Michałkowice (śl. Michołkowice, niem. Michalkowitz) – dzielnica miasta Siemianowice Śląskie o charakterze mieszkaniowo-przemysłowo-rolniczym. Znajduje się na północno-zachodnich obrzeżach miasta. Zajmuje powierzchnię 545,5 ha, zamieszkuje ją 15532 mieszkańców (stan na 2001 rok), a gęstość zaludnienia wynosiła wówczas 2847 osób/km².

Historia mały|Fragment ul. Kościelnej w Michałkowicach thumb|Kościół św. Michała Archanioła przy ul. Kościelnej Michałkowice to jedna z najstarszych dzielnic Siemianowic Śląskich. Początkowo oddzielna osada położona podobnie jak pobliskie Maciejkowice na terenie Piastowskiego Księstwa Bytomskiego na południe od rozległych pól Rozbarku (obecnie dzielnicy Bytomia) i Dąbrówki Wielkiej wymienionych już w XII-wiecznych Kronikach Nestora jako dostawca srebra i koni dla władcy Waregów (Rusów) Światosława I i w Bulli gnieźnieńskiej jako dostawca srebra dla władz kościelnych i królewskich.

Na terenie Michałkowic znajduje się również jedna z najstarszych parafii rzymskokatolickich na Górnym Śląsku, założenie której wiąże się z wizytą Jacka OdrowążaHistoria Rozbarku i okolic (SBB-music) w tym rejonie. Z niej wyodrębniły się między innymi parafie: Siemianowice, Bańgów, Przełajka, Maciejkowice, Józefowiec, Bytków.

Nazwa Nazwa jest patronimiczną nazwą wywodzącą się od polskiej formy męskiego pochodzenia biblijnego - Michała i pochodziła od założyciela wsi lub jej patrona. Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu jako starszą od niemieckiej wymienia obecną polską formę nazwy - Michałkowice podając jej znaczenie "Dorf des St. Michael" - "Wieś św. Michała" co zostało uwidocznione w herbie. Według legendy Michał był kiedyś właścicielem tej osady. Głosi ona, że Michał wraz z dwoma swoimi braćmi, Siemionem i Maciejem, był rybakiem. W czasie, gdy Górny Śląsk należał do Królestwa Prus i Rzeszy Niemieckiej Michałkowice nosiły nazwę Michalkowitz.

Kalendarium 1274 – pierwsza niepotwierdzona w innych źródłach wzmianka o parafii w Michałkowicach 1290-1310 – przypuszczalne założenie parafii i zbudowanie pierwszego kościoła w Michałkowicach 1326 – w dokumencie kolektora papieskiego Andrzeja z Verolo mowa jest o opuszczonym kościele we wsi Michałkowice, co wskazuje, że istniał już znacznie wcześniej, a Michałkowice już wtedy były wsią parafialną, jedną z najstarszych w kasztelanii bytomskiej 1402 – Maciej Wrochlik z Bytkowa funduje drugi kościół parafialny w Michałkowicach 1421 – powstanie pierwszej w Siemianowicach szkoły przy kościele i parafii w Michałkowicach 1520 – w ciągu XVI wieku, aż do wyczerpania złóż, górnictwo kruszcowe na terenie dominalnym Michałkowic 1651 – podział terenów Michałkowic na trzech braci Mieroszewskich i późniejsza częściowa wyprzedaż ziemi przez Rheinbabenów powoduje odłączenie części Michałkowic w rejonie dzisiejszych Sadzawek. Odcięta ziemia nazwana później została Michałkowice II 1786 – zbudowanie murowanego kościoła w Michałkowicach, konsekrowanego 21 października 1787 r. thumb|120px|Przedwojenna pieczęć dawnej gminy Michałkowice 1803 – założenie przez Rheinbabenów na polach "Michałkowic II" kopalni "Fanny" 1845 – budowa cynkowni, huty "Teresa" na gruntach "Michałkowice II" 1853 – początek budowy wąskotorowej kolei przemysłowej biegnącej z Bytomia-Karbia przez Michałkowice do Katowic-Bogucic 1856 – powiększenie przez ks. Antoniego Stabika fary św. Michała Archanioła (dostawienie trzech kaplic) oraz założenie obecnego cmentarza 1870 – powstanie kopalni "Chassee" na terenie dóbr "Michałkowice II" 1882 – powstanie biblioteki Towarzystwa Czytelni Ludowych w Michałkowicach 1887 – na terenie Michałkowic uruchomienie kopalni "Max" 1902-1904 – na miejscu XVIII-wiecznej, barokowej świątyni pw. Św. Michała Archanioła wzniesienie w Michałkowicach neoromańskiego kościoła pod tym samym wezwaniem 1910 – Konsekracja kościoła pw. Św. Michała Archanioła przez kardynała Georga Koppa 1920 – utworzono Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Michałkowicach regionalne gniazdo najstarszej polskiej organizacji sportowej Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Działalność rozpoczęło 22 lutego i pod koniec roku liczyło 111 członków w tym 46 kobiet i 30 młodzieży. Prezesem organizacji był Józef Białas, naczelnikiem Wojciech Kocot, a potem Franciszek Sobota. thumb|Park Tradycji w miejscu byłej kopalni Michał przy ul. Elizy Orzeszkowej 1936 – przemianowanie kopalni "Max" na "Michał" 1939 – w nocy z 31 sierpnia na 1 września na kopalni "Michał" początek II wojny światowej. Dywersyjny oddział Freikorps Ebbinghaus zajmuje teren kopalni i zostaje wyparty dopiero po ciężkich walkach przez pododdział Wojska Polskiego oraz miejscowych dawnych powstańców śląskich i harcerzy. 1951 – włączenie gminy Michałkowice (z dzielnicą Bytków) do powstającego powiatu miejskiego Siemianowice Śląskie 1961 - powstanie pierwszego Zakładu Przeróbczego Haldex przy KWK "Michał" 1970 - założenie grupy muzycznej SBB 1972 – połączenie KWK "Michał" i KWK "Siemianowice" 1994 – uroczyste pożegnanie KWK "Michał" 1998 – likwidacja KWK "Michał" 2012 – Otwarcie "Parku Tradycji" w miejscu byłej kopalni "Michał"

