Ludwik Ehrlich

Ludwik Ehrlich (ur. 11 kwietnia 1889 w Tarnopolu, zm. 31 października 1968 w Krakowie) – prawnik polski, profesor Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie i Jagiellońskiego, sędzia ad hoc Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej w Hadze.

thumb|240px|Ludwik, Andrzej i Krystyna Ehrlichowie thumb|240px|Dwór w Falejówce

Życiorys Pochodzenie thumb|Dwór w Falejówce Pochodził ze zasymilowanej rodziny żydowskiej. Był synem Arnolda (adwokata) i Flory Judyty z Bernsteinów, bratem ciotecznym Jakuba Parnasa (profesora biochemii Uniwersytetu Lwowskiego), kuzynem Szymona Rundsteina (profesora prawa narodów Wolnej Wszechnicy Polskiej w Warszawie).

Edukacja Uczęszczał do szkół powszechnej i średniej w Tarnopolu i Lwowie, 18 czerwca 1907 zdał maturę i podjął studia na Uniwersytecie Lwowskim; kształcił się w zakresie prawa, filozofii i historii literatury, m.in. pod kierunkiem Oswalda Balzera. Studia ukończył w 1911, w 1912 zdał ostatni z trzech egzaminów rygorystycznych, co w systemie edukacji niemieckiej i austriackiej równało się z uzyskaniem stopnia doktora praw. W czasie studiów był współtwórcą Kółka Historyczno-prawnego, a w 1912 współzałożycielem czasopisma młodzieży prawniczej – „Prawnik”. Uzupełniał studia na uniwersytetach w Halle (1912–1913), Berlinie (1913), Oksfordzie (1913–1916). W 1915 r. uzyskał stopień bachelor of letters na Uniwersytecie Oksfordzkim i w latach 1916–1917 prowadził tam wykłady z historii nowożytnej. W 1917 r. przeniósł się na trzy lata na Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley. Prowadził w tym okresie działalność agitacyjną na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości wśród poborowych armii amerykańskiej. 5 maja 1917 przyjął chrzest w Kościele rzymskokatolickim. 19 czerwca 1920 r. uzyskał habilitację na Uniwersytecie Lwowskim w zakresie prawa politycznego. 28 lipca 1924 r. został mianowany profesorem nadzwyczajnym a 7 czerwca 1929 r. profesorem zwyczajnym prawa narodów i ogólnej nauki o państwie na UJK we Lwowie.

Okres międzywojenny W 1920 r. podjął pracę na polskim Wydziale Prawa Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie jako docent w Katedrze Prawa Narodów. W 1924 r. został mianowany profesorem nadzwyczajnym i kierownikiem tej Katedry (przyjmując nominację odrzucił jednocześnie ofertę pracy ponownie w Berkeley). W 1929 r. awansowany na profesora zwyczajnego; od 1930 do września 1939 kierował Studium Dyplomatycznym Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Jego wychowankami byli m.in. Stanisław Hubert, Kazimierz Grzybowski, Zenon Wachlowski. Absolwentem szkoły dyplomatycznej był również Jan Karski.

W latach 1934–1937 pełnił funkcję dziekana Wydziału Prawa. Głosił wykłady gościnnie z interpretacji traktatów w Akademii Prawa Międzynarodowego w Hadze (1927–1928, 1962) oraz z prawa międzynarodowego na uniwersytetach w Pradze (1929), Jassach (1934), Londynie (1937). W latach 1927–1928 pełnił funkcję sędziego ad hoc w Stałym Trybunale Sprawiedliwości Międzynarodowej w Hadze.

We Lwowie mieszkał przy ul. Supińskiego 11a. W okresie międzywojennym często odwiedzał Sanok i przebywał w Falejówce, gdzie nabył majątek ziemski wraz z dworem i parkiem o powierzchni 175 haEdward Zając, Szkice z dziejów Sanoka, s. 30.. Był ostatnim właścicielem Falejówki. Przed 1939 posiadał też willę w Komańczy.

