Marszałek Związku Radzieckiego – do 1945 roku najwyższy stopień wojskowy w Związku Radzieckim, później ustępujący generalissimusowi Związku Radzieckiego. W latach 1935–1940 niższym był komandarm I rangi (w Armii Czerwonej), flagman floty I rangi (w Siłach Morskich Armii Czerwonej), a także zniesione kolejno w 1942 roku komisarz armijny I rangi i w 1945 roku komisarz bezpieczeństwa państwowego I rangi, później natomiast generał armii, bądź równorzędny mu marszałek rodzaju wojsk. W marynarce wojennej jego odpowiednikiem był od 1955 roku admirał floty Związku Radzieckiego, a w latach 1945–1955 admirał floty, natomiast w organach bezpieczeństwa istniejący w latach 1935–1945 generalny komisarz bezpieczeństwa państwowego. Istniała też grupa stopni równoważnych marszałkowi Związku Radzieckiego, przeznaczonych dla oficerów specjalnych rodzajów wojsk, główni marszałkowie rodzajów wojsk (czyli główny marszałek artylerii, wojsk pancernych, lotnictwa, wojsk inżynieryjnych i wojsk łączności).
Stopnie marszałków w Związku Radzieckim W ZSRR istniała dość złożona hierarchia wyższych stopni wojskowych, które nazywano stopniami marszałkowskimi.
W 1935 r. wprowadzano stopień marszałka Związku Radzieckiego (w marynarce wojennej odpowiadał mu wpierw stopień admirała floty, a potem admirała floty Związku Radzieckiego), który odpowiadał stopniom marszałka w innych armiach.
W 1943 r. utworzono w niektórych rodzajach wojsk stopnie marszałka rodzaju wojsk i głównego marszałka rodzaju wojsk: w lotnictwie wpierw (4 lutego) utworzono stopień marszałka lotnictwa, a potem (27 października) utworzono wyższy stopień głównego marszałka lotnictwa; w wojskach pancernych wpierw (4 lutego) utworzono stopień marszałka wojsk pancernych, a potem (27 października) utworzono wyższy stopień głównego marszałka wojsk pancernych; w artylerii wpierw (4 lutego) utworzono stopień marszałka artylerii, a potem (27 października) utworzono wyższy stopień głównego marszałka artylerii; w wojskach inżynieryjnych równocześnie (27 października) utworzono stopień marszałka wojsk inżynieryjnych i wyższy stopień głównego marszałka wojsk inżynieryjnych; w wojskach łączności równocześnie (27 października) utworzono stopień marszałka wojsk łączności i wyższy stopień głównego marszałka wojsk łączności.
Położenie stopni marszałka rodzaju wojsk i głównego marszałka rodzaju wojsk w hierarchii jest złożone. Posiadaczy tych stopni (wpierw głównych marszałków, a potem marszałków rodzaju wojsk) wymieniano na listach po marszałkach ZSRR, a przed generałami armii. Jednakże zasady awansu były skomplikowane. Posiadacz stopnia generała pułkownika mógł zostać awansowany albo na stopień generała armii (z wyjątkiem lotnictwa, gdzie był możliwy wyłącznie awans na stopień marszałka lotnictwa) albo na stopień marszałka rodzaju wojsk. Posiadacz stopnia generała armii mógł później otrzymać stopień marszałka ZSRR, a posiadacz stopnia marszałka rodzaju wojsk stopień głównego marszałka wojsk. Posiadacz stopnia głównego marszałka rodzaju wojsk natomiast nie mógł zostać awansowany na stopień marszałka ZSRR.
Nie było jednoznacznie określone, kiedy oficer noszący stopień generała pułkownika otrzyma stopień generała armii, a kiedy marszałka rodzaju wojsk – każdy awans rozpatrywano indywidualnie. Zazwyczaj głównym czynnikiem decydującym był dotychczasowy przebieg służby – jeśli dany oficer dowodził związkami (i pracował w instytucjach) macierzystego rodzaju wojsk, zostawał marszałkiem, natomiast jeśli dowodził związkami ogólnowojskowymi, stopień generała armii.
