Asteroideae – podrodzina w obrębie astrowatych (Asteraceae). W świetle współczesnej wiedzy o powiązaniach filogenetycznych w obrębie astrowatych, przyjmowana jest pozycja systematyczna i podział zdefiniowany przez Panero i Funk w 2002, później aktualizowanyPanero, J. L., V. A. Funk. 2008. The value of sampling anomalous taxa in phylogenetic studies: major clades of the Asteraceae revealed. Mol. Phylogenet. Evol. 47: 757-782, stosowany także przez Angiosperm Phylogeny Website. W ujęciu takim podrodzina obejmuje 70% zróżnicowania gatunkowego całej rodziny astrowatych. Dawniej Asteroideae nazywane rurkokwiatowymi (też Tubuliflorae) stanowiły jedną z dwóch podrodzin astrowatych (przeciwstawianą języczkokwiatowym Lactucoideae = Liguliflorae) i tak też jeszcze przedstawiany jest zwykle podział astrowatych w polskojęzycznych podręcznikach akademickich. W ujęciu takim rurkokwiatowe mają charakter parafiletyczny (Cichorioideae odpowiadające języczkokwiatowym są kladem zagnieżdżonym w obrębie rurkokwiatowych) i dlatego przez taksonomów są one obecnie wąsko definiowane.
Systematyka Pozycja systematyczna podrodziny Pozycja systematyczna w kladogramie astrowatych w ujęciu Mandel i in. (2019):
Podział systematyczny podrodziny W 2008 roku w ujęciu Panero i Funk podrodzina dzielona była na trzy główne linie rozwojowe określane rangą nadplemion. W 2019 Mandel i in. zrekonstruowali drzewo filogenetyczne astrowatych wyróżniając w obrębie podrodziny Asteroideae dwa główne klady:
Senecioneae thumb|Starzec wiosenny Plemię Senecioneae Cass. (1819) postrzegane było jako klad bazalny podrodziny Asteroideae lub jeden z trzech głównych kladów tej podrodziny (znajdujących się w politomii). Dalsze analizy filogenetyczne umieściły to plemię jednak w pozycji siostrzanej względem plemienia Anthemideae w obrębie jednego z dwóch głównych kladów w obrębie podrodziny. Rośliny tu zaliczane występują na całym świecie, centra zróżnicowania mają w Afryce południowej, w Ameryce Środkowej, w Andach oraz w południowo-wschodniej Azji. We florze Polski reprezentantami są rodzaje: erechtites, lepiężnik, miłosna, omieg, podbiał, podbiałek, starzec. Rośliny z kilku kolejnych rodzajów bywają uprawiane (np. języczka).
Wykaz rodzajów:
Doroniceae Plemię Doroniceae Panero wyodrębnione zostało jako takson monotypowy w 2005 roku. Wcześniej zaliczany tu rodzaj włączany był do plemienia Senecioneae. Doronicum L. – omieg
Calenduleae thumb|Nagietek lekarski Plemię Calenduleae Cass. stanowi klad bazalny nadplemienia Asterodae. Rośliny tu klasyfikowane występują naturalnie w Afryce (centrum zróżnicowania w Afryce południowej), tylko rodzaj nagietek rozprzestrzenił się poza kontynent afrykański sięgając Europy środkowej i południowo-zachodniej Azji. Rośliny tu zaliczane nie wykształcają puchu kielichowego. Częsta jest także heterokarpia – wykształcanie różnokształtnych owoców na tej samej roślinie.
Wykaz rodzajów:
Gnaphalieae thumb|Szarota błotna Plemię Gnaphalieae (Cass.) Lecoq & Juillet (1831) obejmuje rośliny z centrami występowania na wszystkich kontynentach półkuli południowej. Łuski okrywy kwiatostanu są zwykle błoniaste, często jaskrawo zabarwione, liście całobrzegie. W polskiej florze przedstawicielami są: kocanki, szarota, szarotka, ukwap.
Wykaz rodzajów:
Anthemideae thumb|Rumian polny Plemię Anthemideae Cass. (1819) obejmuje rośliny o liściach zwykle silnie podzielonych i posiadających charakterystyczny zapach. Listki okrywy zwykle błoniasto obrzeżone. Centra występowania to południowa Afryka, obszar śródziemnomorski i Azja środkowa. W polskiej florze przedstawicieli mają rodzaje: bylica, jastrun, maruna, rumian, rumianek, wrotycz, złocień.
Wykaz rodzajów:
Astereae thumb|Aster incisa Plemię Astereae Cass. (1819) obejmuje astrowate, których dno kwiatowe jest zwykle nagie, listki otaczające okrywę ułożone są w 3–5 rzędach. Rośliny występują na całym świecie, największe zróżnicowanie osiągając w Afryce, Ameryce Północnej i w Australii.
