Friedrich Schiller, właśc. Johann Christoph Friedrich von Schiller, do otrzymania szlachectwa w 1802 Johann Christoph Friedrich Schiller (ur. 10 listopada 1759, zm. 9 maja 1805) – niemiecki poeta, filozof, historyk, estetyk, teoretyk teatru i dramaturg, przedstawiciel tzw. klasyki weimarskiej, autor Ody do radości.
Życiorys Dzieciństwo i młodość Urodził się w Marbach (rejon Stuttgartu) jako syn felczera, Johanna Caspara Schillera i jego żony Elisabethy Dorothei. Dzieciństwo i młodość spędził w ubóstwie, chociaż mógł uczęszczać do szkół. Już w wieku trzynastu lat próbował pisać wiersze i dramaty. Zwróciwszy na siebie uwagę Karola Eugeniusza, księcia Wirtembergii, wstąpił w 1773 r. do Karlsschule Stuttgart, elitarnej akademii wojskowej założonej przez księcia, gdzie podjął studia medyczne i prawnicze, interesując się też dziełami Rousseau i Goethego i dyskutując ze swoimi kolegami szkolnymi klasyczne ideały. Szkołę księcia Karola określano jako „plantację niewolników”. W szkole napisał w wieku osiemnastu lat swoją pierwszą sztukę, Zbójcy (Die Räuber) o grupie naiwnych rewolucjonistów i ich tragicznym końcu. Przyniosła mu ona sławę – jak wielką, możemy stwierdzić choćby po przytoczeniu faktu, że określano go mianem „niemieckiego Szekspira”. W 1780 r. otrzymał posadę lekarza pułkowego w Stuttgarcie.
Po pierwszym wykonaniu Zbójców w Mannheimie w 1781 r., został aresztowany, zabroniono mu też publikowania jakichkolwiek dalszych prac. Wyjechał wtedy ze Stuttgartu (w przebraniu i pod osłoną nocy oraz bez grosza przy duszy – przez najbliższe kilka tygodni zmuszony był prosić o pomoc finansową przyjaciela, z którym podróżował) i przez Lipsk oraz Drezno dotarł w 1787 r. do Weimaru. W 1786 r. napisał poemat Oda do radości, do którego Beethoven skomponował muzykę będącą obecnie hymnem Unii Europejskiej. Swoją wczesną twórczością wpisał się w okres tzw. Burzy i naporu (niem. Sturm und Drang).
Rodzina i pobyt w Jenie thumb|Pomnik Schillera we Frankfurcie nad Menem W 1789 r. został wykładowcą historii i filozofii w Jenie, gdzie pisał wyłącznie prace historyczne. W 1790 r., 22 lutego poślubił Charlotte von Lengefeld, a już w 1791 r. stan jego zdrowia zaczął się pogarszać. Miał z Charlotte czwórkę dzieci: dwóch synów, Karla i Ernsta, oraz dwie córki, Emilie i Luise.
W 1792 r. otrzymał honorowe obywatelstwo Republiki Francuskiej za rewolucyjne przesłanie Zbójców (razem z nim odznaczenie to dostał m.in. Tadeusz Kościuszko). Stosunek Schillera do Wielkiej Rewolucji był niejednoznaczny – z jednej strony nie pochwalał okrucieństwa jakobinów, zaś z drugiej przemawiały do niego ideały buntowników. Ważnym dla niego rokiem był 1797, kiedy to w piśmie literackim „Almanach muz” opublikował (wraz z Goethem – swoim wieloletnim bliskim przyjacielem) ballady, takie jak Rękawiczka czy Rycerz Toggenburg. Rok wcześniej w tym samym piśmie Schiller i Goethe opublikowali tak zwane Ksenie, krótkie, lecz bardzo satyryczne wierszyki o tytułach typu Filozofowie czy Charakter narodowy Niemców. Odważna tematyka dzieł Schillera spowodowała, że poetę nazwano „piewcą wolności”.
Powrót do Weimaru i śmierć W 1799 r. powrócił do Weimaru, gdzie Goethe przekonał go do powrotu do pisania sztuk. Razem z Goethem założył Weimarer Hoftheater, który stał się czołowym teatrem w Niemczech, przyczyniając się do odrodzenia dramatu. W Weimarze pozostał aż do śmierci – zmarł na gruźlicę w wieku zaledwie 45 lat. Pozostawił po sobie niedokończony dramat Demetrius oraz ok. 30 pomysłów na sztuki, które zamierzał napisać w przyszłości.
Inne Wśród wielbicieli jego dzieł był m.in. Adam Mickiewicz (tłumaczył ballady i inne utwory Schillera). Sam Schiller przetłumaczył na niemiecki parę sztuk – w tym Makbeta Szekspira i Ifigenię w Aulidzie Eurypidesa.
