Józef Niweliński (ur. 25 listopada 1920 w Zakopanem, zm. 16 maja 2010 w Krakowie) – polski biolog i farmaceuta, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Życiorys Syn profesora szkolnictwa średniego Aleksandra Niwelińskiego i Emilii z Łojowskich, nauczycielki. Absolwent III Gimnazjum Państwowego im. Króla Jana III Sobieskiego w Krakowie. Był poliglotą, biegle władał językiem rosyjskim, angielskim, niemieckim, francuskim, węgierskim, łaciną. W czasie II wojny światowej nauczał języka angielskiego w Tajnym Liceum im. Dietla przy ulicy Miodowej w Krakowie.
Działalność naukowa W 1947 uzyskał tytuł magistra farmacji, a następnie magistra biologii na Uniwersytecie Jagiellońskim. W latach 1948–1952 starszy asystent w Katedrze Biologii i Embriologii krakowskiego Wydziału Lekarskiego, na którym obronił pracę doktorską napisaną pod kierunkiem profesora Stanisława Skowrona. W 1952 otrzymał etat adiunkta w Zakładzie Zoologii Doświadczalnej PAN, a w 1958 wyjechał do Londynu na stypendium Rockefellera. Od 1965 kierował specjalnie utworzonym przez niego Zakładem Cytobiologii i Histochemii. W 1974 otrzymał w Belwederze tytuł naukowy profesora.
Był pionierem nowoczesnej histochemii enzymów, dowiódł dodatniego wpływu krystalicznego cholesterolu na aktywność gonad ssaków oraz faktu, że łożysko ludzkie jest źródłem danych o wartości biologicznej środowiska człowieka.
W latach 1961–1976 był współzałożycielem i redaktorem naczelnym „Folia Histochemica et Cytochemica” (obecnie „Folia Histochemica et Cytobiologica”), kwartalnika naukowego o zasięgu światowym, organu Polskiego Towarzystwa Histochemików i Cytochemików. Przez 10 lat był wiceredaktorem kwartalnika Polskiej Akademii Nauk „Folia Biologica”. Autor licznych prac naukowych z zakresu zoologii eksperymentalnej, wprowadzał metody histoenzymatyczne do doświadczalnictwa. Współautor publikacji Metody histochemiczne (1962), autor prac naukowych z dziedziny endokrynologii doświadczalnej. Był promotorem wielu prac doktorskich i habilitacji z zakresu biologii medycznej, endokrynologii i histochemii.
Członek honorowy Towarzystwa Krakowskiego Lekarskiego, od 1986 r. członek honorowy Polskiego Towarzystwa Histochemików i Cytochemików, w latach 1989–1992 prezes krakowskiego oddziału Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego. Należał również do New York Academy of Sciences. Został pochowany na cmentarzu Rakowickim w Krakowie (kw. XXVIa, płn., gr. 16).
Odznaczenia i wyróżnienia W 1986 otrzymał Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski. W 1994 r. uhonorowany nagrodą Cambridge Biogeographical Institute, w 1997 medalem im. I. Łukasiewicza, w 1999 odznaczeniem „Bene Meritus” Polskiego Towarzystwa Lekarskiego, a w 2001 „Bene Meritus” Polskiego Towarzystwa Histochemików i Cytochemików.
Działalność pozanaukowa Szeroko zaangażowany w działalność społeczną, uprawiał turystykę górską i kajakową, miłośnik Tatr i zapalony taternik, aktywny członek Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. Należał do Stowarzyszenia Przyjaciół Wilna i Ziemi Wileńskiej.
Przypisy
Bibliografia
Biogram w Onet WIEM Biogram w Encyklopedia Internautica Złota Księga Nauki Polskiej 2000. Naukowcy przełomu wieków. Wydawnictwo „Helion”, 2006
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Polscy biolodzy XXI wieku Kategoria:Ludzie związani ze szkołą im. Króla Jana III Sobieskiego w Krakowie Kategoria:Ludzie urodzeni w Zakopanem Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Polscy biolodzy XX wieku Kategoria:Urodzeni w 1920 Kategoria:Zmarli w 2010