Wykaz rodzajów w układzie podplemion Podplemię Afroasterinae G.L. Nesom Afroaster Manning & Goldblatt
Podplemię Asterinae (Cass.) Dumort.
Podplemię Astranthiinae G.L.Nesom Astranthium Nutt. Dichaetophora A.Gray Townsendia Hook. – taunsendia
Podplemię Baccharidinae Less. thumb|Baccharis pilularis
Podplemię Bellidinae Willk. thumb|Bellis perennis
Podplemię Boltoniinae G.L.Nesom Batopilasia G.L.Nesom & Noyes Boltonia L'Hér. – boltonia Chloracantha G.L.Nesom, Y.B.Suh, D.R.Morgan, S.D.Sundb. & B.B.Simpson
Podplemię Brachyscominae G.L.Nesom thumb|Brachyscome iberidifolia
Podplemię Celmisiinae Saldivia thumb|Celmisia gracilenta
Podplemię Chaetopappinae G.L.Nesom Chaetopappa DC. Monoptilon Torr. & A.Gray
Podplemię Chamaegerinae G.L. Nesom Chamaegeron Schrenk Lachnophyllum Bunge
Podplemię Chiliotrichinae Bonif. thumb|Chiliotrichum diffusum
Podplemię Chrysopsidinae G.L.Nesom thumb|Chrysopsis scabrella
Podplemię Conyzinae Horan.
Podplemię Denekiinae G.L. Nesom Denekia Thunb.
Podplemię Doellingeriinae G.L. Nesom Doellingeria Nees Eucephalus Nutt.
Podplemię Egletinae G.L. Nesom Egletes Cass.
Podplemię Eschenbachiinae G.L. Nesom Eschenbachia Moench. Psiadia Jacq. ex Willd. Thespis DC.
Podplemię Formaniinae G.L. Nesom Formania W.W.Sm. & J.Small
Podplemię Geissolepinae G.L. Nesom Geissolepis B.L.Rob.
Podplemię Grangeinae Benth. thumb|Grangea maderaspatana
Podplemię Gutiereziinae G.L. Nesom thumb|Gutierrezia sarothrae
Podplemię Homochrominae Benth. thumb|Felicia amelloides
Podplemię Ionactinae G.L. Nesom Ionactis Greene
Podplemię Iranoasterinae G.L. Nesom Iranoaster Kaz.-Osaloo, Farhani & Mozaff.
Podplemię Lagenophorinae G.L. Nesom
Podplemię Machaerantherinae G.L.Nesom thumb|Eurybia macrophylla
Podplemię Madagasterinae G.L. Nesom
Podplemię Mairiinae G.L. Nesom Mairia Nees
Podplemię Nannoglottidinae G.L. Nesom Nannoglottis Maxim.
Podplemię Oclemininae G.L. Nesom Oclemena Greene
Podplemię Oritrophiinae G.L. Nesom Novenia S.E.Freire Oritrophium (Kunth) Cuatrec.
Podplemię Pentachaetinae G.L.Nesom thumb|Ericameria nauseosa
Podplemię Printziinae G.L. Nesom Printzia Cass.
Podplemię Pteroniinae G.L. Nesom Pteronia L.
Podplemię Solidagininae O.Hoffm. thumb|Solidago canadensis
Podplemię Symphyotrichinae G.L.Nesom thumb|Symphyotrichum dumosum
Inuleae thumb|Oman łąkowy Plemię Inuleae Cass. (1819) obejmuje dwa klady określane jako podplemiona Inulinae i Plucheinae. Do tego pierwszego należą rośliny o kwiatach zwykle żółtych, występujące głównie w obszarze śródziemnomorskim, w Afryce północnej i wschodniej oraz w Azji południowo-zachodniej. Drugie podplemię obejmuje rośliny o kwiatach zwykle purpurowych i jego przedstawiciele spotykani są na całym świecie w strefie klimatu ciepłego. W polskiej florze występują jako gatunki rodzime przedstawiciele rodzajów pierwszego z podplemion – oman i płesznik, dziczeje tu także smotrawa okazała.
Wykaz rodzajów:
Athroismeae thumb|Centipeda minima Plemię Athroismeae Panero (2002) obejmuje 9 rodzajów spotykanych w Afryce i Australii.
Wykaz rodzajów:
Feddeeae Plemię Feddeeae to takson monotypowy z rodzajem endemicznym dla Kuby. Rośliny mają skórzaste, całobrzegie liście i jednakowe, białe kwiaty tworzące niewielkie kwiatostany. Feddea Urb.
Helenieae thumb|Dzielżan jesienny Plemię Helenieae Benth. & Hook. (1832) obejmuje rośliny występujące na kontynentach amerykańskich, z centrum zróżnicowania w południowo-zachodniej Ameryce Północnej. W Europie środkowej niektórzy przedstawiciele są uprawiani (np. gailardia oścista, nadobna i dzielżan jesienny).
