thumb|Położenie Norwegii thumb|Norwegia – zdjęcie satelitarne (luty 2003) thumb|Miasta Norwegii Geografia Norwegii – dziedzina nauki zajmująca się badaniem Norwegii pod względem geograficznym.
Norwegia leży w Europie Północnej, zajmując zachodnią i północną część Półwyspu Skandynawskiego. Jest jednym z najbardziej wysuniętych na północ krajów świata i jednocześnie jednym z najbardziej górzystych. Posiada jedną z najdłuższych i najbardziej rozbudowanych linii brzegowych na świecie.
Położenie i powierzchnia Norwegia leży w Europie Północnej, zajmując zachodnią i północną część Półwyspu Skandynawskiego. Do Królestwa Norwegii oprócz części kontynentalnej (norw. Hovedland) należą również archipelag Svalbard i wyspa Jan Mayen na północnym Atlantyku. Terytoria zależne Norwegii (norw. Biland) to: Wyspa Bouveta na południowym Atlantyku, a także antarktyczna Wyspa Piotra I na Morzu Bellingshausena i Ziemia Królowej Maud na Antarktydzie.
Całkowita powierzchnia Królestwa Norwegii wynosi 384 484 km² (364 266 km² zajmuje ląd a 20 218 km² wody), przy czym powierzchnia Norwegii kontynentalnej to 323 808 km², archipelagu Svalbard: 60 299 km² a wyspy Jan Mayen: 377 km².
Terytorium kontynentalnej Norwegii oblewają od zachodu i południowego zachodu wody Morza Północnego, od północnego zachodu Morza Norweskiego, a od północnego wschodu – Morza Barentsa; na południowym wschodzie cieśnina Skagerrak. Z uwagi na swoje położenie Norwegia posiada jedną z najdłuższych i najbardziej rozbudowanych linii brzegowych spośród wszystkich krajów świata – jej całkowita długość to 103 000 km (wliczając wyspy). Wzdłuż wybrzeża kontynentalnej Norwegii leży ponad 239 tys. wysp, przy czym największą z nich jest Hinnøya (2 204 km²). Największą wyspą Królestwa Norwegii jest Spitsbergen w archipelagu Svalbard (37 814 km²).
Norwegia jest też jednym z najbardziej wysuniętych na północ krajów świata. Kontynentalna część Norwegii rozciąga się od 58° do 71°N (wraz ze Svalbardem do 81°N) i od 5°E do 31°E (wraz z wyspą Jan Mayen od 9°W, a wraz z wyspą Wyspą Białą do 33°E).
Norwegia graniczy ze Szwecją na wschodzie (1666 km) oraz z Finlandią (709 km) i Rosją (191 km) na północnym wschodzie.
Budowa geologiczna i rzeźba terenu mały|Satelitarne zdjęcie południowej Norwegii. Na czerwono zaznaczony został śnieg. Dobrze widoczne są fiordy, szczególnie Sognefjord i mały|Galdhopiggen mały|Sognefjord mały|Jezioro Hornindalsvatnet mały|Preikestolen oraz Lysefjord Norwegia leży na tarczy fennoskandzkiej zbudowanej głównie z granitu i innych skał powstałych 1–2 miliardy lat temu. Krajobraz został ukształtowany przez procesy erozyjne i glacjalne – cechą charakterystyczną są rozległe penepleny. Hardangervidda w południowo-zachodniej części kraju jest największą penepleną w Europie.
Norwegia jest krajem wyżynno-górzystym – ponad 50% jej powierzchni leży powyżej 600 m n.p.m. Średnia wysokość terenu wynosi 460 m, a najwyższym wzniesieniem jest Galdhopiggen (2469 m n.p.m.).
Ciągnący się wzdłuż całego kraju łańcuch Gór Skandynawskich jest, pod względem geologicznym, przedłużeniem gór Szkocji, Irlandii oraz znajdujących się po drugiej stronie Atlantyku amerykańskich Appalachów. Geolodzy twierdzą, że wszystkie te pasma tworzyły kiedyś jedno wielkie pasmo, przed rozpadem superkontynentu Pangei.
Podczas ostatniego zlodowacenia, jak i w czasie poprzednich epok lodowych całe terytorium Norwegii było skute lodem. Ruch lodowców wyżłobił głębokie doliny, które zostały zalane przez wodę z topniejących lodowców tworząc charakterystyczne fiordy.
Tereny Norwegii wciąż przechodzą proces ruchów izostatycznych. Jest to proces bardzo powolny, jego tempo wynosi zaledwie kilka mm rocznie. Proces ten przebiega nieco szybciej w zależności od regionu kraju. Poziom morza sięgał do obecnej wysokości 221 m n.p.m. w dzisiejszym Oslo (Aker), 25 m w Stavanger, 5 m w pobliżu półwyspu Stad, 180 m w Trondheim, 50 w Tromsø oraz 75 m w Kirkenes. Te tereny, stanowiące kiedyś dno morskie, należą do najlepszych rolniczo gruntów w kraju.
