Grand Prix Południowej Afryki 1967, oficjalnie XIII South African Grand Prix – pierwsza eliminacja sezonu 1967 Mistrzostw Świata Formuły 1, która odbywała się od 29 grudnia 1966 roku do 2 stycznia 1967 roku.
Po raz pierwszy w historii Grand Prix Południowej Afryki odbywało się na torze Kyalami. Grand Prix odbywało się 10 tygodni po zamykającym sezon 1966 Grand Prix Meksyku i w związku z tym fabryczni kierowcy rywalizowali modelami z roku 1966. Pole position wywalczył Jack Brabham. Na starcie prowadzenie objął Denny Hulme. Jednakże na 61 okrążeniu, wskutek problemów z płynem hamulcowym, liderujący Hulme musiał zjechać na pit-stop, dzięki czemu prowadzenie objął rodezyjski kierowca John Love. Na siedem okrążeń przed metą Love był zmuszony uzupełnić paliwo i wówczas liderem został Pedro Rodríguez. Rodríguez zwyciężył wyścig, a na podium stanęli również John Love i John Surtees. Zwycięstwo Rodrígueza było jego pierwszym triumfem w Formule 1 i ostatnią wygraną Coopera.
Przed Grand Prix Poprzednie Grand Prix Południowej Afryki wliczane do klasyfikacji Mistrzostw Świata Formuły 1 odbyło się w 1965 roku na torze East London. W 1966 miał miejsce wyścig niebędący eliminacją Mistrzostw Świata. W kalendarzu Mistrzostw Świata na sezon 1967 ponownie znalazła się południowoafrykańska eliminacja. Wyścig miał odbyć się 2 stycznia na nowo wybudowanym torze Kyalami koło Johannesburga. Tor ten był położony 1500 metrów nad poziomem morza, co powodowało problemy przy gorącej pogodzie, związane między innymi z odparowywaniem paliwa.
Przed sezonem 1967 doszło w Formule 1 do kilku zmian personalnych. Kierowcą Hondy został John Surtees, a w Cooperze zastąpił go Jochen Rindt, który partnerował Pedro Rodríguezowi. Do Jima Clarka w Lotusie dołączył w miejsce Petera Arundella Graham Hill. Hilla w BRM zastąpił Mike Spence, którego w zespole Reg Parnell Racing zastąpił z kolei Piers Courage. Były kierowca Hondy, Richie Ginther, został kierowcą Eagle’a, natomiast Chris Amon, który odszedł z McLarena, przeszedł do Ferrari, gdzie jego zespołowym partnerem został Lorenzo Bandini. Skład Brabhama nie zmienił się – nadal w tym zespole ścigali się Jack Brabham i Denny Hulme.
Ponieważ różnica między zamykającym sezon 1966 Grand Prix Meksyku a Grand Prix Południowej Afryki 1967 była niewielka (10 tygodni; Grand Prix Meksyku odbyło się 23 października), fabryczne zespoły nie zdążyły skonstruować nowych modeli i wystawiły ubiegłoroczne samochody. Najstarszym modelem był używany przez Piersa Courage’a Lotus 25, który zadebiutował w Formule 1 w sezonie 1962. Ferrari i McLaren w ogóle nie wystawili swoich zespołów w Grand Prix Południowej Afryki, przy czym powodem absencji Ferrari była reorganizacja działu wyścigowego firmy.
W Grand Prix brało udział dziesięciu kierowców fabrycznych oraz ośmiu wystawiających samochody prywatnie, w tym czterech pochodzących z Afryki: Rodezyjczycy Sam Tingle i John Love oraz Południowoafrykańczycy Dave Charlton i Luki Botha. Grand Prix to było również debiutem Luki Bothy (oraz jego jedynym wyścigiem) i Piersa Courage’a. W Grand Prix Południowej Afryki po raz pierwszy w Mistrzostwach Świata Formuły 1 rywalizowały dwa samochody: LDS Mk3B oraz używany wcześniej przez Bruce’a McLarena w Formule Tasman Cooper T79. Samochody te rywalizowały tylko w Grand Prix Południowej Afryki w 1967 i 1968 roku.
Kwalifikacje Podczas nieoficjalnych jazd przed kwalifikacjami kierowcy testowali nowe rozwiązania w samochodach: Pedro Rodríguez pozytywnie ocenił nową tubę powietrzną i cewki zapłonowe Magneti Marelli w Cooperze, chociaż w modelu występował problem parowania paliwa. Kierowcy BRM sprawdzali poprawiony układ hamulcowy i zawieszenie oraz trzy różne nosy. Lotus przygotował jednakowe samochody dla Jima Clarka i Grahama Hilla, ale nie wprowadzał w nich żadnych zmian w porównaniu z sezonem 1966, ponieważ Colin Chapman oczekiwał, że Grand Prix Południowej Afryki będzie ostatnim wyścigiem zespołu, w którym stosowany będzie silnik BRM H16. W Hondzie Johna Surteesa poprawiona została geometria zawieszenia i Brytyjczyk testował przez dwa dni w celu uzyskania optymalnej mieszanki paliwa oraz ustawień samochodu. Jednakże przed treningami do oleju BP w jego Hondzie dostało się ciało obce, co spowodowało znaczne uszkodzenie silnika; identyczna sytuacja powtórzyła się, gdy jego Honda RA273 została wyposażona w zapasowy silnik.
