thumb|XVII-wieczne organki na lekkiej lawecie (replika) thumb|Organki (zespoły luf) ze zbiorów Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie Organki (piekielna machina, organki śmierci, śmigownica, soroka) – wielolufowa broń palna używana w XVI–XVII wieku, będąca pierwowzorem broni wielostrzałowejEncyklopedia wojskowa: dowódcy i ich armie, historia wojen i bitew, technika wojskowa. T. 2 (N–Ż). Warszawa: Bellona / Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 77, (PWN)..
Składała się z wielu (od kilku-kilkunastu do 40) gładkościennych luf mniejszego kalibru zamontowanych równolegle na wspólnym łożu kołowym, a niekiedy na obrotowym bębnie wokół wału. Była ładowana odprzodowo, a strzelano z niej na ogół salwą, rzadziej ogniem ciągłym. Z luf osadzonych szeregowo ładunki odpalano kolejno rzędami, z bębnowych – obrotowo po kolei z każdej lufy.
Organki wynaleziono w XVI wieku (choć m.in. ze źródeł ikonograficznych wiadomo, że w prymitywnej postaci znane były już w końcu XV stulecia) i używano ich przez cały wiek XVIIO zastosowaniu organków jako broni wspomagającej muszkieterską piechotę wspomina w Trylogii Sienkiewicz: „…kazał Bogusław usypać szańczyki, na nich zaś ustawić organki i piechotę” (Potop, t. 2, rozdz. XXXIX). Inny sposób ich użycia przytacza J.I. Kraszewski: „Króla przeciągającego przed oddziałami witały one wystrzałami z organków na wozach stojących, które się obracały i mieściły, gdzie im było potrzeba” (Infantka, Warszawa 1983, s. 200).. Zbyt duża masa tej broni przesądziła o wycofaniu jej z użycia do końca tego stulecia.
XIX-wiecznym rozwinięciem pomysłu wielolufowej broni strzeleckiej były kartaczownice (mitraliezy) konstruowane według projektów Gatlinga, Reffye, Nordenfelta i innych. Ładowane odtylcowo nabojami zespolonymi, stanowiły udoskonaloną broń do masowego zwalczania siły żywej przeciwnika w okresie przed wynalezieniem i upowszechnieniem karabinu maszynowego przez Maxima.
Przypisy
Bibliografia Włodzimierz Kwaśniewicz: Leksykon dawnej broni palnej. Warszawa: Bellona, 2004, , s. 145-146 Michał Gradowski, Zdzisław Żygulski jun.: Słownik uzbrojenia historycznego. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2010, , s. 110 Włodzimierz Kwaśniewicz: 1000 słów o dawnej broni palnej. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1987, , s. 115 Mała encyklopedia wojskowa. T. 2 (K-Q). Warszawa: Wydawnictwo MON, 1970, s. 540
Kategoria:Historyczna broń palna