Obecne lodowce nie są pozostałościami epoki lodowcowej, są o wiele młodsze. Podczas holoceńskiego optimum klimatycznego (od 7000 do 3000 r. p.n.e.) klimat był o około 3 °C cieplejszy niż w drugiej połowie XX wieku. Wtedy to roztopiły się wszystkie lodowce zajmujące obecne terytorium Norwegii.
Sognefjord (drugi co do głębokości i długości fiord świata) oraz jezioro Hornindalsvatnet (najgłębsze w Europie) powstały w wyniku działania lodowców.
Góry Skandynawskie zaczynają się pasmem Setesdalsheiene, na północ od wybrzeża Skagerrak. W regionie Vestlandet, na zachodzie kraju pasmo jest silnie porozcinane fiordami. W tej części kraju znajdują się pasma Hardangervidda, Jotunheimen (z najwyższym szczytem Norwegii Galdhøpiggen – 2469 m), Sognefjell oraz Trollheimen. Znajdują się tu też duże lodowce jak: Jostedalsbreen, Folgefonna i Hardangerjøkulen. Dalej na północ łańcuch skręca na wschód, na południe od Trondheim. Znajdują się tu pasma Dovrefjell i Rondane. Następnie Góry Skandynawskie ciągną się wzdłuż granicy ze Szwecją. Im dalej na północ tym szczyty stają się łagodniejsze. Na północnym krańcu łańcucha znajduje się pasmo Alp Lyngeńskich, w okręgu Troms. Łańcuch kończy się w okręgu Finnmark, gdzie jest już jednak znacznie niższy i opada w okolicach Nordkapp do Morza Barentsa.
Góry Skandynawskie dzielą kraj na następujące regiony:
Południowe wybrzeże. Znajdujące się na południu kraju wybrzeża cieśniny Skagerrak i Morza Północnego to obniżenie terenu będące południowym końcem łańcucha Gór Skandynawskich. Tereny te obejmują Stavanger na zachodzie i Oslofjord na wschodzie. Doliny usytuowane są tu na osi północ-południe. Ta część kraju jest pagórkowata, choć znajdują się tu też równiny jak Lista i Jæren. mały|lewo|Lysefjord Południowy wschód. Tereny na wschód od gór są zdominowane przez biegnące z zachodu na wschód doliny na wschodzie. Najdłuższe doliny to Østerdalen i Gudbrandsdal. Znajdują się tu też dość duże tereny nizinne, wokół Oslofjordu, rzeki Glomma oraz jeziora Mjøsa.
Zachodnie fiordy. Na zachód od głównego łańcucha gór teren wciąż jest bardzo górzysty. Góry opadają stopniowo i schodzą bezpośrednio do morza. Dominują tu wielkie fiordy jak np. Sognefjord lub . Za klasyczny przykład krajobrazu fiordowego uznaje się często Geirangerfjord. Wzdłuż wybrzeża rozsiane są szkiery ciągnące się na odcinku 1600 km z okolic Stavanger aż do Przylądka Północnego. Fiordy, oraz większość dolin, leżą na osi wschód-zachód. Dalej na północy kierunek lekko się zmienia, na północno-zachodni – południowo-wschodni.
Region Trondheim. Tereny te charakteryzują się łagodniejszym krajobrazem, z zaokrąglonymi szczytami. Doliny schodzą się w fiordzie Trondheimsfjord, gdzie tworzą większe niziny. Na północy znajduje się dolina Namdalen, u wylotu której leży Namsos. mały|Jiehkkevárri najwyższy szczyt okręgu Troms i drugi pod względem wybitności szczyt kraju Z kolei półwysep Fosen oraz północne wybrzeża wokół Leka zdominowane są przez góry i wąskie doliny.
Północne fiordy. Także na północy dominują bardziej strzeliste szczyty schodzące bezpośrednio do morza, poprzecinane licznymi fiordami. W południowej części fiordy i doliny leżą zazwyczaj na osi wschód-zachód, natomiast na północy raczej na południowy wschód – północny zachód. Pasmo Saltfjellet jest wyjątkiem, bowiem tutaj doliny ciągną się z północy na południe. Znajdują się tu też jedne z największych wysp Norwegii: Lofoty, Vesterålen i Senja.
Daleki północny wschód. Ląd i jego wybrzeże na wschód od Przylądka Północnego są mniej górzyste niż reszta kraju, średnia wysokość terenu nie przekracza 400 m. Leży tu płaskowyż Finnmarksvidda. Fiordy są duże, szerokie i ciągną się z południa na północ. Nie występują tu typowe dla norweskiego wybrzeża szkiery. Fiord Varangerfjord jest jedynym dużym fiordem w tym regionie, który biegnie ze wschodu na zachód. mały|Wzdłuż wybrzeża rozsianych jest 100 tysięcy wysp i wysepek. Senja jest drugą co do wielkości wyspą Norwegii mały|lewo|Longyearbyen w czasie arktycznego lata mały|Wyspa Halsnøy mały|lewo|Lofoty
Svalbard to archipelag wysp położony na Oceanie Arktycznym. Wyspy te są górzyste, a szczyty przykryte lodowcami, szczególnie we wschodniej części archipelagu, gdzie lodowce przykrywają blisko 90% powierzchni. Austfonna jest największym lodowcem archipelagu oraz drugim w Europie (po Vatnajökull na Islandii).
