thumb|Zdeformowane lustro może posłużyć do poprawienia błędów z nadchodzącej fali w teleskopie astronomicznym

Optyka adaptatywna (lub optyka adaptacyjna) – optyka stosowana w astronomii w celu wyeliminowania zaburzeń powodowanych drganiami atmosfery (zob. scyntylacja). Używanie jej polega na sterowaniu przez komputer systemem odkształcającym elastyczne pomocnicze zwierciadło teleskopu dla celowego wprowadzenia lokalnych odkształceń zwierciadła (rzędu paru mikrometrów), korygując w ten sposób błędy w otrzymywanym obrazie spowodowane scyntylacjami.

Korektę przeprowadza się poprzez użycie specjalnego deformowalnego lustra (ang. deformable mirror DM). Sygnał regulujący działanie układu korekcyjnego pochodzi z bliskiej, jasnej gwiazdy albo z obrazu „sztucznej gwiazdy” generowanego wiązką lasera wzbudzającą cząstki materii w wysokich warstwach atmosfery. Kształt deformowalnego lustra jest dostosowywany tak, aby wiązka sygnału kontrolnego była jak najmniej rozmyta. Robi się to poprzez analizę kształtu frontu fali. Światło obserwowanego obiektu poprawia się dokładnie w taki sam sposób. Typowy czas przeprowadzania jednej korekty to 1 milisekunda, rozmiar deformowalnego elementu jest poniżej centymetra kwadratowego, a liczba korygujących elementów jest typowo od kilkudziesięciu do kilkutysięcy w zależności od powierzchni deformowalnego lustra.

Optyka adaptatywna oferuje znacznie większe możliwości niż prostsza technologicznie optyka aktywna. Jednocześnie obecnie konstruowane oraz większość działających dużych teleskopów nie może już działać bez optyki aktywnej. Dlatego optyka adaptatywna jest kolejnym stopniem korekcji obrazu po, działającej niezależnie, optyce aktywnej. Optyka adaptatywna jest obecnie wykorzystywana zarówno w mniejszych teleskopach (np. 3,6-metrowym w Obserwatorium La Silla), jak i w większych – w 8-metrowym teleskopie Gemini-North, teleskopie Keck II, czy w zespole teleskopów VLT. Kilka następnych urządzeń optyki adaptatywnej jest w budowie bądź w fazie projektowania.

Dzięki tej technologii udało się po raz pierwszy bezpośrednio zaobserwować planetę pozasłoneczną, a także przeprowadzić szczegółowe badania czarnej dziury w centrum Drogi Mlecznej.

Zobacz też optyka aktywna

Przypisy

Linki zewnętrzne

ESO: „What is Active and Adaptive Optics?” – opis działania optyki aktywnej i adaptatywnej

„Adaptive optics tutorial at CTIO” – techniczny opis działania (ang.)

Kategoria:Optyka Kategoria:Teleskopy

sv:Teleskop#Adaptiv optik