Jean-Claude Carrière (ur. 19 września 1931 w Colombières-sur-Orb, zm. 8 lutego 2021 w Paryżu) – francuski scenarzysta filmowy, pisarz, dramaturg i okazjonalnie aktor. Znany ze ścisłej współpracy z Luisem Buñuelem.
Życiorys Początki Urodził się na południu Francji w rodzinie średniozamożnych rolników uprawiających winorośl. W młodości uczęszczał do szkoły katolickiej, był nawet ministrantem. Po wojnie wraz z rodzicami przeniósł się z prowincji na przedmieścia Paryża, w którym mieszkał przez niemal całe swoje życie. Po ukończeniu studiów historycznych w wieku 27 lat został zmobilizowany i brał udział w wojnie algierskiej.
Swoją pierwszą powieść napisał w 1957. W latach 50. asystował przy krótkometrażówkach Jacques'a Tatiego.
Film Swoją współpracę z Buñuelem, trwającą kilkanaście lat, rozpoczął od Dziennika panny służącej (1964) – adaptacji powieści Octave'a Mirbeau. Później Carrière współtworzył również scenariusze do takich jego filmów jak: Piękność dnia (1967), Droga mleczna (1969), Dyskretny urok burżuazji (1972), Widmo wolności (1974) oraz Mroczny przedmiot pożądania (1977).
Carrière współpracował ponadto z takimi reżyserami, jak Pierre Étaix, Louis Malle, Jean-Luc Godard, Volker Schlöndorff, Miloš Forman, Philip Kaufman, Jacques Deray, Michael Haneke, Nagisa Ōshima, Philippe Garrel czy Julian Schnabel. Napisał również scenariusze do dwóch filmów Andrzeja Wajdy: Danton (1983) i Biesy (1988).
Poza scenariopisarstwem pojawiał się też okazjonalnie w filmach jako aktor. Mimo tego, że był ateistą – podobnie jak Buñuel – zagrał u niego księdza w Dzienniku panny służącej oraz heretyckiego biskupa z IV wieku w Drodze mlecznej.
Był trzykrotnie nominowany do Oscara za najlepszy scenariusz: za Dyskretny urok burżuazji (1972), Mroczny przedmiot pożądania (1977) i Nieznośną lekkość bytu (1988). Ostatecznie otrzymał Oscara za całokształt twórczości w 2014 jako jeden z nielicznych scenarzystów uhonorowanych tą nagrodą.
Zasiadał w jury konkursu głównego na 34. MFF w Cannes (1981).
Książki Jest autorem książki-rozmowy z Dalajlamą pt. Siła buddyzmu. Napisał także adaptację indyjskiej Mahabharaty dla Petera Brooka, Rozmowy o wielości świata, w których rozprawiał z fizykami molekularnymi i kosmologami, oraz Słownik głupstw. W Polsce ukazały się jego książki „Alfabet zakochanego w Indiach” (Drzewo Babel, 2009), „Alfabet zakochanego w Meksyku” (Drzewo Babel, 2011), "Krąg łgarzy. Powiastki filozoficzne z całego świata" (tom 1 i 2, Drzewo Babel, 2013 i 2014), "Szorstkie wino" (Drzewo Babel, 2017). Zapis jego rozmowy z Umbertem Eco (moderowanej przez J-F. de Tonnaca) ukazał się w książce pt. Nie myśl, że książki znikną (WAB, 2010).
Wybrana filmografia Scenarzysta 1962: Zalotnik (Le soupirant) 1964: Dziennik panny służącej (Le journal d'une femme de chambre) 1965: Yoyo 1965: Viva Maria! 1966: Hotel Paradiso 1966: Miss Muerte 1967: Piękność dnia (Belle de jour) 1967: Życie złodzieja (Le voleur) 1969: Droga mleczna (La voie lactée) 1969: Basen (La piscine) 1970: Borsalino 1971: Odlot (Taking Off) 1972: Dyskretny urok burżuazji (Le charme discret de la bourgeoisie) 1972: Un homme est mort 1974: Widmo wolności (Le fantôme de la liberté) 1977: Mroczny przedmiot pożądania (Cet obscur objet du désir) 1979: Blaszany bębenek (Die Blechtrommel) 1979: L'associé 1980: Ratuj się kto może (życie) (Sauve qui peut (la vie)) 1981: Fałszerstwo (Die Fälschung) 1982: Pasja (Passion) 1982: Powrót Martina Guerre (Le retour de Martin Guerre) 1983: Danton 1984: Miłość Swanna (Un amour de Swann) 1986: Głodny wilk (Oviri) 1986: Max, moja miłość (Max mon amour) 1988: Nieznośna lekkość bytu (The Unbearable Lightness of Being) 1988: Biesy (Les possédés) 1988: Bengalska noc (La nuit Bengali) 1989: Valmont 1989: Trudno być Bogiem (Es ist nicht leicht ein Gott zu sein) 1990: Cyrano de Bergerac 1990: Milou w maju (Milou en mai) 1992: Powrót Casanovy (Le retour de Casanova) 1991: Zabawa w Boga (At Play in the Fields of the Lord) 1995: Huzar (Le hussard sur le toit) 1996: Król olch (Der Unhold) 1997: Chińska szkatułka (Chinese Box) 2000: Salsa 2004: Narodziny (Birth) 2006: Duchy Goi (Goya's Ghosts) 2007: Ulzhan – zapomniane światło (Ulzhan) 2011: Rzecz o mych smutnych dziwkach (Memoria de mis putas tristes) 2012: Artysta i modelka (El artista y la modelo) 2015: W cieniu kobiet (L'ombre des femmes) 2017: Kochankowie jednego dnia (L'amant d'un jour) 2018: Van Gogh. U bram wieczności (At Eternity's Gate) 2018: L'homme fidèle
Aktor 1964: Dziennik panny służącej (Le journal d'une femme de chambre) 1969: Droga mleczna (La voie lactée) 2006: Tajna księga (Tajnata kniga) 2010: Zapiski z Toskanii (Copie conforme)
Bibliografia Tadeusz Sobolewski, Szejk Gomelezów, w: „Duży Format”, dodatek do „Gazety Wyborczej”, 06.04.2010.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Dramaturdzy francuskojęzyczni Kategoria:Francuscy dramaturdzy XX wieku Kategoria:Francuscy dramaturdzy XXI wieku Kategoria:Francuscy scenarzyści XX wieku Kategoria:Francuscy scenarzyści XXI wieku Kategoria:Laureaci Cezara za najlepszy scenariusz oryginalny Kategoria:Laureaci Europejskiej Nagrody Filmowej Za Osiągnięcia Życia Kategoria:Laureaci Oscara honorowego Kategoria:Laureaci Oscara za najlepszy krótkometrażowy film aktorski Kategoria:Francuscy scenarzyści komiksów Kategoria:Urodzeni w 1931 Kategoria:Zmarli w 2021