Kościół ewangelicki w Rumi – neogotycki kościół ewangelicki w Rumi, wzniesiony w latach 1858–1859 dla miejscowej społeczności protestanckiej. Świątynia, znana w źródłach niemieckich jako Evangelische Kirche in Rahmel, funkcjonowała do 1945. Po II wojnie światowej opuszczony i częściowo zniszczony budynek został przebudowany oraz włączony w zabudowania Szkoły Podstawowej nr 1 im. Józefa Wybickiego w Rumi.
Historia Przed powstaniem rumskiej świątyni ewangelicy z Rumi, Zagórza i Szmelty korzystali z kościołów w Wejherowie, Małym Kacku i Bolszewie. Według XIX-wiecznej relacji liczba ewangelików w okolicy wzrosła z kilku rodzin do około 600 osób, zamieszkujących 19 miejscowości oddalonych od istniejących kościołów ewangelickich.
Przygotowania do budowy rozpoczęto 10 grudnia 1857 z inicjatywy landrata von Plauena, który zebrał w Zagórzu grupę miejscowych ewangelików i zachęcił ich do powołania komitetu budowy kościoła. W skład komitetu weszło 11 przedstawicieli lokalnej społeczności protestanckiej. Wśród najważniejszych członków wymieniano Ludwiga Hanemanna z Janowa, Alberta von Bulowa z Adl. Brück, Friedricha Gemsky’ego z Rumi, Adolfa Dresslera z Rumi oraz Gottfrieda Schwabego ze Szmelty.
Istotne znaczenie dla realizacji inwestycji miała darowizna Ludwiga Hanemanna, właściciela dóbr w Janowie, który przekazał pod budowę parcelę obejmującą dom mieszkalny, stajnię i pięć mórg ogrodu. Koszt budowy szacowano na 4580 talarów, choć w 1858 zgromadzono jeszcze mniej niż 1000 talarów.
Kamień węgielny pod budowę kościoła wmurowano 12 sierpnia 1858. Do fundamentów włożono blaszaną kapsułę czasu z aktem erekcyjnym spisanym na pergaminie. Projektantem świątyni był Fritz Schwabe, syn jednego z członków komitetu budowy, a głównym wykonawcą mistrz ciesielski Carl Zube z Wejherowa.
Kościół oddano do użytku 24 lipca 1859. Pełny, zakładany kształt architektoniczny uzyskał jednak dopiero w 1878 kiedy ukończono charakterystyczną wieżę z zegarem, zwieńczoną żelaznym krzyżem.
W źródłach niemieckich Rumia, jako Rahmel w powiecie Neustadt in Westpreußen, figuruje jako miejscowość posiadająca zarówno katolicki, jak i ewangelicki kościół parafialny. Parafia ewangelicka Rahmel została utworzona w 1859 z miejscowości należących wcześniej do parafii w Wejherowie, Bolszewie i Małym Kacku.
W okresie międzywojennym parafia należała do superintendentury (diecezji) wejherowskiej Ewangelickiego Kościoła Unijnego. W 1937 liczyła 250 wiernychStefan Grelewski, Wyznania protestanckie i sekty religijne w Polsce współczesnej, Lublin 1937, s. 332..
Świątynia funkcjonowała do 1945. Po wojnie opuszczony i częściowo zniszczony obiekt został przebudowany oraz zaadaptowany na potrzeby Szkoły Podstawowej nr 1. Dawny kościół pozostaje częścią zabudowań szkolnych, choć po utracie wieży, okiennic i ceglanej elewacji jest trudny do rozpoznania.
Przy kościele istniał cmentarz ewangelicki (cmentarz przy ul. Kościelnej); należy go odróżniać od należącego do tej parafii ewangelickiej cmentarza ewangelickiego przy ul. Chełmińskiej. Współcześnie po świątyni i otaczającym ją cmentarzu zachowało się niewiele czytelnych śladów.
Architektura Kościół był świątynią neogotycką, orientowaną, jednonawową, zbudowaną z nieotynkowanej cegły na planie krzyża łacińskiego. Elewację wykonano z użyciem kamienia łamanego. Budynek miał dach dwuspadowy, ostrołukowe okna i ostrołukowy portal wejściowy.
Nad bryłą górowała czworoboczna, dwukondygnacyjna wieża ze sterczynami w narożach. W jej dolnej kondygnacji znajdował się mechanizm zegarowy. Wieżę zwieńczono żelaznym krzyżem.
Wyposażenie Nie zachowały się fotografie wnętrza kościoła. Znane są jednak inwentarze świątyni. W inwentarzu z 1859 wymieniono m.in. srebrny kielich komunijny, patenę, puszkę eucharystyczną, krucyfiks, naczynia do chrztu, dzbanek do wina, stempel urzędowy, pieczęć do laku oraz 9 ksiąg.
W inwentarzu z 1861 odnotowano 16 naczyń liturgicznych, obrazy przedstawiające Jezusa przed złożeniem do grobu, modlącego się Jezusa oraz św. Piotra, a także obrusy, księgi i śpiewniki. W 1868 jako własność kościoła wymieniono również ołtarz, chrzcielnicę, kazalnicę, organy, dzwony, 56 stałych i 36 ruchomych ławek.
Przypisy
Kategoria:Świątynie Ewangelickiego Kościoła Unijnego w Polsce Kategoria:Zniszczone kościoły w województwie pomorskim Kategoria:Dawne kościoły protestanckie w województwie pomorskim Kategoria:Nieistniejące obiekty budowlane w Rumi Kategoria:Zdesakralizowane kościoły w województwie pomorskim Kategoria:Kościoły w Rumi