W przypadku lotnictwa nie nadawano nigdy stopnia generała armii, tylko stopień marszałka rodzaju wojsk.
W 1984 r. stopnie marszałków (i głównych marszałków) rodzaju wojsk poza lotnictwem i artylerią zostały zastąpione przez stopień generała armii; od tej daty także nie nadano już nikomu stopnia głównego marszałka rodzaju wojsk. Już po upadku ZSRR w 1993 r. stopnie te zostały także zastąpione stopniem generała armii.
Ostatnim marszałkiem Związku Radzieckiego był Dmitrij Jazow, przeciwnik pieriestrojki i organizator puczu przeciwko Gorbaczowowi. Natomiast marszałek Siergiej Achromiejew popełnił samobójstwo w dniu rozpadu ZSRR. Co ciekawe obaj z nich, walczyli w II wojnie światowej, natomiast ostatni marszałek jest jedynym nieodznaczonym medalem Bohatera Związku Radzieckiego.
Po rozpadzie jedynym marszałkiem Federacji Rosyjskiej został dotychczas Igor Siergiejew (1997–2001) zdymisjonowany po tym jak przyjął odpowiedzialność za zatonięcie okrętu podwodnego „Kursk”.
W praktyce wszyscy marszałkowie ZSRR byli z jednej z grup: uczestnicy wojny roku 1917 i powstania ZSRR w wyniku wojny domowej. mianowani podczas II wojny światowej, na miejsce tych z pierwszej grupy (zabitych w trakcie czystek lat 30. lub uznanych za nieprzydatnych podczas pierwszych lat II wojny światowej). walczyli podczas II wojny światowej, ale z racji wieku i stopnia kariery zrobione dopiero podczas zimnej wojny.
Lista marszałków Związku Radzieckiego + Marszałkowie Związku RadzieckiegoNazwiskoData nadaniaUwagi 120pxKlimient Woroszyłow 21 listopada 1935 120pxMichaił Tuchaczewski 21 listopada 1935 pozbawiony stopnia 11 czerwca 1937, pośmiertnie przywrócony 31 stycznia 1957 120pxSiemion Budionny 21 listopada 1935 120pxAleksandr Jegorow 21 listopada 1935 120pxWasilij Blücher 21 listopada 1935 120pxSiemion Timoszenko 7 maja 1940 120pxGrigorij Kulik 7 maja 1940 pozbawiony stopnia 19 lutego 1942, pośmiertnie przywrócony 28 września 1957 120pxBorys Szaposznikow 7 maja 1940 120pxGieorgij Żukow 18 stycznia 1943 120pxAleksandr Wasilewski 16 lutego 1943 120pxJózef Stalin 6 marca 1943 27 czerwca 1945 mianowany generalissimusem Związku Radzieckiego 120pxIwan Koniew 20 lutego 1944 120pxLeonid Goworow 18 czerwca 1944 120pxKonstanty Rokossowski 29 czerwca 1944 również marszałek Polski od 5 listopada 1949 120pxRodion Malinowski 10 września 1944 120pxFiodor Tołbuchin 12 września 1944 120pxKiriłł Mierieckow 26 października 1944 120pxŁawrientij Beria 9 lipca 1945 pozbawiony stopnia 26 czerwca 1953 120pxWasilij Sokołowski 3 lipca 1946 120pxNikołaj Bułganin 3 listopada 1947 pozbawiony stopnia 26 listopada 1958 120pxIwan Bagramian 11 marca 1955 120pxSiergiej Biriuzow 11 marca 1955 120pxAndriej Grieczko 11 marca 1955 120pxAndriej Jeriomienko 11 marca 1955 120pxKiriłł Moskalenko 11 marca 1955 