mały|Kościół św. Maksymiliana Kolbego mały|Jedna z figur Pocztu władców Rytwian Rytwiany – wieś w Polsce, położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie staszowskim, w gminie Rytwiany. Ma status sołectwa.
Położona nad rzeką Czarną Staszowską, 5 km na południowy wschód od Staszowa. Siedziba władz gminy Rytwiany.
Przez wieś przechodzi zielony szlak turystyczny z Chańczy do Pielaszowa.
+Integralne części wsi Rytwiany SIMC Nazwa Rodzaj 0805844 Golejów przysiółek0805761 Kopaliny część wsi0805778 Krutyczki część wsi0805784 Niwy część wsi0805790 Piaski część wsi0805809 Pod Cegielnią część wsi0805815 Podkłodzie część wsi0805821 Poręby część wsi0805838 Wycinek część wsi
Dawne części wsi – obiekty fizjograficzne W latach 70. XX wieku przyporządkowano i opracowano spis lokalnych części integralnych dla Rytwian.
Wykaz urzędowych nazw miejscowych i obiektów fizjograficznychPor. Nazwa wsi Nazwy części wsi Nazwy obiektów fizjograficznych– charakter obiektu I. Gromada RYTWIANY Rytwiany Glinki Golejów Klasztor Kopaliny Krutyczki Na Szosie Niwy Pałac Piaski Pod Cegielnią Pod Pałacem Podborze Podkłodzie Poręby Rytwiany-Folwark Rytwiany-Kolonia Skrzypiec Stawki Wiśniówka Wycinek Zarzecze Barani Kąt – pole Borek – las Chłopski Las – las Czarna – rzeka Hajdugi – pole Kopaliny – pole, łąka Krutyczki – pole Las Klasztorny – las Lotnisko – pole Moczydle – pole, łąka Na Zamku – pole Niwy – pole Piaski – pole Pluskawa – las, łąka Pniaki – pole Pod Cegielnią – pole, łąki Pod Kolejką – łąki Podborze – pole, las Podkłodzie – pole Poręby – łąki Rzemiakiew – pole Skrzypiec – las Stawki – pole, łąka Stawy – stawy Tatary – pole Torfowe Doły – jezioro Wzory – pole Zarzecze – pole Zugaje – pole Zwierzyniec – pole, nieużytki
Historia mały|Narożnik muru zamkowego ze skośną skarpą o dekoracji rombowej wykonanej z zendrówki mały|Pałac w Rytwianach Rytwiany mają bogatą historię, ściśle związaną z historią pobliskiego miasta Staszowa. Okolice Rytwian zamieszkane były przez ludzi od neolitu, czego świadectwem są znalezione na tym terenie kamienne siekierki.
Pierwszym udokumentowanym właścicielem wsi był w XIII wieku Piotr Bogoria ze Skotnik. Na przestrzeni wieków kolejnymi właścicielami byli: biskup Mikołaj z Kurowa, biskup krakowski Wojciech Jastrzębiec, Jan Rytwiański, Mikołaj Kurozwęcki, Hieronim Łaski, Marcin Zaborowski, Tęczyńscy, Opalińscy, Lubomirscy, Potoccy i Radziwiłłowie.
Biskup krakowski Wojciech Jastrzębiec zlecił wybudowanie w Rytwianach zamku obronnego w stylu gotyckim. Zamek wzniesiono w rozlewiskach rzeki Czarnej w latach 1420–1436. Służył on kolejnym właścicielom wsi i w pierwszej połowie XIX wieku nadal był użytkowany, pomimo częściowej ruiny. W 1629 roku właścicielem wsi w powiecie sandomierskim województwa sandomierskiego był Jan Magnus TęczyńskiWłasność ziemska w powiecie sandomierskim w roku 1629, w:Przegląd Nauk Historycznych 2012, r. XI, Nr 2, s. 51.. Warownię, zniszczoną w 1657 roku przez wojska księcia siedmiogrodzkiego Rakoczego, częściowo odbudowano, a w 1859 roku rozebrali ją Potoccy na materiał budowlany. Po zamku pozostał już tylko fragment (narożnik) jednej z baszt, wysoki na trzy piętra.
Za czasów Tęczyńskich Rytwiany stały się prawdziwym dworem magnackim i przeżywały najświetniejszy okres w swojej historii. W 1621 roku Jan Tęczyński sprowadził do Rytwian zakon kamedułów, któremu ufundował także klasztor i kościół. Wieś położona w powiecie sandomierskim województwa sandomierskiego wraz z folwarkiem wchodziła w 1662 roku w skład majętności rytwiańskiej Łukasza OpalińskiegoJacek Pielas, Podział latyfundium Łukasza Opalińskiego, marszałka nadwornego koronnego z lat 1668-1670, w: Inter maiestatem ac libertatem. Studia z dziejów nowożytnych dedykowane Profesorowi Kazimierzowi Przybosiowi, red. J. Stolicki, M. Ferenc, J. Dąbrowski, Kraków 2010, s. 159.. W 1819 roku przeniesiono ich do Warszawy, a kościół klasztorny służy nielicznym okolicznym mieszkańcom jako kościół parafialny.
Na przełomie XIX i XX wieku rodzina Radziwiłłów wybudowała we wsi własną rezydencję. W 2005 roku pałacyk, będący własnością Elektrowni Połaniec został wyremontowany i przeznaczony na hotel.
12 sierpnia 1893 roku w Rytwianach urodził się pułkownik dyplomowany piechoty Andrzej Liebich.
W czasie okupacji niemieckiej mieszkająca we wsi rodzina Szymańskich udzieliła pomocy Marii Glass i Oldze Lilien. W 1979 roku Instytut Jad Waszem podjął decyzję o przyznaniu Janinie Szymańskiej z d. Jacuńska oraz Barbarze Szymańskiej (po mężu Szymańska-Makuch) tytułu Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.
Po uchwyceniu przyczółka baranowsko-sandomierskiego przez armię radziecką w 1944 roku Rytwiany stały się tymczasową siedzibą Kieleckiej Wojewódzkiej Rady Narodowej oraz Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego.
Ze względu na wyjątkowy urok okolicy klasztoru pokamedulskiego, nakręcono tam w 1973 roku IV i X odcinek serialu historycznego Czarne chmury. 28 września 2013 r. w refektarzu otwarto muzeum tego filmu. Zgromadzono w nim eksponaty wykorzystywane przy kręceniu serialu. W ogrodach przyklasztornych posadzono aleję osób związanych z filmem. Składają się na nią 22 drzewa podpisane imieniem i nazwiskiem danej osoby.
W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Rytwiany. W latach 1975–1998 miejscowość należała do województwa tarnobrzeskiego.
W miejscowości jest przystanek kolejowy Rytwiany.
Zabytki Ruiny gotyckiego zamku obronnego (1425) – pozostał z niego fragment ceglanego narożnego muru Barokowy kościół Zwiastowania NMP i klasztor pokamedulski „Pustelnia Złotego Lasu” XVII wiek – położony 3 km od wioski, zabytek klasy I Pałac Radziwiłłów (1919) Kaplica, szkoła, młyn rzeczny – dawne zabudowania Radziwiłłów Cegielnia, tartak i dawna gorzelnia (przełom XIX i XX wieku)
Przypisy Strona gminy, sołectwa
Bibliografia
Linki zewnętrzne Zamek w Rytwianach Klasztor pokamedulski „Pustelnia Złotego Lasu”
Archiwalne widoki miejscowości w bibliotece Polona
Kategoria:Wsie Opalińskich herbu Łodzia Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo sandomierskie) Kategoria:Wsie Tęczyńskich herbu Topór