thumb|250px|Rondo Jana Pawła II - centrum wsi Gromnik – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie tarnowskim, w gminie Gromnik, nad Białą.

W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Gromnik. W latach 1975−1998 miejscowość położona była w województwie tarnowskim. Miejscowość jest siedzibą gminy Gromnik.We wsi krzyżują się dwie drogi wojewódzkie: 977 i 980.

Toponimia Plan Odnowy Miejscowości Gromnik podaje, że etymologia nazwy wsi jest niejasna, prawdopodobnie pochodzi od „miejsca, w które często uderzały gromy lub pioruny” lub gdzie „grzmiąco (głośno) płynie rzeka lub potok”. W gwarze góralskiej słowo „gronik” oznacza wierzchołek góry. Gromnik znajduje się u stóp góry zwanej Starościna (326 m n.p.m.).

Części wsi +Integralne części wsi Gromnik SIMC Nazwa Rodzaj 0820588 Berdechów część wsi0820594 Góry część wsi0820602 Moczarka część wsi0820619 Pozna część wsi 0820625 Szydłówki część wsi 1051034 Zadole część wsi0820631 Zalesie część wsi0820648 Zawodzie część wsi

Historia W pierwszych wzmiankach o Gromniku pochodzących z 1288 r. dowiadujemy się, że otrzymał on prawo osady od opactwa w Tyńcu według prawa niemieckiego, za zgodą Władysława Łokietka. W dokumencie spisanym w Tuchowie w 1334 r. wymienione jest sołectwo Gromnik. Pierwszy raz jako parafia, Gromnik wymieniony jest w Wykazie zbiórki „Denara Św. Piotra” w dokumencie z roku 1848. Pewne informacje o parafii i kościele w Gromniku podaje ksiądz Jan Długosz w relacjach Liber beneficjorum z 1480 r. Gromnik należy wtedy do diecezji krakowskiej, znajduje się w nim kościół parafialny zbudowany z drewna a poświęcony św. Marcinowi. Stanowi własność Benedyktynów z Tyńca. Do parafii gromnickiej należą wówczas Chojnik i Golanka.

W 1490 r. parafia Gromnik należy do dekanatu bobowskiego. Właścicielem Gromnika jest wówczas Jan Wojnarowski. W wieku XVI Gromnik był w rękach rodziny Wielopolskich. W 1780 r. właścicielem Gromnika był Joachim Sobolewski, a parafia gromnicka należy w tym okresie do dekanatu pilzneńskiego. Córka J. Sobolewskiego wyszła za mąż za Ignacego Dzwonkowskiego, sędziego ziemskiego w Pilźnie. Rodzina Dzwonkowskich była właścicielem dworu i ziem gromnickich przez cały wiek XIX i początek XX. Feliks Dzwonkowski był kolatorem miejscowego kościoła. Założona w 1805 r. i prowadzona przez niego w Gromniku stadnina koni była uznawana w tamtym czasie za jedną z największych w Monarchii Austro-węgierskiej. Następnie właścicielem Gromnika był Edward Dzwonkowski, który zmarł 3.IX.1887 r. i pochowany został na cmentarzu przy kościele gromnickim.

W Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego z drugiej połowy XIX wieku napisano:

Pod koniec XIX w. część wsi nosiła nazwę Równia. Około 1870 Dzwonkowski rozbudował skromną siedzibę dworską. Po jego śmierci dwór pozostawał w rękach wdowy Anny Dzwonkowskiej, a po jej śmierci córki sprzedały dwór i wieś. Następnie przechodził przez ręce różnych właścicieli. Byli nimi: Piotr Bielecki, Jan Chwalibóg. W lutym 1927 r. właścicielem dworu został emerytowany major Włodzimierz Olszewski. W 1937 r. właścicielami Gromnika zostają Jerzy i Maria Magdalena Szczanieccy. Na cmentarzu przy drewnianym kościele został pochowany ojciec Marii, prof. Michał Rostworowski, który zmarł w Gromniku dnia 24 marca 1940 r. jako urzędujący sędzia Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej w Hadze.

W 1945 r. odbyła się parcelacja majątku dworskiego w Gromniku. Budynek dworski został przeznaczony na szkołę powszechną. Szkoła otrzymała przydział gruntu uprawnego, sad oraz park. W 1954 r. rozbudowano dworek. Nowej szkoły doczekano się dopiero w 1979 r. Gromnik jest w całości zgazyfikowany, ma dostęp do czystej wody ze studni głębinowych, przesyłanej wodociągiem wiejskim, wybudowano nowoczesną oczyszczalnię ścieków i część kanalizacji sanitarnej. Gromnik jest dużą placówką oświatową. Powstał tutaj Zespół Szkół Ogólnokształcących i Zawodowych z atrakcyjną klasą o profilu policyjnym. Budowana jest nowoczesna, pełnowymiarowa hala sportowa.

Gromnik jest ważnym węzłem komunikacyjnym, przecinają się tutaj dwie drogi wojewódzkie, funkcjonuje stacja PKP. Funkcjonuje tutaj kilka ważnych instytucji: Rozdzielnia Gazu Gromnik, Nadleśnictwo Gromnik, Bank Spółdzielczy Rzemiosła O/ Gromnik, Agencja PKO BP, Ośrodek zdrowia, aptekiStrona gminy.

Zabytki Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego. Drewniany kościół pw. św. Marcina; zespół dworsko-parkowy; cmentarz wojenny nr 145; cmentarz wojenny nr 146.

Religia W miejscowości ma swoją siedzibę rzymskokatolickiej parafia pw. Najświętszej Maryi Panny Królowej z zabytkowym drewnianym kościołem św. Marcina.

Osoby związane z miejscowością Leon Kieroński – polski nauczyciel, profesor C. K. Gimnazjum w Buczaczu. Gustaw Edward Przychocki – polski filolog klasyczny, profesor i rektor Uniwersytetu Warszawskiego, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek Polskiej Akademii Umiejętności. Edward Dzwonkowski

Galeria

Zobacz też Gromnik

Przypisy Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ()

GUS. Rejestr TERYT

Bibliografia Piotr Libicki, Dwory i pałace wiejskie w Małopolsce i na Podkarpaciu, Poznań 2012, ss. 112, 113

Linki zewnętrzne

Kategoria:Wsie w powiecie tarnowskim