120pxWasilij Czujkow 11 marca 1955 120pxMatwiej Zacharow 8 maja 1959 120pxFilipp Golikow 6 maja 1961 120pxNikołaj Kryłow 28 maja 1962 120pxIwan Jakubowski 12 kwietnia 1967 120pxPaweł Baticki 15 kwietnia 1968 120pxPiotr Koszewoj 15 kwietnia 1968 120pxLeonid Breżniew 7 maja 1976 120pxDmitrij Ustinow 30 lipca 1976 120pxWiktor Kulikow 14 stycznia 1977 120pxNikołaj Ogarkow 14 stycznia 1977 120pxSiergiej Sokołow 17 lutego 1978 120pxSiergiej Achromiejew 25 marca 1983 120pxSiemion Kurkotkin 25 marca 1983 120pxWasilij Pietrow 25 marca 1983 120pxDmitrij Jazow 28 kwietnia 1990
Lista głównych marszałków rodzajów wojsk + Główni marszałkowie artyleriiNazwiskoData nadaniaUwagi 120pxNikołaj Woronow 21 lutego 1944 120pxMitrofan Niedielin 8 maja 1959 120pxSiergiej Wariencow 6 maja 1961 pozbawiony stopnia 13 marca 1963 120pxWładimir Tołubko 25 marca 1983 +Główni marszałkowie lotnictwaNazwiskoData nadaniaUwagi 120pxAleksandr Nowikow 21 lutego 1944pozbawiony stopnia 11 maja 1946, przywrócono stopień w czerwcu 1953 120pxAleksandr Gołowanow 19 sierpnia 1944 120pxPawieł Żygariew 11 marca 1955 120pxKonstantin Wierszynin 8 maja 1959 120pxPawieł Kutachow 1972 120pxBoris Bugajew 1977 120pxAleksandr Kołdunow 31 października 1984 +Główni marszałkowie wojsk pancernychNazwiskoData nadaniaUwagi 120pxPaweł Rotmistrow 28 kwietnia 1962 120pxAmazasp Babadżanian 29 kwietnia 1975
Lista marszałków rodzajów wojsk Marszałkowie artylerii Nikołaj Dmitriewicz Jakowlew (31 grudnia 1898 – 9 maja 1972), mianowany 21 lutego 1944, pozbawiony stopnia w 1952, przywrócono stopień w 1953 Michaił Nikołajewicz Czistiakow (18 listopada 1896–1980), mianowany 25 września 1944 Wasilij Iwanowicz Kazakow (17 lipca 1898 – 25 maja 1968), mianowany 11 marca 1955 Konstantin Piotrowicz Kazakow (18 listopada 1902 – 25 sierpnia 1989), mianowany 28 kwietnia 1962 Jurij Pawłowicz Bażanow (23 kwietnia 1905–1975), mianowany 18 czerwca 1965 Paweł Nikołajewicz Kuleszow (15 grudnia 1908–2000), mianowany 28 października 1967 Gieorgij Fiedotowicz Odincow (6 marca 1900 – 1 marca 1972), mianowany 22 lutego 1968 Gieorgij Jefimowicz Pieredielski (7 kwietnia 1913–1987), mianowany 7 listopada 1973 Jefim Wasiljewicz Bojczuk (24 grudnia 1918 – 4 czerwca 1991), mianowany 4 listopada 1983 Władimir Michajłowicz Michałkin (ur. 30 czerwca 1927 – 1 stycznia 2017), mianowany 15 lutego 1989
Marszałkowie lotnictwa Aleksandr Aleksandrowicz Nowikow (19 listopada 1900 – 3 grudnia 1976), mianowany 17 marca 1943 Aleksandr Jewgieniewicz Gołowanow (7 sierpnia 1904 – 22 września 1975), mianowany 3 sierpnia 1943 Fiodor Aleksiejewicz Astachow (8 lutego 1892 – 9 października 1966), mianowany 19 sierpnia 1944 Grigorij Aleksiejewicz Worożejkin (16 marca 1895–1974), mianowany 19 sierpnia 1944 Nikołaj Siemionowicz Skripko (5 grudnia 1902–1987), mianowany 