Pierwszy dzień Kwalifikacje odbywały się od 29 do 31 grudnia w godzinach 14:30–17:00. Ponadto dozwolone było odbywanie treningów każdego dnia przed południem, ale czasy uzyskiwane na nich nie były mierzone. Czwartkowa sesja była stosunkowo chłodna z temperaturą około 20 stopni Celsjusza. W sesji tej wzięło udział dziesięciu kierowców; w tym czasie Honda naprawiała silnik, w Lotusie Grahama Hilla doszło do wycieków paliwa, a Sam Tingle nie dotarł na tor z powodu braku samochodu.
Jako pierwsi na tor wyjechali Jackie Stewart oraz Jochen Rindt. Stewart pokonał kilka okrążeń, po czym ocenił, że jego opony Dunlop zużyły się: po zjeździe do garażu okazało się, że w oponach pojawiły się grudki oraz nacięcia na środku bieżnika. Następnie Stewart wyjechał samochodem Mike’a Spence’a wyposażonym w opony Goodyear. Oba modele BRM P83 miały problemy z przegrzewaniem, dlatego założono nowy nos z chłodnicą.
Przegrzewanie połączone z wrzeniem paliwa wystąpiło również w samochodach Cooper. Pedro Rodríguez zdołał ustanowić drugi najlepszy czas, który wynosił 1:29,4, ale następnie silnik zaczął się dławić i meksykański kierowca zjechał do garażu. W pojeździe Jochena Rindta natomiast występowały ciągłe problemy z silnikiem, dlatego też ustanowił on czas o trzy sekundy gorszy od Rodrígueza. Aby zapobiec przegrzewaniu, Cooper postanowił zapewnić większy wlot powietrza poprzez obcięcie samochodom nosów.
Podczas swojego drugiego wyjazdu Dan Gurney ustanowił czas 1:32,4. Po zjeździe do garażu z jego samochodu usunięto świecę zapłonową, ponieważ jeden z kibiców oparł się na tylnym kole jego samochodu, przez co na bieżniku znalazł się kamień, który następnie dostał się do silnika i uszkodził świecę zapłonową. Następnie Gurney wrócił na tor z trzema świecami zapłonowymi i ustalał czasy rzędu 1:30.
Dave Charlton, Bob Anderson i Jim Clark uzyskali stosunkowo słabe czasy. W późniejszej części dnia na tor wyjechał Mike Spence i ustanawiał dobre okrążenia, a Stewart, który próbował zastosować trzy rodzaje opon, zakończył zmagania na 20 minut przed końcem z powodu awarii silnika. Najszybszym kierowcą dnia był Jack Brabham, którego samochód spisywał się bez zarzutu, dzięki czemu Australijczyk pod koniec dnia pokonał okrążenie w czasie 1:28,3. Również startujący Brabhamem BT20 Denny Hulme uzyskiwał czasy o około dwie sekundy gorsze od australijskiego kierowcy.
Drugi dzień W piątek panowały upalne warunki: temperatura powietrza wynosiła 32 °C, a toru – 60 °C. W sesji tej brało udział więcej kierowców niż w czwartek; wyjątkiem był Jack Brabham, który nie chciał zużywać samochodu. Wciąż nieobecny na torze był Sam Tingle. W pojeździe Pedro Rodrígueza wymieniona została skrzynia biegów, natomiast Jackie Stewart ponownie przejął samochód Spence’a, ponieważ jego własny BRM nie miał silnika, a zapasowy silnik nie był gotowy do późnego popołudnia.
Jochen Rindt, który próbował pokonać problemy z przegrzewaniem i przez to miał intensywny dzień, najlepiej przejechał okrążenie w czasie 1:30,2. Jim Clark poprawił swój czas o dwie sekundy, a Graham Hill na skutek przegrzewania się jego samochodu pokonał tylko pięć okrążeń. Stewart nadal testował opony i zdecydował, że opony Dunlop są o 0,2 sekundy szybsze od ogumienia Goodyear. Pod koniec sesji w samochodzie Stewarta doszło do wycieków płynu chłodzącego.
W dwóch prywatnych Cooperach-Maserati – Jo Bonniera i Jo Sifferta – występowały nieustanne problemy z parowaniem paliwa, zaś silniki Climax miały tendencję do przegrzewania się. Dave Charlton zakończył dzień z czasem szybszym od Stewarta, Clarka, Hilla i Gurneya. Najlepszy czas na poziomie 1:28,9 ustalił Denny Hulme. Drugi tego dnia był John Love z czasem 1:29,5.
