Janusz Chmielewski (ur. 4 kwietnia 1916 w Radomiu, zm. 2 stycznia 1998 w Warszawie) – polski językoznawca, sinolog i tłumacz.
Życiorys Urodził się w rodzinie Feliksa, urzędnika kolejowego, i Anieli ze Strzemiecznych. Ukończył radomskie gimnazjum o profilu matematyczno-przyrodniczym. W 1934 r. rozpoczął studia w Instytucie Orientalistycznym Uniwersytetu Warszawskiego. Studiował sinologię u prof. Jana Jaworskiego i dr. Witolda Jabłońskiego, sanskryt i buddologię u prof. Stanisława Schayera, egiptologię u prof. Antoniego Śmieszka oraz filozofię u prof. Tadeusza Kotarbińskiego. Studia ukończył w 1939 r., lecz jego tytuł magistra otrzymał formalnie dopiero po wojnie.
Podczas okupacji niemieckiej przebywał w Radomiu, uczestniczył w tajnym nauczaniu oraz pomagał Kotarbińskiemu w organizowaniu kursów filozoficznych.
Po wojnie, od lipca 1945 r., wykładał językoznawstwo na Uniwersytecie Łódzkim. W 1946 r. ożenił się. W latach 1947–1948 wyjechał na rok jako do CNRS w Paryżu. W 1950 r. uzyskał stopień doktora sinologii na podstawie rozprawy pt. , która ukazała się rok wcześniej w Roczniku Orientalistycznym. W 1952 r., kontynuując pracę na UŁ, jednocześnie zaczął wykładać język i literaturę chińską na Uniwersytecie Warszawskim, obejmując tam następnie stanowiska profesora nadzwyczajnego (1955) i zwyczajnego (1968). W latach 1957–1959 kierował Pracownią Słownika Chińsko-Polskiego w Zakładzie Orientalistyki PAN, był członkiem Komitetu Nauk Orientalistycznych PAN. Był uznanym na świecie ekspertem od klasycznej logiki chińskiej i o napisanie rozdziału na jej temat do monumentalnego dzieła Science and Civilisation in China poprosił go Joseph Needham. Chmielewski zaczął pracę, ale z powodów nacisków politycznych nie mógł jej dokończyć i do dalszej pracy zarekomendował , który poszerzył pracę na tyle, że ukazała się nie jako nie rozdział, ale jako osobny tom 7 tego wydawnictwa. Chmielewski był także współautorem tłumaczeń na polski dzieł chińskiej klasyki, jak m.in. Prawdziwa księga południowego kwiatu (1953) i Antologia literatury chińskiej (1956).
W 1955 r. wspólnie z Witoldem Jabłońskim i Olgierdem Wojtasiewiczem otrzymał zespołową Nagrodą Państwową III stopnia za opracowanie i przekład dzieła Czuang-tsy. W 1967 r. otrzymał nagrodę indywidualną II stopnia Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego za szczególne osiągnięcia w dziedzinie badań naukowychKOMUNIKAT o nagrodach Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego przyznanych w 1967 r. pracownikom naukowo-dydaktycznym szkół wyższych za szczególne osiągnięcia Dz. Urz. Min. Oświaty i Szkolnictwa Wyższego z 30 grudnia 1967 r. Nr A-13, poz. 88 [dostęp 2026-01-12]..
Publikacje (wybór) Chiny wczorajsze i przedwczorajsze, 1947 Chiny w XIX i XX wieku, 1948 The typological evolution of the Chinese language, 1949 Uwagi o znaczeniu języków nieindoeuropejskich dla nauki o języku, 1954 Zagadnienie tzw. części mowy w języku chińskim, 1954 The problem of early Loan-words in Chinese as illustrated by the word p´u-t`ao, 1958 Z problematyki wczesnego taoizmu, 1961 Językoznawcza analiza zdań podmiotowo-orzeczeniowo-dopełnieniowych wobec ich analizy logicznej, 1962 Notes on early Chinese logic, 1962 Language and logic in ancient China : collected papers on the Chinese language and logic, 2009 (wyd. pośmiertnie) Opracowania A. M. Wójcik: Chmielewski Janusz, [w:] Powszechna Encyklopedia Filozofii, t. 2: C-D, Lublin 2001.
Uwagi
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Ludzie urodzeni w Radomiu Kategoria:Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej Kategoria:Polscy sinolodzy Kategoria:Polscy tłumacze literatury chińskiej Kategoria:Urodzeni w 1916 Kategoria:Zmarli w 1998