Ouija

thumb|Plansza ouija z 1871 r. Ouija (czyt. ), znana także jako tablica ouija, tablica spirytystyczna, tablica mówiąca albo tablica czarownic, to płaska plansza oznaczona literami alfabetu łacińskiego, cyframi od 0 do 9, słowami „yes”, „no”, a czasem również „hello” i „goodbye”, uzupełniona różnymi symbolami i grafikami. Do obsługi używa się — niewielkiego, sercowatego wskaźnika z drewna lub plastiku, który przesuwa się po powierzchni planszy podczas seansu spirytystycznego. Uczestnicy kładą na nim palce, a wskaźnik porusza się, wskazując kolejne litery i tworząc słowa. Nazwa „Ouija” jest zastrzeżonym znakiem towarowym firmy Hasbro(przejętym po ), lecz w praktyce używa się jej również jako określenia dowolnej tablicy mówiącej, niezależnie od producenta.

Spirytyści w Stanach Zjednoczonych wierzyli, że zmarli mogą nawiązywać kontakt z żyjącymi, i według relacji używali tablicy mówiącej bardzo podobnej do współczesnej tablicy ouija podczas swoich zgromadzeń w stanie Ohio w roku 1886, aby umożliwić szybszą komunikację ze światem duchów. Po opatentowaniu komercyjnej wersji przez przedsiębiorcę , które zostało zatwierdzone 10 lutego 1891 r., tablica ouija była przez pewien czas postrzegana jako niewinna zabawa salonowa, niezwiązana z okultyzmem, dopiero amerykańska spirytystka spopularyzowała jej użycie jako narzędzia wróżebnego w okresie I wojny światowej.

Przekonania paranormalne i nadnaturalne związane z tablicą ouija były krytykowane przez środowisko naukowe i są uznawane za pseudonaukę. Działanie tablicy najłatwiej wyjaśnić poprzez nieświadome ruchy wykonywane przez osoby trzymające wskaźnik — jest to zjawisko psychofizjologiczne znane jako efekt ideomotoryczny.

Kościół katolicki oraz wiele protestanckich ostrzega przed używaniem tablic ouija, uznając je za praktyki związane z satanizmem, a niektóre grupy religijne twierdzą, że mogą prowadzić do opętania demonicznego. Ookultyści są w tej kwestii podzieleni: część z nich uważa, że tablica może stanowić narzędzie pozytywnej przemiany, podczas gdy inni powtarzają ostrzeżenia wielu chrześcijan i zalecają ostrożność, szczególnie „niedoświadczonym użytkownikom”.

Etymologia Według historyka Roberta Murcha, nazwę „Ouija” podała medium . Podczas jednego z seansów, Peters zapytała tablicę, jak powinni ją nazwać, a wskaźnik ułożył litery tworzące słowo „Ouija”. Gdy zapytała, co ono oznacza, odpowiedź brzmiała „powodzenia”. Peters później przyznała, że w chwili seansu miała na sobie medalion z wizerunkiem angielskiej pisarki , co mogło wpłynąć na wynik. Popularne jest również przekonanie, że słowo „Ouija” powstało z połączenia wyrazów oznaczających „tak” w języku francuskim (oui) i niemieckim (ja).

Historia

Poprzednicy Jedna z najwcześniejszych wzmianek o metodzie automatycznego pisma, stosowanej później w tablicy ouija, pojawia się w Chinach około 1100 roku n.e., w dokumentach historycznych z okresu dynastii Song. Metoda ta była znana jako , czyli „pisanie planchette”. Praktyka pisania planchette jako domniemanego sposobu nekromancji i komunikacji ze światem duchów była kontynuowana i — choć podlegała określonym rytuałom oraz nadzorowi — stanowiła centralny element działalności , aż do momentu, gdy została zakazana przez dynastię Qing.

Tablice mówiące W ramach ruchu spirytystycznego media zaczęły stosować różne metody komunikacji ze zmarłymi. Po zakończeniu wojny secesyjnej w Stanach Zjednoczonych media prowadziły intensywną działalność, oferując rzekomą możliwość kontaktu ocalałych z utraconymi bliskimi. Użycie tablic mówiących było tak powszechne już w 1886 roku, że doniesienia prasowe opisywały to zjawisko jako dominujące w obozach spirytystów w stanie Ohio. Nazwę Ouija nadano w 1890 roku w Baltimore (Maryland), a jej autorką była medium i spirytystka .

Komercyjna gra salonowa Charles Kennard, założyciel Kennard Novelty Company, twierdził, że opracował tablicę wspólnie ze swoim wspólnikiem , który uzyskał na nią patent przy pomocy swojej szwagierki, spirytystki i medium . Lokalne biuro patentowe początkowo odmówiło przyznania patentu. Bond i Nosworthy udali się więc do Waszyngtonu, gdzie również spotkali się z odmową — aż do momentu, gdy naczelny urzędnik patentowy poprosił tablicę o przeliterowanie jego nazwiska, co rzekomo uczyniła poprawnie. W 1901 r., pracownik Bonda, , przejął produkcję tablic mówiących pod nazwą „Ouija”.

Badania naukowe Środowisko naukowe uznaje zjawisko działania tablicy ouija za rezultat efektu ideomotorycznego. Michael Faraday opisał to zjawisko po raz pierwszy w 1853 r., prowadząc badania nad tzw. „”.