Wykaz rodzajów:
Coreopsideae thumb|Nachyłek lancetowaty Plemię Coreopsideae Lindl. (1829) obejmuje rodzaje występujące przede wszystkim w Ameryce Północnej i Południowej. Jedyny rodzaj mający naturalnych przedstawicieli we florze Europy środkowej to uczep. Poza tym uprawiane są tu gatunki m.in. z rodzaju nachyłek, kosmos i dalia.
Wykaz rodzajów:
Neurolaeneae thumb|Neurolaena lobata Plemię Neurolaeneae Rydb. (1927) obejmuje rośliny o łodygach dętych, korzeniących się w węzłach. Występują głównie w strefie tropikalnej Nowego Świata, kilka gatunków rośnie w tropikach Starego Świata.
Wykaz rodzajów:
Tageteae thumb|Aksamitka rozpierzchła Plemię Tageteae Cass. (1819) obejmuje rodzaje występujące w strefie klimatu ciepłego i w tropikach Nowego Świata, tylko jeden gatunek z rodzaju Flaveria rośnie poza tym w Australii. Rośliny wyróżniają się specyficznym zapachem monoterpenów i często wyraźnie i mocno żebrowanymi niełupkami. Należący tu rodzaj aksamitka obejmuje gatunki popularne w uprawie, m.in. w Europie środkowej.
Wykaz rodzajów:
Chaenactideae thumb|Chaenactis artemisiifolia Plemię Chaenactideae B. G. Baldwin (2002) obejmuje tylko trzy rodzaje spotykane w zachodniej części Ameryki Północnej, głównie w Kalifornii.
Wykaz rodzajów: Chaenactis DC. Dimeresia A.Gray Orochaenactis Coville
Bahieae thumb|Bahia ambrosioides Plemię Bahieae B.G. Baldwin (2002) obejmuje rośliny najbardziej zróżnicowane na południowym zachodzie Ameryki Północnej, poza tym występujące w Ameryce Południowej, Afryce tropikalnej i na wyspach południowego Pacyfiku.
Wykaz rodzajów:
Polymnieae Plemię Polymnieae (H. Rob.) Panero (2002) obejmuje tylko jeden rodzaj roślin o naprzeciwległych liściach, występujących we wschodniej części Ameryki Północnej. Polymnia L.
Heliantheae thumb|Słonecznik zwyczajny Plemię Heliantheae Cass. (1819) obejmuje rośliny występujące głównie w tropikach i klimacie umiarkowanym na obu kontynentach amerykańskich. Z plemienia tego pochodzi szereg rodzajów, których przedstawiciele są popularni w uprawie, także w Europie środkowej – np. cynia, jeżówka, słonecznik. Należy tu także wiele roślin inwazyjnych w Europie, np. z rodzajów ambrozja, iwa, rudbekia, rzepień.
Wykaz rodzajów:
Millerieae thumb|Żółtlica drobnokwiatowa Plemię Millerieae obejmuje rośliny o liściach zwykle naprzeciwległych i gruczołowato owłosionych. Zasięg geograficzny obejmuje przede wszystkim Meksyk i północne Andy, gdzie jest największe zróżnicowanie przedstawicieli. Poza tym rośliny te występują w tropikach całego świata. W Europie środkowej inwazyjne są gatunki z rodzaju żółtlica.
Wykaz rodzajów:
Perityleae thumb|Perityle incana Plemię Perityleae B.G. Baldwin (2002) obejmuje rosnące wśród skał byliny i krzewy o gruczołowatych liściach. Występują one głównie na terenach pustynnych południowo-zachodniej części Ameryki Północnej, poza tym w Andach i na wyspach Desventuradas.
Wykaz rodzajów:
Eupatorieae thumb|Sadziec konopiasty Plemię Eupatorieae Cass. 1819 obejmuje rośliny, które łączy specyficzny skład chemiczny wydzieliny miodników, poza tym posiadają one zwykle liście naprzeciwległe, koszyczki dyskowate, kwiaty promieniste o barwie białej, różowej do fioletowej (nigdy żółtej). Przedstawiciele występują na półkuli zachodniej z kilkoma rodzajami rozpowszechnionymi w całych tropikach. W Europie środkowej dziko rośnie tylko sadziec konopiasty, uprawiane są też gatunki z rodzajów żeniszek, liatra, też sadziec purpurowy.
Wykaz rodzajów:
Madieae thumb|Arnika górska Plemię Madieae reprezentowane jest głównie we florze zachodniej Ameryki Północnej (zwłaszcza w Kalifornii). Jedyny przedstawiciel we florze Europy środkowej należy do rodzaju arnika.
Wykaz rodzajów:
Przypisy