Wisła (, ) – najdłuższa rzeka Polski, a także najdłuższa rzeka uchodząca do Morza Bałtyckiego, o długości 1022 km. Wpływa do Zatoki Gdańskiej, a jej średnioroczny przepływ w odcinku ujściowym wynosi 1046 m³/sDane dla punktu pomiarowgo w Tczewie; źródło: Wyznaczenie granic bezpośredniego zagrożenia powodzią w celu uzasadnionego odtworzenia terenów zalewowych. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej Oddział w Gdyni/Poznaniu, 2003/2004 [dostęp 2017-02-20]..
Długość Wisły podawana w źródłach ulega zmianie na przestrzeni lat. Do 2009 Główny Urząd Statystyczny podawał, że rzeka ta ma 1047 km długości, natomiast w 2010 r. GUS podał nową długość, wynoszącą 1022 km która została wyliczona na podstawie mapy cyfrowej podziału hydrograficznego Polski. Długość Wisły wynoszącą 1022 km GUS podawał także w kolejnych latach. Według pomiarów z 2005 roku Wisła ma długość 1023,5 km, natomiast niektóre współczesne opracowania naukowe nadal podają tę wcześniejszą długość (np. 1047,5 km w pracy z 2021). Kilometraż Wisły nie jest liczony od jej źródeł, lecz od ujścia Przemszy, a więc miejsca w pobliżu początku jej funkcji, jako drogi wodnej. W tym ujęciu jej ostatni, ujściowy punkt to kilometr 941.
Historia nazwy
mały|lewo|Toruń z Wisłą według Meriana z 1641 Hydronim „Wisła” ma ponad 2000 lat. Pierwsza wzmianka spisana po łacinie pochodzi z 7–5 r. p.n.e. i znajduje się na wystawionej w Porticus Vipsania mapie Marka Agrypy oraz w Historii naturalnej Pliniusza Starszego, który nazwał rzekę Viscla. Od V wieku Vistla (Divisio orbis terrarum). W okresie tym dorzecze Wisły zasiedlone było od południa przez plemiona celtyckie, a od północy przez plemiona wschodniogermańskie.
W wiekach od II do IV występuje nazwa Viscla (Gajusz Juliusz Solinus, Pliniusz Starszy, Klaudiusz Ptolemeusz). Ptolemeusz podał także nazwy i siedziby plemion nad Wisłą: Wenedów, Gythonów, Galindów. Wisła u rzymskich historyków uchodziła do Morza Swebów (łac. Mare Suebicum, Tacyt I wiek), czyli Bałtyku, a ściślej Zatoki Wenedzkiej (II wiek), czyli obecnej Zatoki Gdańskiej – de internis eius partibus Alba, Guthalus, Viscla amnes latissimi praecipitant in oceanum. W germańskiej tradycji pisanej (Widsidh) nadwiślańskie lasy są ojczyzną Wandalów, Sasów i innych plemion germańskich, chociaż w rzeczywistości ludy te pochodzą z południowej SkandynawiiObrzeża germańskiego osadnictwa północno-zachodniego, które ostatecznie ustaliło się w południowej Skandynawii, według: J. Czarnecki, The Goths in Acient Poland, Miami, 1975; Norman Davies, Boże igrzysko, 2002, s. 64..
Wincenty Kadłubek nazywał Wisłę Vandalus, wyprowadzając nazwę rzeki od imienia Wandy, a tę od wyrazu vanduo, oznaczającą w języku litewskim wodę, podobnie jak Ouiádou (=woda, rzeka) Ptolemeusza (rzeka Odra). Natomiast Jan Długosz w Rocznikach, czyli kronikach sławnego Królestwa Polskiego (1455–1480) nazywa Wisłę „rzeką Białą”: a nationibus orientalibus Polonis vicinis, ab aquae condorem Alba aqua... nominatur.
