Dominus Iesus / Pan Jezus/, pełna nazwa – Deklaracja o jedyności i powszechności zbawczej Jezusa Chrystusa i Kościoła «Dominus Iesus». Dokument Kongregacji Nauki Wiary Kościoła Rzymskokatolickiego, dotyczący zagadnień chrystologicznych, soteriologicznych i eklezjologicznych.

Kontekst kościelny i cel wydania deklaracji Deklaracja została przygotowana w latach 1998–2000 przez Kongregację Nauki Wiary. Ogłosił ją 6 sierpnia 2000 prefekt Kongregacji kardynał Józef Ratzinger po zatwierdzeniu 16 czerwca 2000 przez papieża Jana Pawła II. Wśród licznych dokumentów wydawanych przez Kongregację Nauki Wiary „deklaracje” są wydarzeniami stosunkowo rzadkimi: poprzednie deklaracje to Deklaracja o podziemnym Kościele czeskim z 11 lutego 2000 i Deklaracja o stowarzyszeniach masońskich z 26 listopada 1983, natomiast kolejną „deklarację” (zatytułowaną Fiducia supplicans) wydała już następczyni Kongregacji, utworzona w 2022 Dykasteria Nauki Wiary.

Potrzeba opublikowania deklaracji Dominus Iesus wyniknęła z sytuacji Kościoła w Azji, szczególnie zaś w Indiach. W teologii Kościoła katolickiego na świecie, zwłaszcza w Azji, pojawiły się bowiem poglądy relatywizujące znaczenie chrześcijańskiego Objawienia – uznające je nie za źródło i istotę wiary chrześcijańskiej, lecz tylko (w pewnym uproszczeniu) za mit, ewentualnie tylko za część prawdy o Bogu. Pogląd ten ukształtował się pod wpływem wielokulturowego i wieloreligijnego otoczenia, w którym działa Kościół w krajach Azji, szczególnie w Indiach, oraz pod wpływem światopoglądowego relatywizmu i indyferentyzmu współczesnych społeczeństw wysoko rozwiniętych.

Tak więc zasadniczym celem Deklaracji Dominus Iesus było przeciwstawienie się współczesnym tendencjom relatywizującym wiarę chrześcijańską, uważającym ją tylko za jedną z równorzędnych prawd o Bogu, a w konsekwencji tylko za jedną z dróg do zbawienia.

Inne zagadnienia i aspekty Objawienia zostały w Deklaracji poruszone tylko marginalnie. W szczególności zostały przytoczone wyjątki z dokumentów soborowych dotyczących ruchu ekumenicznego i stosunku do innych religii, znane od kilkudziesięciu lat.

Treść W odpowiedzi na te tendencje Deklaracja wskazuje właściwy sposób rozumienia nauki Kościoła katolickiego o Objawieniu i o zbawieniu, o ich rzeczywistości, o zawartej w nich prawdzie oraz o zobowiązaniu Kościoła do jej głoszenia. Stanowi rozwinięcie nauki o tych zagadnieniach przyjętej przez Sobór watykański II, zwłaszcza w konstytucjach Lumen gentium i Gaudium et spes, w dekrecie Unitatis redintegratio i w deklaracji Nostra aetate oraz rozwijanej w nauczaniu papieskim, szczególnie w encyklice papieża Jana Pawła II Ut unum sint. Stanowczo przeciwstawiając się poglądom relatywistycznym, Deklaracja przypomina, że: objawienie Chrystusa zawiera jedyną i pełną (całą) prawdę o Bogu, Kościół jest obowiązany głosić tę prawdę w drodze ewangelizacji, tylko wiara katolicka zawiera prawdę absolutną w pełni, święte księgi innych religii nie są objawieniem tej prawdy, a mogą co najwyżej zawierać jej elementy, Jezus Chrystus nie był tylko jednym z proroków, lecz Synem Bożym, którego śmierć na krzyżu odkupiła ludzkość w sposób zupełny (tzn. do odkupienia nie są potrzebne żadne inne formy działania Bożego, w szczególności zawarte w innych wyznaniach), Boży plan zbawienia obejmuje wszystkich ludzi, Królestwo Boże nie może zostać urzeczywistnione bez Kościoła. W konsekwencji Deklaracja podtrzymuje naukę, że jedyną drogą do zbawienia jest uczestnictwo w Kościele Chrystusa, wobec czego Kościół ma obowiązek głoszenia słowa Bożego.