II wojna światowa Po wybuchu II wojny światowej, kampanii wrześniowej powracając z konferencji w Bergen dotarł do Lwowa we wrześniu 1939. Po agresji ZSRR na Polskę z 17 września 1939 oraz kapitulacji Lwowa Ludwik Ehrlich wraz z prezydentem miasta, Stanisławem Ostrowskim opracował dokument zawierający szczegóły oddania Lwowa Sowietom. 3 stycznia 1940 został zwolniony z pracy na Wydziale Prawa uniwersytetu we Lwowie. Potem przeszedł granicę między ZSRR i III Rzeszą docierając do bliskich w Falejówce. W maju 1940 został aresztowany przez Niemców, po czym 24 maja 1940 został osadzony w więzieniu w Sanoku, gdzie przebywał do 25 maja 1940.

We dworze przebywał z żoną i dziećmi do około 1943. Uniknąwszy losu innych naukowców pozbawionych życia przez Niemców w ramach mordu profesorów lwowskich był zagrożony aresztowaniem, szczególnie z uwagi na swoje pochodzenie. W tym celu został przewieziony przez zaangażowanych w konspirację studentów ze Lwowa do dworu hr. Tarnowskiego w Rudniku nad Sanem, następnie na plebanię w Bielinach, później do gospodarstwa za tą wsią. Potem został skierowany przez niemiecki Arbeitsamt (Urząd Pracy) z Biłgoraja do pracy w nadleśnictwie w Hucie Krzeszowskiej na stanowisku księgowego. Wówczas działał na rzecz w Armii Krajowej, wysłuchując drogą radiową komunikatów w językach angielskim i francuskim i tłumacząc je na język polski. Pod pseudonimem „Farley” (od nazwiska amerykańskiego biskupa) działał w ramach Biura Informacji i Propagandy AK. Późną wiosną 1943 lub w połowie września 1943 został aresztowany przez Niemców w leśniczówce w Hucie Krzeszowskiej i osadzony w więzieniu w Biłgoraju. 24 września 1943 został uwolniony przez oddział AK, dowodzony przez majora Tadeusza Sztumberka-Rychtera (wolność odzyskało wówczas również 72 innych więźniów). Następnie został wywieziony przez podziemie na Zamojszczyznę i tam pozostawał do końca okupacji. Był w szeregach oddziału „Podkowy” por. Tadeusza Kuncewicza w Puszczy Solskiej (prowadził nasłuch radiowy). Według Zygmunta Klukowskiego prof. Ehrlich dokumentował zbrodnie nazistowskie na terenie Zamojszczyzny.

Okres powojenny Po wojnie współpracował ze Stałym Trybunałem Rozjemczym w Hadze i Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze. Był specjalistą w stosunkach polsko-niemieckich i dlatego występował w charakterze biegłego do spraw zbrodniarzy wojennych. Na potrzeby trybunału opracował doktrynę odpowiedzialności Niemców za zbrodnie na ziemiach polskich, która została oparta na nielegalnej napaści Rzeszy na Polskę oraz rozpoczęciu wojnyLudwik Ehrlich (1889–1968) – prekursor nauki o stosunkach międzynarodowych w Polsce, w: Politeja 3(17)/2011, s. 199.. Brał udział w postępowaniach przeciwko Arthurowi Greiserowi, Albertowi Forsterowi, Ludwigowi Fischerowi i innym, oraz Amonowi GöthowiP. Grzebyk, „INDYWIDUALNA ODPOWIEDZIALNOŚĆ ZA WOJNĘ AGRESYWNĄ ORAZ ZBRODNIE WOJENNE W ŚWIETLE EKSPERTYZ LUDWIKA EHRLICHA PRZED NAJWYŻSZYM TRYBUNAŁEM NARODOWYM”, w: Siła prawa zamiast prawa siły, Warszawa 2020, s. 68..