Najdawniejszą formę można próbować odtwarzać jako *Wīstlā, czy wykazać związek z pierwiastkiem *weys „płynąć”, lecz z braku nawiązań w toponimii i braku morfemu *Wīstl- w historycznych językach, można przyjąć, że jest to nazwa przejęta przez ludy indoeuropejskie od wcześniejszych mieszkańców.
Przebieg i dorzecza
thumb|Aleksander, król polski, stwierdza, że żegluga po Wiśle jest wolna dla wszystkich (1505). Źródła rzeki znajdują się w południowej Polsce, na wysokości 1107 m n.p.m. (Czarna Wisełka) i 1080 m n.p.m. (Biała Wisełka)Żaneta Kosińska: Rzeka Wisła., na zachodnim stoku Baraniej Góry w Beskidzie Śląskim. mały|Wisła w Ustroniu mały|Wisła płynąca przez miasto Wisłę mały|Wisła przy zamku w Przegorzałach mały|Wisła w Tyńcu mały|Wisła niedaleko Koszyc, dawna przystań promowa mały|Wisła na wysokości Kazimierza Dolnego. mały|Ujście Narwi do Wisły w Nowym Dworze Mazowieckim mały|Wisła na wysokości Torunia mały|Ujście Wisły w okolicy Mikoszewa mały|Kierownica wschodnia w ujściu Wisły (przedłużenie jej przekopu) W sensie geograficznym Wisła ma dwa potoki źródłowe: Białą Wisełkę i Czarną Wisełkę. Natomiast w sensie hydrologicznym rzeka Wisła zaczyna się w miejscu połączenia potoku Malinka z potokiem Wisełka powstałym z połączenia Białej i Czarnej Wisełki uchodzących do Jeziora Czerniańskiego. Górny odcinek Wisły aż do ujścia Przemszy nie jest żeglowny i nosi nazwę Małej Wisły.
Podział biegu rzeki Wisły: bieg górny – od źródeł do Zawichostu (poniżej ujścia Sanu) bieg środkowy – od Zawichostu do ujścia Narwi (operacyjnie często przyjmuje się do stopnia wodnego Włocławek) bieg dolny – od ujścia Narwi (lub od stopnia wodnego Włocławek) do ujścia.
Zbiorniki na Wiśle Jezioro Czerniańskie Jezioro Goczałkowickie Jezioro Włocławskie
Delta Wisły W miejscowości Biała Góra koło Sztumu około 50 km od ujścia, rozdzielając się na dwa ramiona Leniwka (lewe) i Nogat (prawe), tworzy szeroką deltę, zwaną Żuławami. W miejscu noszącym obecnie nazwę Gdańska Głowa od Leniwki oddziela się w kierunku wschodnim kolejne ramię zwane Szkarpawa, w celu ochrony przeciwpowodziowej zamknięte śluzą. Kolejne ramię Martwa Wisła oddziela się w Przegalinie. Uchodzi do Zatoki Gdańskiej.
Do XIV wieku ujście Wisły dzieliło się na Wisłę Elbląską (główne wschodnie ramię) i Wisłę Gdańską (mniejsze zachodnie ramię). Od roku 1371 głównym ramieniem stała się Wisła Gdańska. W czasach nowożytnych główne ramię Wisły nazywano Samicą, a drugie LachąSebastian Fabian Klonowic, Flis, to jest Spuszczanie statków Wisłą i inszymi rzekami do niej przypadającymi, 1595. Po powodzi w 1840 roku utworzyło się dodatkowe ramię Wisła Śmiała. W latach 1891–1895 wykonano przekop ujściowy koło Świbna.
Dorzecze Dorzecze Wisły zajmuje powierzchnię 194 424 km². Najwyższy punkt dorzecza leży na wysokości 2655 m n.p.m. (szczyt Gerlach w Tatrach).