Deklaracja w p. 17 tłumaczy wyrażenie «subsistit in» Konstytucji Soborowej Lumen gentium, 22 użyte w odniesieniu do Kościoła katolickiego oraz uściśla status eklezjalny prawosławia oraz protestantyzmu:

Reakcje Deklaracja wywołała spore kontrowersje wśród interpretatorów. Według niektórych stanowi ona rozwinięcie II Soboru Watykańskiego, według innych – anty–ekumenizm i całkowite zaprzeczenie Soboru.

Powszechne przyjęcie Deklaracji okazało się inne niż zamierzone – Deklaracja została nagłośniona przez środki masowego przekazu jako akt dotyczący przede wszystkim stosunków Kościoła katolickiego z innymi wyznaniami i religiami. Tak rozumiana Deklaracja spotkała się z krytycznym przyjęciem, m.in. ze strony niektórych wyznań protestanckich, którym odmawia ona statusu Kościołów, nazywając je „wspólnotami kościelnymi” – ze względu na brak prawomocnego episkopatu i sprawowania Eucharystii w klasycznym rozumieniu (część Kościołów protestanckich nie praktykuje Eucharystii stricte, a np. Pamiątkę Wieczerzy Pańskiej – występują różnice w jej rozumieniu).

thumb|upright|Nowy przewodniczący Papieskiej Rady ds. Ekumenizmu, abp Kurt Koch (2009)

Abp Kurt Koch, ówczesny przewodniczący episkopatu Szwajcarii, a obecny przewodniczący Papieskiej Rady do spraw Popierania Jedności Chrześcijan, w lipcu 2007 bronił sformułowań deklaracji Dominus Iesus, precyzujących pojęcie Kościoła oraz status kościelny poszczególnych gałęzi chrześcijaństwa. Szwajcarski biskup przyznał, że dokument mógł się jawić jako raniący dla protestantów i ekumenicznie nastawionych katolików. Powiedział jednak, że deklaracja i jej recepcja pokazały różnice w zadaniach, jakie stawiają wobec ruchu ekumenicznego rzymscy katolicy i prawosławni z jednej strony, a protestanci z drugiej.

Dyskusje i komentarze na temat deklaracji następująco podsumował ks. Adam Boniecki MIC:

Ówczesny prawosławny metropolita Smoleńska i Królewca, a obecny patriarcha moskiewski Cyryl powiedział natomiast w wywiadzie, że deklaracja jest uczciwym dokumentem, lepszym niż tzw. „kościelna dyplomacja”. Pokazuje jak blisko jesteśmy, albo, przeciwnie, jak jesteśmy podzieleni.

Thomas Wipf, przewodniczący Wspólnoty Protestanckich Kościołów w Europie, nie zgadzając się z deklaracją co do definicji kościoła, stwierdził równocześnie, że dokument może prowadzić do większej jasności w dialogu ekumenicznym.

Przedstawiciele religii niechrześcijańskich zaś wyrażali obawę, że z deklaracja ukazuje dialog z nimi jedynie jako element akcji ewangelizacyjnej. Wskazywali oni szczególnie następujący fragment:

Przypisy Por. Rozdz. III O hierarchicznym ustroju Kościoła a w szczególności o episkopacie

Catholic News Service Protestant groups dismayed at new document on identity of 'church' 11 lipca 2007 Od pierwszych słów deklaracji: Dominus Iesus, antequam in coelum ascenderet... - Pan Jezus, zanim wstąpił do nieba... Por. Sobór watykański II, Dekr. Unitatis redintegratio, 14 i 15; Kongregacja Nauki Wiary, List Communionis notio, 17: AAS 85 ( 1993) 838-850. 60. Por. SOB. WAT. I, Konst. Pastor aeternus: DS 3053-3064; SOB. WAT. II, Konst. Lumen gentium, 22. Por. SOB. WAT. II, Dekr. Unitatis redintegratio, 22 Por. tamże, 3 Por. Kongregacja Nauki Wiary, Deklaracja. Mysterium ecclesiae, 1: AAS 65 (1973) 396-408 [Dostęp 2010-08-26]

Linki zewnętrzne

Komentarze polskich teologów rzymskokatolickich do Deklaracji Komentarz kardynała Józefa Ratzingera Papież Jan Paweł II o Deklaracji

Kategoria:Teologia katolicka Kategoria:Ekumenizm