Architektura i urbanistyka Osiedla thumb|Osiedle przy ul. Bohaterów Września Osiedle Przyjaźni Osiedle Fabud Osiedle Bohaterów Września (pot. "Pegeery") Osiedle Robotnicze (pot. "osiedle za kościołem", daw. "osiedle im. A. Zawadzkiego") Maroko (zachodnia część Osiedla Robotniczego składająca się z kilkudziesięciu dwurodzinnych domków mieszkaniowych, z początków XX w.) Osiedle im. Witolda Budryka (pot. Falklandy, Faki) Osiedle przy ul. Bytomskiej Osiedle Basztowe

Zabytki

Kościół pw. św. Michała Archanioła – wybudowany w latach 1902-1904, Zabytkowy zespół zabudowań i terenów parafialnych Pałac Rheinbabenów zwany Zameczkiem w Parku Górnik Dom leśniczego i ogrodnika w Michałkowicach z 1906 roku w Parku Górnik Dom Pomocy Społecznej (dawne Maximilianeum) z początków XX wieku (dzisiejszy CARITAS) Stary cmentarz przy ul. Maciejkowickiej Zabudowania dawnej kopalni "Michał" - szyb Krystyn Budynek dawnego magistratu przy ul. Krakowskiej (obecnie kamienica mieszkalna) Niektóre zabudowania ul. Kościelnej

Krzyże i kapliczki thumb|Kaplica przy ul. Kościelnej krzyż przy ul. Żeromskiego krzyż przy ul. Tarnogórskiej krzyż przy ul. Harcerskiej (dawniej ul. Jana Hadamika) Grupa Ukrzyżowania przy kościele św. Michała Archanioła kaplica przy ul. E. Orzeszkowej kaplica przy ul. Kościelnej kaplica przy ul. S. Żeromskiego kaplica Rheinbabenów na cmentarzu michałkowickim (ulica Michałkowicka) kaplica "Jezus w ogrójcu" przy drodze na cmentarz

Pomniki obelisk przy ul. E. Orzeszkowej tablica pamiątkowa na os. Obrońców Kopalni "Michał" tablica upamiętniająca ofiary II wojny światowej w kościele św. Michała Archanioła tablice pamiątkowe upamiętniające ważne rocznice w kościele św. Michała Archanioła

Obiekty przyrodnicze thumb|Użytek ekologiczny Michałkowicka Kępa Park Górnik Michałkowicka Kępa Park Ludowy w Michałkowicach Lasek na hałdzie przy torach kolejowych

Gospodarka Fabud Kotłomontaż

Komunikacja i transport thumb|Stacja Siemianowickiego Roweru Miejskiego przy ul. Elizy Orzeszkowej Transport kolejowy Przez Michałkowice przebiegają bądź przebiegały następujące linie kolejowe: Linia kolejowa nr 161 Katowice Szopienice Płn. – Chorzów Stary (na granicy z Bytkowem, czynna); obecnie na istniejącej linii prowadzony jest wyłącznie ruch towarowy, Linia nr 201 (należąca do Kopalni Piasku Szczakowa) (w pobliżu granicy z Piekarami Śląskimi, zlikwidowana), Łącznica kolejowa nr 871: Wanda – KWK Michał (łączyła zakłady Haldex i Fabud z powyższymi liniami, zlikwidowana).