Miasta położone nad Wisłą + HerbMiasto Szczegółowe informacjeNa którym brzegu? LudnośćWojewództwo36x36pxWisła10678śląskie36x36pxUstroń15979śląskie36x36pxSkoczów13524śląskie36x36pxStrumień3534śląskie36x36pxCzechowice-Dziedzicetylko na prawym brzegu34862śląskie36x36pxBrzeszczetylko na prawym brzegu10703małopolskie36x36pxBieruńtylko na lewym brzegu18891śląskie36x36pxOświęcimtylko na prawym brzegu35806małopolskie36x36pxSkawinatylko na prawym brzegu24028małopolskie36x36pxKraków804237małopolskie36x36pxNiepołomicetylko na prawym brzegu16644małopolskie36x36pxNowe Brzeskotylko na lewym brzegu1611małopolskie36x36pxOpatowiectylko na lewym brzegu313świętokrzyskie36x36pxNowy Korczyntylko na lewym brzegu899świętokrzyskie36x36pxSzczucintylko na prawym brzegu4079małopolskie36x36pxPołaniectylko na lewym brzegu7478świętokrzyskie36x36pxBaranów Sandomierskitylko na prawym brzegu1398podkarpackie36x36pxTarnobrzegtylko na prawym brzegu44012podkarpackie36x36pxSandomierz21417świętokrzyskie36x36pxZawichosttylko na lewym brzegu1608świętokrzyskie36x36pxAnnopoltylko na prawym brzegu2316lubelskie36x36pxJózefów nad Wisłątylko na prawym brzegu812lubelskie36x36pxSolec nad Wisłątylko na lewym brzegu931mazowieckie36x36pxKazimierz Dolnytylko na prawym brzegu3248lubelskie36x36pxPuławytylko na prawym brzegu44171lubelskie36x36pxDęblintylko na prawym brzegu14217lubelskie36x36pxGóra Kalwariatylko na lewym brzegu12129mazowieckie36x36pxKarczewtylko na prawym brzegu9311mazowieckie36x36pxOtwocktylko na prawym brzegu43986mazowieckie36x36pxJózefówtylko na prawym brzegu21140mazowieckie36x36pxWarszawa1861644mazowieckie36x36pxŁomiankitylko na lewym brzegu18183mazowieckie36x36pxNowy Dwór Mazowieckitylko na prawym brzegu28533mazowieckie36x36pxZakroczymtylko na prawym brzegu3134mazowieckie36x36pxCzerwińsk nad Wisłątylko na prawym brzegu986mazowieckie36x36pxWyszogródtylko na prawym brzegu2403mazowieckie36x36pxPłock111927mazowieckie36x36pxDobrzyń nad Wisłątylko na prawym brzegu1983kujawsko-pomorskie36x36pxWłocławek101450kujawsko-pomorskie36x36pxBobrownikitylko na prawym brzegu1104kujawsko-pomorskie36x36pxNieszawatylko na lewym brzegu1743kujawsko-pomorskie36x36pxCiechocinektylko na lewym brzegu10214kujawsko-pomorskie36x36pxToruń195263kujawsko-pomorskie36x36pxSolec Kujawskitylko na lewym brzegu15290kujawsko-pomorskie36x36pxBydgoszczpoprzez dzielnice Fordon oraz Łęgnowo Wieśtylko na lewym brzegu328370kujawsko-pomorskie36x36pxChełmno18228kujawsko-pomorskie36x36pxŚwiecietylko na lewym brzegu24841kujawsko-pomorskie36x36pxGrudziądztylko na prawym brzegu89081kujawsko-pomorskie36x36pxNowetylko na lewym brzegu5439kujawsko-pomorskie36x36pxGniewtylko na lewym brzegu6181pomorskie36x36pxMalborknad Nogatem36938pomorskie36x36pxTczewtylko na lewym brzegu57218pomorskie36x36pxGdańsknad Leniwką, Wisłą Śmiałą, Martwą Wisłą, a także nad Przekopem Wisły poprzez Wyspę Sobieszewską486492pomorskie
Jednolite części wód Wisła na Mapie Podziału Hydrograficznego Polski identyfikator hydrologiczny 2, przy czym jej boczne ramiona ujściowe są traktowane jak odrębne cieki. Na potrzeby gospodarki wodnej Wisła podzielona jest na jednolite części wód.