Jan Mayen. Daleko na północnym zachodzie, w połowie drogi z Norwegii na Grenlandię, leży samotna wyspa Jan Mayen. Jej najwyższym szczytem jest Beerenberg, który jest jedynym czynnym wulkanem Norwegii.
Wyspa Bouveta. Ta mała wyspa leży na Południowym Atlantyku, na 54° szerokości geograficznej południowej i 3° długości geograficznej wschodniej. Jest prawie całkowicie pokryta przez lodowce. Jest też jedną z najbardziej odosobnionych wysp na świecie, zamieszkują ją jedynie ptaki oraz foki.
Wyspa Piotra I. Wyspa ta leży na Południowym Pacyfiku, na 68° szerokości geograficznej południowej i 90° długości geograficznej zachodniej. Wyspa zdominowana jest przez wulkan oraz lodowce. Podobnie jak Wyspa Bouveta jest to terytorium zależne Norwegii, a nie część królestwa.
Ziemia Królowej Maud to terytorium położone na Antarktydzie, do którego prawa rości Norwegia. Jest to duży wycinek kołowy sięgający do bieguna południowego. Prawie cały teren pokryty jest lądolodem, gdzieniegdzie poprzebijanym przez nunataki. Znajduje się tu norweska stacja arktyczna Troll. Jest to jedyna stacja na Antarktydzie, która nie leży na lądolodzie.
Nasłonecznienie, strefa czasowa oraz przypływy Na terenach położonych za kołem podbiegunowym występują zjawiska nocy polarnej oraz dnia polarnego, których długość zależy od szerokości geograficznej. W Longyearbyen słońce nie schodzi całkowicie poniżej linii horyzontu od 19 kwietnia do 23 sierpnia, a noc polarna trwa od 27 października do 14 lutego. Dla porównania na Przylądku Północnym czas trwania obu zjawisk wynosi odpowiednio od 11 maja do 31 lipca oraz od 19 listopada do 22 stycznia. W Tromsø okresy te to odpowiednio od 17 maja do 25 lipca oraz od 26 listopada do 15 stycznia. Na kontynencie noc polarna nie jest całkiem ciemna. W Tromsø w środku doby panuje zmierzch, natomiast w Longyearbyen w szczytowym okresie nocy polarnej panuje prawie całkowita ciemność. Nawet w południowej części kraju różnice w nasłonecznieniu są bardzo duże zależnie od pory roku. W Oslo w czasie przesilenia letniego słońce wschodzi o 03:54, a zachodzi o 22:54. Natomiast podczas przesilenia zimowego słońce pojawia się o 09:18, a zachodzi już o 15:12.
Od 1 kwietnia do 10 września w całej Norwegii, z wyjątkiem wschodniego Finnmarku, słońce zachodzi po godzinie 20:00 (lub w ogóle nie zachodzi z uwagi na dzień polarny). Najkrótsze dni, gdy słońce zachodzi przed 16:00, przypadają na okres od 24 listopada do 7 stycznia w Stavanger, od 11 listopada do 19 stycznia w Oslo, od 4 listopada do 28 stycznia w Trondheim oraz od 18 października do 2 marca w Vardø.
Północna część kraju leży w strefie występowania zorzy polarnej, chociaż czasami zjawisko to można zaobserwować także na południu.
Norwegia, podobnie jak Polska, używa czasu środkowoeuropejskiego. Wydłużony kształt kraju powoduje różnice w nasłonecznieniu dnia między wschodem a zachodem kraju. W Vardø słońce wschodzi o 64 minuty wcześniej niż zwykle w tej strefie czasowej, a w Bergen 39 minut później. W ten sposób Vardø zyskuje więcej światła w pierwszej części doby, tracąc w drugiej, a Bergen na odwrót. Czas letni (GMT + 2) używany jest od ostatniej niedzieli marca do ostatniej niedzieli października.
Różnice między odpływem a przypływem na południowym wybrzeżu są niewielkie natomiast na północy bardzo duże. Różnice te wynoszą 0,17 m w Mandal, 0,30 m w Oslo i Stavanger, 0,90 m w Bergen, 1,80 m w Trondheim, Bodø i Hammerfest, a w Vadsø nawet 2,17 m.
Klimat mały|lewo|Temperatury w Norwegii 5 maja 2008 mały|Średnia roczna temperatura w latach 1961–1990