W latach 1854–1857 zakończono budowę linii kolei wąskotorowej o prześwicie toru 785 mm z Bytomia Karbia przez Rozbark, Maciejkowice, Siemianowice do Szopienic i Bogucic. Linia przebiegała przez Michałkowice od strony Maciejkowic nasypem kolejowym wzdłuż ogródków działkowych "Malwa", gdzie zlokalizowana była stacja węzłowa Bytków (4 tory stacyjne, 3 tory bocznicowe). Od stacji Bytków w stronę Siemianowic odgałęziały się dwa tory szlakowe, które przecinały ul. Oświęcimską w miejscu lokalizacji przejazdu kolejowo-drogowego kat. A. Lewy tor przebiegał między Zakładami Kotłomontaż a Parkiem Górnik w kierunku bocznic KWK "Michał" (czynna w latach 1901-1998) i "HALDEX" (czynna w latach 1963-1994). Prawy tor prowadził nasypem kolejowym wzdłuż ogródków działkowych "Szarotka" w stronę Siemianowic i dalej do Szopienic.

Od roku 1998 rozpoczyna się okres kursowania wąskotorowych pociągów turystycznych z Siemianowic Śląskich do Zabytkowej Kopalni Srebra i Skansenu Maszyn Parowych w Tarnowskich Górach oraz nad Zalew Nakło-Chechło w Miasteczku Śląskim. W tym celu zbudowano dwa perony dla pasażerów "Bytków" i "Siemianowice Śląskie Wąskotorowe". Pierwszy zlokalizowany był przy przejeździe kolejowo-drogowym przy ul. R. Traugutta i ul. Oświęcimskiej w Michałkowicach, drugi zaś przed bocznicą KWK Siemianowice Szyb Richter przy ul. Wieczorka. W roku 2000 GKW zakupiły wagon motorowy MBd1-281, który obsługiwał planowe kursy pasażerskie pod nazwą Bytomka w relacji Siemianowice Śl. Wąsk.-Bytków-Maciejkowice-Bytom. Rok 2000 zapisał się w historii Michałkowic jako data uruchomienia pierwszego planowego pasażerskiego połączenia kolejowego z Michałkowic do Bytomia i Siemianowic Śląskich.

Wykaz bocznic Górnośląskich Kolei Wąskotorowych na terenie Michałkowic w latach 1854-1990:

Kopalnia Węgla Kamiennego "Siemianowice" Ruch III (KWK "Michał") (od 1901), Polsko-Węgierska Górnicza Spółka Akcyjna "HALDEX" Zakład Michał (od 1963), Okręgowe Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Kotłownia "Bytków" (od 1960 do 1983), Kamieniołom Michałkowice (od 1890 do 1945).

Miejski transport zbiorowy Obecnie w Michałkowicach znajduje się 14 przystanków ZTM, przez które przebiega 22 linii: 5, 22, 30 30N, 43, 72, 74, 91, 96, 98, 110, 119, 133, 168, 170, 196, 222, 663, 664, 665 i 974, łączących dzielnicę z wszystkimi dzielnicami Siemianowic Śląskich, jak również z innymi głównymi miastami Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii.

Edukacja Szkoły podstawowe Szkoła Podstawowa nr 4 (Zespół Szkół nr 4) Szkoła Podstawowa nr 13 Szkoła Podstawowa dla Dorosłych (ZSOiZ nr 2) Szkoły średnie Zespół Szkół Ogólnokształcących i Zawodowych nr 2 Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 2 III Liceum Profilowane IV Liceum Ogólnokształcące Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych Uzupełniające Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych

Kultura i rekreacja Corocznie odbywa się na terenie parafii św. Michała Archanioła w Michałkowicach we wrześniu śląski festyn MichałFest. Na festynach, świętach i różnego rodzaju uroczystościach obchodzonych na terenie Michałkowic często artystycznie udziela się artysta Józef Skrzek Park Górnik z placem zabaw, Zameczkiem, stawem i trasami rowerowymi

Obiekty sportowe thumb|Hala kompleksu Sportowego Michał Kompleks Sportowy „Michał” – Hala Zborna wraz z wyremontowanym basenem który posiada 83 metrową zjeżdżalnię, saunę i jacuzzi

Kluby sportowe Klub sportowy MKS Siemianowice Trampkarze rocznik 95 i inne. Klub futsalowy Futsal Club Siemianowice Śląskie. Klub UKS Mustangi Michałkowickie (hokej na trawie) Klub Sportowy MUKS Michałkowice (siatkówka) Klub Sportowy MKS "Start Michałkowice (Piłka ręczna)

Michałkowiczanie

Artyści: Jan Skrzek – muzyk Józef Skrzek – kompozytor, muzyk, lider SBB

Ważne osobistości: Józef Skrzek „Gromek” – harcmistrz oficer rezerwy Wojska Polskiego Paweł Wójcik – harcmistrz oficer rezerwy Wojska Polskiego

Zobacz też gmina Michałkowice Falklandy

Przypisy

Bibliografia