2011–2023 Wisła do Dobki bez Kopydła (PLRW20001221113549) Wisła od Dobki do Bładnicy (PLRW20009211151) Wisła od Bładnicy do zbiornika Goczałkowice (PLRW20009211159) Wisła od zbiornika Goczałkowice do Białej (PLRW20001921139) Wisła od Białej do Przemszy (PLRW20001921199) Wisła od Przemszy bez Przemszy do Skawy (PLRW20001921339) równolegle kanał żeglowny Dwory (PLRW200002133529) Wisła od Skawy do Skawinki (PLRW2000192135599) równolegle Kanał Łączański (kanał Łączany-Skawina) (PLRW200002135594) Wisła od Skawinki do Podłężanki (PLRW2000192137759) Wisła od Podłężanki do Raby (PLRW200019213799) Wisła od Raby do Dunajca (PLRW200021213999) Wisła od Dunajca do Wisłoki (PLRW20002121799) Wisła od Wisłoki do Sanu (PLRW20002121999) Wisła od Sanu do Sanny (PLRW2000212319) Wisła od Sanny do Kamiennej (PLRW2000212339) Wisła od Kamiennej do Wieprza (PLRW2000212399) Wisła od Wieprza do Pilicy (PLRW2000212539) Wisła od Pilicy do Jeziorki (PLRW200021257) Wisła od Jeziorki do Kanału Młocińskiego (PLRW20002125971) Wisła od Kanału Młocińskiego do Narwi (PLRW20002125999) Wisła od Narwi do zbiornika Włocławek (PLRW2000212739) Wisła od wypływu ze zbiornika Włocławek do granicy Regionu Wodnego Środkowej Wisły (PLRW20002127911) Wisła od granicy Regionu Wodnego Dolnej Wisły do dopływu z Sierzchowa (PLRW20002127935) Wisła od dopływu z Sierzchowa do Wdy (PLRW2000212939) Wisła od Wdy do ujścia (PLRW20002129999) Martwa Wisła do Strzyży (PLRW20000487) Martwa Wisła od Strzyży do ujścia (PLRW200022489) Nogat (PLRW200005299) Szkarpawa (PLRW200005149) Wisła Królewiecka (PLRW200005129)
A także: zbiornik Goczałkowice (PLRW20000211179) zbiornik Włocławek (PLRW20000275999)Plan gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Wisły .
Od 2023 Wisła od źródeł do Dobki wraz z Dobką (PLRW2000042111353) Wisła od Dobki do Bładnicy wraz z Bładnicą (PLRW200006211151) Wisła od Bładnicy do zb. Goczałkowice (PLRW200006211179) Wisła od zb. Goczałkowice do Przemszy (PLRW20001121199) Wisła od Przemszy do Skawy (PLRW20001121339) równolegle kanał Dwory (PLRW2000112133529) równolegle Kanał Łączański (PLRW2000112135594) Wisła od Skawy do Skawinki (PLRW2000112135599) Wisła od Skawinki do Podłężanki (PLRW2000112137759) Wisła od Podłężanki do Raby (PLRW200011213799) Wisła od Raby do Nidy (PLRW2000122159) Wisła od Nidy do Wisłoki (PLRW20001221799) Wisła od Wisłoki do Sanny (PLRW2000122319) Wisła od Sanny do Wieprza (PLRW2000122399) Wisła od Wieprza do Narwi (PLRW20001225999) Wisła od Narwi do zb. Włocławek (PLRW200012275999) Wisła od zb. Włocławek do Zgłowiączki (PLRW200012279) Wisła od Zgłowiączki do Brdy (PLRW20001229199) Wisła od Brdy do Wdy (PLRW2000122939) Wisła od Wdy do Przekopu Wisły (PLRW20001229991) Nogat (PLRW2000115299) Szkarpawa (PLRW20001651479) Wisła Królewiecka (PLRW2000155129) Martwa Wisła (PLRW200014489)