Wybory prezydenckie w Polsce w 1989 roku odbyły się 19 lipca 1989 i zostały przeprowadzone przez Zgromadzenie Narodowe. Jedynym kandydatem na stanowisko prezydenta był Wojciech Jaruzelski, który zdobył 270 na 537 głosów.
Okoliczności wyboru Wybory prezydenckie były wynikiem porozumień Okrągłego Stołu. 11 czerwca 1989 rzecznik rządu Jerzy Urban poinformował o decyzji Okrągłego Stołu o powierzeniu urzędu prezydenta ówczesnemu I sekretarzowi Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, Wojciechowi Jaruzelskiemu.
22 czerwca ambasador Stanów Zjednoczonych w Polsce spotkał się na obiedzie z liderami „Solidarności”, którzy obawiali się, że porażka Wojciecha Jaruzelskiego w wyborach mogłaby wywołać autentyczną groźbę wojny domowej. Według relacji Daviesa, ambasador zaproponował system kontrolowanej absencji posłów podczas głosowania, wpływający na rozkład głosów tak, by strona komunistyczna mogła przeforsować kandydaturę generałaPatryk Pleskot: Zachód ratuje generała?! Paradoksy zachodniej dyplomacji w czasie przemian w Polsce (czerwiec–lipiec 1989), w: „Pamięć i Sprawiedliwość”, 2 (16), Warszawa 2010, s. 197..
23 czerwca Obywatelski Klub Parlamentarny zrezygnował z wystawienia własnego kandydata na prezydenta. Tydzień później Wojciech Jaruzelski zdecydował o rezygnacji z ubiegania się o urząd prezydenta PRL. Tego samego dnia część środowisk radykalnej opozycji, m.in. LDP „Niepodległość”, Solidarność Walcząca, MFW i RSA zorganizowało demonstrację pod hasłem „Jaruzelski – musisz odejść” rozpędzoną przez Zmotoryzowane Odwody Milicji Obywatelskiej. 3 lipca w „Gazecie Wyborczej” ukazał się artykuł pt. Wasz prezydent, nasz premier. Następnego dnia podczas osobistej rozmowy Lech Wałęsa obiecał poparcie części posłów i senatorów Obywatelskiego Klubu Parlamentarnego Czesławowi Kiszczakowi.
13 lipca oddziały ZOMO rozpędziły demonstrację zorganizowaną przez Konfederację Polski Niepodległej.
14 lipca Lech Wałęsa w oświadczeniu wezwał do jak najszybszego wyboru głowy państwa.
18 lipca Wojciech Jaruzelski ogłosił, że będzie kandydował na urząd głowy państwa. Decyzja była spowodowana poparciem ze strony Michaiła Gorbaczowa i George’a H.W. Busha. Ambasador Stanów Zjednoczonych John Davis przekonywał posłów i senatorów z „Solidarności”, aby umożliwili wybór Wojciecha Jaruzelskiego i oddali głosy nieważne lub zbojkotowali głosowanie.
19 lipca 1989 Zgromadzenie Narodowe dokonało wyboru Wojciecha Jaruzelskiego na urząd Prezydenta PRL. Wybór ten umożliwiła postawa części parlamentarzystów OKP, którzy zagłosowali za lub zbojkotowali głosowanie. W głosowaniu nie wzięli udziału posłowie: Paweł Chrupek, Adela Dankowska, Marek Jurek, Lech Kozaczko, Jerzy Pietkiewicz, Maria Stępniak i Henryk Wujec oraz senatorowie Zdzisław Nowicki, Krzysztof Pawłowski, Andrzej Szczepkowski i Mieczysław Ustasiak.
Wśród parlamentarzystów, którzy zagłosowali przeciw, znaleźli się m.in.:
Roman Bartoszcze – kandydat na prezydenta w 1990 Jan Krzysztof Bielecki – premier w 1991 Alicja Grześkowiak – marszałek Senatu IV kadencji Jarosław Kaczyński – premier w latach 2006–2007 Lech Kaczyński – prezydent w latach 2005–2010 Jacek Kuroń – kandydat na prezydenta w 1995 Jan Łopuszański – kandydat na prezydenta w 2000 Janusz Onyszkiewicz – wiceprzewodniczący Parlamentu Europejskiego VI kadencji Krzysztof Putra – wicemarszałek Senatu VI kadencji, wicemarszałek Sejmu VI kadencji Zbigniew Romaszewski – wicemarszałek Senatu VII kadencji.
Wyniki Zdjęcie Kandydat Popierany przez Za Przeciw Wstrzymało się Liczba głosów Procent Liczba głosów Procent Liczba głosów Procent 100px Wojciech Jaruzelski (PZPR) partie: Polska Zjednoczona Partia Robotnicza, Zjednoczone Stronnictwo Ludowe, Stronnictwo Demokratyczne oraz organizacje niepartyjne: Polski Związek Katolicko-Społeczny, Unia Chrześcijańsko-Społeczna, Stowarzyszenie „Pax” 270 50,28% 233 43,39% 34 6,33%
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Projekt ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Projekt ustawy o zmianie ustawy o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Informacja o wyborze przekazana przez ambasadę USA
1989 Kategoria:1989 w Polsce