Przeprowadzono różne badania laboratoryjne, w których odtworzono działanie tablicy ouija i wykazano, że w warunkach kontrolowanych uczestnicy poruszali wskaźnik nieświadomie. W badaniu z 2012 roku stwierdzono, że podczas odpowiadania na pytania typu „tak/nie” korzystanie z tablicy było istotnie bardziej trafne niż przypadkowe zgadywanie, co sugeruje, że mechanizm może wykorzystywać nieświadome procesy poznawcze. Sceptycy określają użytkowników tablicy ouija mianem „operatorów”. Niektórzy krytycy zauważyli, że wiadomości rzekomo przekazywane przez duchy były zbliżone do treści, które znajdowały się w umysłach uczestników — na przykład wskazywały miejsce ukrycia noża w pokoju, o którym wiedział jeden z badanych.

W jednym z badań naukowcy wykorzystali kamery do monitorowania ruchów gałek ocznych osób korzystających z tabliczki.Zaobserwowano, że kierunek spojrzenia pozwalał przewidywać, w którym kierunku następnie przesunie się planszetka. Badacze określili ten mechanizm mianem „warunków dobrowolnych”.

Według profesora neurologii , autora książki Pseudoscience and the Paranormal (2003), zjawisko to należy interpretować w kontekście efektu ideomotorycznego:Wskaźnik (planchette) jest prowadzony przez nieświadome napięcia mięśniowe, podobne do tych, które odpowiadają za ruchy stołu w trakcie seansów spirytystycznych. Mimo to w obu przypadkach iluzja, że obiekt — stół lub wskaźnik — porusza się samodzielnie, bywa niezwykle silna i wystarcza, aby przekonać wiele osób, że działają na niego duchy. Nieświadome ruchy mięśni, które powodują przesuwanie stołów oraz zjawiska obserwowane przy tablicy ouija, stanowią przykład szerszej klasy zjawisk określanych przez psychologów jako stan dysocjacyjny. Stan dysocjacyjny to taki, w którym świadomość zostaje w pewien sposób podzielona lub odłączona od części normalnych funkcji poznawczych, motorycznych lub sensorycznych danej osoby.Niektóre mimowolne ruchy określane są jako „automatyzm”.

Zjawisko to koreluje z efektem ideomotorycznym, ponieważ oba opierają się na nieświadomych ruchach. Różnica polega na tym, że efekt ideomotoryczny zakłada, iż sama myśl o możliwości wystąpienia ruchu skłania mózg do jego wykonania. Przykładowo: myślenie o tym, aby nie poruszyć wskaźnika, prowadzi do uświadomienia sobie, że wskaźnik może się poruszyć, co z kolei powoduje, że osoba nieświadomie wprawia go w ruch. Badania wykazują również silną korelację między działaniem tablicy a wcześniejszą wiarą użytkowników w jej autentyczność.

Tablice ouija były krytykowane przez badaczy już we wczesnym okresie. W czasopiśmie z 1927 roku opisano je jako „szczątkowe pozostałości prymitywnych systemów wierzeń” oraz jako sposób na wyłudzanie pieniędzy od łatwowiernych osób. Z kolei czasopismo z 1921 roku określało doniesienia o wynikach uzyskiwanych za pomocą tablicy ouija jako „półprawdy” i sugerowało, że ich publikacja w ogólnokrajowej prasie obniżała ogólny poziom debaty publicznej.

Reakcje religijne Już we wczesnym okresie historii tablicy ouija była ona krytykowana przez różne denominacje chrześcijańskie. Kościół katolicki w Katechizmie Kościoła Katolickiego jednoznacznie zakazuje wszelkich praktyk wróżbiarskich, w tym korzystania z tablic ouija. twierdzi, że „tablica ouija jest daleka od nieszkodliwości, ponieważ stanowi formę wróżbiarstwa — poszukiwania informacji ze źródeł nadprzyrodzonych”.

W 2005 roku katoliccy biskupi ze stanu Chuuk w Federalnych Stanach Mikronezji wezwali do zakazania tablic i ostrzegali wiernych, że korzystając z ouija, „rozmawiają z demonami”. Kościół katolicki oraz zakazują swoim wiernym używania tablic ouija, uznając to za naruszenie Dziesięciu Przykazań. Wcześniej, w 1995 roku, w zachęcały swoich członków do unikania tablic ouija, określając je jako praktykę „związaną z okultyzmem”.

W 2001 roku tablice ouija były palone w Alamogordo (Nowy Meksyk) przez grupy fundamentalistyczne jako „symbole czarów”. Religijni krytycy wyrażali przekonanie, że tablica ujawnia informacje, które — ich zdaniem — powinny pozostawać wyłącznie w gestii Boga, a zatem stanowi „narzędzie Szatana”. Rzecznik organizacji Human Life International określił tablice jako „portal do kontaktu z duchami” i wezwał do zakazania ich sprzedaży przez firmę Hasbro.

Religijne sprzeciwy wobec używania tablicy ouija przyczyniły się do powstania folkloru w społecznościach, w których krąży. o tym, że tablica otwiera „drzwi dla złych duchów”, przekształciły ją w element nadprzyrodzonego wyzwania, szczególnie popularnego wśród młodzieży.

Przypisy

Kategoria:Okultyzm Kategoria:Spirytyzm Kategoria:Efekty iluzjonistyczne