19 sierpnia 1944 Fiodor Jakowlewicz Fałalejew (31 maja 1899 – 12 sierpnia 1955), mianowany 19 sierpnia 1944 Siergiej Aleksandrowicz Chudiakow (Armienak Artiemowicz Chanferianc) (7 stycznia 1902 – 18 kwietnia 1950), mianowany 19 sierpnia 1944 Siemion Fiodorowicz Żaworonkow (23 kwietnia 1899 – 8 czerwca 1967), mianowany 25 września 1944 Konstantin Andriejewicz Wierszynin (3 czerwca 1900 – 30 grudnia 1973), mianowany 3 czerwca 1946 Pawieł Fiodorowicz Żygariew (19 stycznia 1900 – 2 października 1963), mianowany 3 sierpnia 1953 Siergiej Ignatiewicz Rudienko (20 października 1904–1990), mianowany 11 marca 1955 Władimir Aleksandrowicz Sudiec (23 października 1904 – 6 maja 1981), mianowany 11 marca 1955 Stiepan Akimowicz Krasowski (20 sierpnia 1897 – 21 kwietnia 1983), mianowany 8 maja 1959 Jewgienij Jakowlewicz Sawicki (24 grudnia 1910 – 6 kwietnia 1990), mianowany 6 maja 1961 Filipp Aleksandrowicz Agalcow (20 stycznia 1900 – 29 czerwca 1980), mianowany 28 kwietnia 1962 Jewgienij Fiodorowicz Łoginow (23 października 1907 – 7 października 1970), mianowany 28 października 1967 Pawieł Stiepanowicz Kutachow (16 sierpnia 1914 – 3 grudnia 1984), mianowany w 1969 Iwan Iwanowicz Borzow (21 października 1915 – 4 czerwca 1974), mianowany 16 grudnia 1972 Aleksandr Iwanowicz Pokryszkin (6 marca 1913 – 13 listopada 1985), mianowany 16 grudnia 1972 Boris Pawłowicz Bugajew (29 lipca 1923 – 13 stycznia 2007), mianowany 7 listopada 1973 Gieorgij Wasiljewicz Zimin (6 maja 1912 – 29 marca 1997), mianowany 7 listopada 1973 Aleksandr Nikołajewicz Jefimow (6 lutego 1923 – 31 sierpnia 2012), mianowany 29 kwietnia 1975 Iwan Iwanowicz Pstygo (10 kwietnia 1918 – 23 lutego 2009), mianowany 29 kwietnia 1975 Aleksandr Piotrowicz Siłantjew (23 sierpnia 1918 – 10 marca 1996), mianowany 19 lutego 1976 Aleksandr Iwanowicz Kołdunow (20 września 1923 – 7 czerwca 1992), mianowany w 1978 Grigorij Piotrowicz Skorikow (13 marca 1920 – 6 września 2000), mianowany w 1980 Nikołaj Michajłowicz Skomorochow (19 maja 1920 – 14 października 1994), mianowany w 1981 Piotr Siemionowicz Kirsanow (1 stycznia 1919 – 7 listopada 1991), mianowany 16 grudnia 1982 Iwan Nikitowicz Kożedub (8 czerwca 1920 – 8 sierpnia 1991), mianowany w 1985 Anatolij Ustinowicz Konstantinow (12 czerwca 1923 – 22 października 2006), mianowany w 1985 Aleksandr Nikitowicz Wołkow (25 marca 1929 – 7 grudnia 2005), mianowany w 1989 Jewgienij Iwanowicz Szaposznikow (3 lutego 1942 – 8 grudnia 2020), mianowany w 1991
Marszałkowie wojsk pancernych Pawieł Aleksiejewicz Rotmistrow (6 lipca 1901 – 16 kwietnia 1982), mianowany 21 lutego 1944 Jakow Nikołajewicz Fiedorienko (22 października 1896 – 26 marca 1947), mianowany 21 lutego 1944 Siemion Iljicz Bogdanow (29 sierpnia 1894 – 12 marca 1960), mianowany 1 czerwca 1945