Thomas Mann w latach 50. wygłosił cykl audycji radiowych o Schillerze; wcześniej (1905), z okazji setnej rocznicy śmierci poety, napisał nowelę Schwere Stunde (Ciężkie godziny), przedstawiającą tryb życia Schillera w drugiej połowie lat 90. XVIII wieku; trylogia o Wallensteinie jest tam nazwana Leidenswerk („dzieło cierpień”), a sam poeta – jego nazwisko ani imię nie jest wymienione ani razu – snuje się w nocy po domu, kiedy wszyscy już śpią, chory i zmęczony (siebenunddreißig erst alt und schon am Ende – „trzydziestosiedmioletni i już stary, bliski końca”), owładnięty marzeniami o wielkiej, nieśmiertelnej sławie (Gekannt sein, --gekannt und geliebt von den Völkern der Erde! – „być znanym, --znanym i ukochanym przez narody Ziemi!”).
Niektórzy wolnomularze spekulowali, że Schiller należał do masonerii, ale nigdy tego nie udowodniono.
Jedyną znaczącą muzyczną interpretacją jego dzieła – oprócz IX Symfonii Beethovena – była Nänie z muzyką Brahmsa. Beethoven tłumaczył to tak, że wiersze Schillera są lepsze niż Goethego (do których wielu kompozytorów, w tym Franz Schubert, napisało muzykę) – a według niego im piękniejsza poezja, tym trudniej skomponować do niej melodię. Warto dodać, że Giuseppe Verdi „przerobił” kilka jego dramatów na opery (Don Carlos, Luiza Miller).
Dzieła Sztuki thumb|Wizerunek z Ławki Schillera w Toruniu Zbójcy (Die Räuber, 1781) Intryga i miłość (Kabale und Liebe, 1783) (Die Verschwörung des Fiesco zu Genua, 1784) Don Carlos (Don Carlos, 1787/88) Trylogia o Wallensteinie i wojnie trzydziestoletniej (Wallenstein-Trilogie, 1799) Obóz Wallensteina (Wallensteins Lager) Dwaj Pikkolominowie: Rzecz w pięciu aktach (Die Piccolomini, 1799) Śmierć Wallensteina (Wallensteins Tod) (Maria Stuart, 1800) Dziewica Orleańska (Die Jungfrau von Orléans, 1801) Oblubienica z Messyny (Die Braut von Messina, 1803) Wilhelm Tell (Wilhelm Tell, 1803/04)
Hołd sztuk (Die Huldigung der Künste) (Demetrius, niedokończony, 1805)
Proza Przestępca z powodu utraconego honoru (Der Verbrecher aus verlorener Ehre, 1786) Spirytualista (Der Geisterseher – fragment, powieść gatunku Geheimbundroman)
Najbardziej znane wiersze i poematy Oda do radości (An die Freude) Żurawie Ibika Pieśń o dzwonie Rękawiczka Rezygnacja Ksenie
Pisma filozoficzne Teatr jako instytucja moralna (Die Schaubühne als eine moralische Anstalt betrachtet, 1784) Über den Grund des Vergnügens an tragischen Gegenständen (1792) Augustenburger Briefe (1793) O wdzięku i godności (Über Anmut und Würde, 1793) Listy Kalliasa (Kallias-Briefe) Kallias, czyli O pięknie (Kallias oder Über die Schönheit, 1793) Listy o estetycznym wychowaniu człowieka (Über die ästhetische Erziehung des Menschen, 1795) O poezji naiwnej i sentymentalnej (Über naive und sentimentalische Dichtung, 1795) O patetyczności (Über den Dilettantismus, 1799; razem z Goethe) O wzniosłości (Über das Erhabene, 1801)
Prace historyczne Historia wyrwania się Niderlandów spod panowania hiszpańskiego (Geschichte des Abfalls der vereinigten Niederlande von der spanischen Regierung) Historia wojny trzydziestoletniej (Geschichte des dreissigjährigen Kriegs) O inwazjach barbarzyńców, krzyżowcach i średniowieczu (Über Völkerwanderung, Kreuzzüge und Mittelalter)
Przypisy
Linki zewnętrzne
Listy o estetycznym wychowaniu człowieka
2005 – rok Schillera Schiller multimedial: combines a biographical observation by Norbert Oellers with classic recordings and video clips
Utwory Fryderyka Schillera w serwisie Polona
Kategoria:Filozofowie niemieckojęzyczni Kategoria:Filozofowie nowożytni Kategoria:Niemieccy filozofowie XVIII wieku Kategoria:Historiozofowie Kategoria:Niemieccy dramaturdzy XVIII wieku Kategoria:Niemieccy dramaturdzy XIX wieku Kategoria:Niemieccy filozofowie XIX wieku Kategoria:Niemieccy historycy Kategoria:Niemieccy pisarze romantyzmu Kategoria:Niemieccy poeci XVIII wieku Kategoria:Niemieccy prozaicy XVIII wieku Kategoria:Pisarze niemieckojęzyczni Kategoria:Pisarze związani z Dreznem Kategoria:Pisarze związani ze Stuttgartem Kategoria:Pisarze związani z Weimarem Kategoria:Teoretycy teatru Kategoria:Tłumacze z języka francuskiego na niemiecki Kategoria:Urodzeni w 1759 Kategoria:Zmarli w 1805