Trzeci dzień thumb|Jack Brabham – zdobywca pole position W nocy przed trzecim dniem kwalifikacji Lotus przymocował do monokoku rury mające zapewnić dodatkowe chłodzenie. Honda natomiast w godzinach 7:00–13:30 intensywnie testowała samochód podczas nieoficjalnej sesji. Surtees wciąż miał problemy z silnikiem – nadal występowało parowanie, co spowalniało samochód mimo zamontowania dwóch chłodnic paliwa (jednej z boku samochodu, a drugiej za głową kierowcy). Mistrz świata z 1964 roku odmówił przekazania samochodu na badania, ponieważ oznaczałoby to jego transport zakurzonymi drogami, a Brytyjczyk nie chciał, by do silnika dostał się kurz. Surtees testował także opony i doszedł do wniosku, że opony Firestone są o pół sekundy szybsze od Goodyearów.
W trakcie kwalifikacji było gorąco i wietrznie. Krótko po 14:30 na tor wyjechały Coopery. Mechaniczne pompy paliwowe zostały odwrócone i nie były zamontowane bezpośrednio do silnika, a do przymocowanych do silnika pierścieniowatych obręczy; to rozwiązanie zapobiegło parowaniu. Graham Hill w Lotusie również wyjechał na tor, ale szybko wrócił do garażu, gdy z jego samochodu zaczęło wyciekać paliwo i pojawił się problem z przepustnicą, która otworzyła się na „eskach” toru. Po powrocie na tor w samochodzie Hilla wystąpiły problemy z silnikiem i zdołał on przejechać tylko osiem okrążeń.
Clark na „eskach” wjechał na plamę oleju i obrócił samochód. Samochody Brabhama i Hulme’a spisywały się bez problemów do momentu, gdy w pojeździe Nowozelandczyka przestała działać pompa paliwa. Obaj kierowcy Brabhama ustanowili czasy poniżej 1:30, a Jack Brabham uzyskał najlepszy rezultat dnia – 1:28,5. John Surtees także uzyskał kilka okrążeń poniżej 1:30, ale mimo to nie był zadowolony z samochodu, który był podsterowny i wciąż się przegrzewał. Na trzecią sesję kwalifikacyjną przybył Sam Tingle, który zdołał ustanowić czas 1:32,4. Obaj kierowcy Cooperów-Maserati mieli problemy z silnikiem. Najgorszy czas ustanowił Piers Courage. John Love trzeciego dnia nie wyjeżdżał na tor.
Kwalifikacje zakończyły się o 17:00, ale mimo to Hillowi i Rindtowi pozwolono na pokonanie dodatkowych, niemierzonych okrążeń.
Pole position z czasem 1:28,3 uzyskał Jack Brabham; obok niego ustawił się jego zespołowy partner, Denny Hulme. Drugi rząd startowy zajęli Jim Clark i Pedro Rodríguez. Na piątym miejscu ze stratą 1,2 sekundy do Brabhama zakwalifikował się John Love, a z szóstej pozycji startował John Surtees.
Jochen Rindt zajął siódme pole startowe. Lokalny kierowca, Dave Charlton, zakwalifikował się na ósmej pozycji. W porównaniu do osiągów z sezonu 1966 stosunkowo słabo spisały się samochody BRM: Jackie Stewart był dziewiąty, a Mike Spence trzynasty. Graham Hill, który doświadczył w kwalifikacjach wielu problemów mechanicznych ze swoim Lotusem 43, zakwalifikował się z piętnastym czasem.
Przed wyścigiem W nocy przed wyścigiem nad torem przeszła tropikalna ulewa, co pozbawiło asfalt nagumowania. Ponieważ asfalt toru Kyalami łatwo się ścierał, oznaczało to, że niektóre opony mogłyby nie wytrzymać dystansu 80 okrążeń na czystym torze.
Przed wyścigiem Dan Gurney wymienił silnik, a Jochen Rindt o 6:30 pokonał kilka niemierzonych okrążeń celem przetestowania, czy poprawki w jego samochodzie są efektywne.
Oficjalny trening przed wyścigiem odbywał się od 11:30 do 12:00. Honda wróciła do ogumienia Goodyear decydując, że po poprawkach silnika szersze opony Goodyear będą lepszym wyborem niż Firestone. BRM zdecydował się na zastosowanie identycznego rozwiązania co Lotus, to znaczy poprowadzenie rur na zewnątrz nadwozia. Po wymianie silnika Dan Gurney osiągał lepsze czasy, zaś Lotus z pozytywnym skutkiem zmodyfikował silnik w samochodzie Grahama Hilla.
Wyścig Wyścig, w przeciwieństwie do większości innych eliminacji, nie odbył się w niedzielę, a w poniedziałek – powodem tego były obchody Nowego Roku.