W 1945 r. został profesorem Uniwersytetu Jagiellońskiego, kierownikiem Katedry Prawa Międzynarodowego Publicznego i dyrektorem Szkoły Nauk Politycznych Wydziału Prawa tej uczelni. W 1946 r. był biegłym podczas procesów Amona Götha i Arthura Greisera. W 1947 r. został powołany na eksperta w pierwszym procesie oświęcimskim.

W czasach stalinowskich był prześladowany przez komunistyczne służby bezpieczeństwa PRL – w 1948 usunięto go z katedry na UJ i odsunięto od nauczania. Katedrę odzyskał w 1956 r. i pracował do emerytury, na którą przeszedł w 1961.

W 1947 r. został członkiem korespondentem PAU; był również członkiem przybranym Towarzystwa Naukowego we Lwowie i prezesem Centralnego Komitetu Polskich Instytucji Politycznych (1934–1937). W 1963 r. otrzymał nagrodę im. Włodzimierza Pietrzaka.

Działalność naukowa Specjalizował się w prawie międzynarodowym publicznym, historii prawa międzynarodowego w Polsce, historii doktryn politycznych i prawnych. Opracował pierwszy polski podręcznik prawa międzynarodowego publicznego (Prawo narodów, 1927). Przedstawił teorię o powstaniu polskiej szkoły prawa narodów w Krakowie na początku XV wieku. Opracował doktrynę odpowiedzialności za zbrodnie popełnione przez Niemców na ziemiach polskich, opartą na założeniu, że rozpoczęcie II wojny światowej miało nielegalny charakter. Doktrynę tę przyjął Trybunał Norymberski przy ustalaniu zakresu odpowiedzialności indywidualnej. Po wojnie był również kilkakrotnie biegłym w procesach niemieckich zbrodniarzy wojennych. Przygotował wydanie rozprawy De bellis iustis (1410) Stanisława ze Skarbimierza, pracował również nad edycją dzieł Pawła Włodkowica.

Śmierć thumb|Grobowiec rodzinny Ludwika Ehrlicha W maju 1968 uległ wypadkowi – został potrącony przez motocyklistę. Z licznymi obrażeniami i złamaniami trafił do szpitala w Krakowie, gdzie zmarł 31 października 1968. Został pochowany na tamtejszym cmentarzu Rakowickim 5 listopada 1968 (pas 8).

Życie prywatne Był głęboko wierzącym katolikiem, po wojnie przyjaźnił się w biskupem Karolem Wojtyłą.

Jego żoną była Amerykanka i protestantka Frances Thornton z domu Lawton (1897–1990), poznana poprzez wspólnego przyjaciela prof. Tracy Barretta Kittredge’a, która nigdy nie nauczyła się dobrze języka polskiego, a w czasie okupacji niemieckiej podobnie jak mąż była więziona w sanockim więzieniu (pod imieniem Franciszka), tyle że od 10 do 30 września 1942. Mieli dwoje dzieci: córkę Konstancję Krystynę (1924–2006) i syna Andrzeja Lawtona (ur. 1928). Krystyna po wstąpieniu do zakonu urszulanek przybrała imię Emilia.

Wybrane publikacje Był autorem licznych publikacji, m.in.: Starostwa w Halickiem w stosunku do starostwa lwowskiego w wiekach średnich (1390-1501) (1914) Gdańsk. Zagadnienia prawno-publiczne (1926) Petitions of Right (1929) The Positivism in International Law (1938) Paweł Włodkowic i Stanisław ze Skarbimierza (1954) Polski wykład prawa wojny XV wieku, Wydawnictwo Prawnicze (1955) Interpretacja traktatów (1957) Prawo międzynarodowe (1958) Suwerenność a morze w prawie międzynarodowym (1961) Suwerenność Polski na ziemiach zachodnich i północnych (1962) Rektor Paweł Włodkowic, rzecznik obrony przeciw Krzyżakom (1963)

Odznaczenia Order Sztandaru Pracy II klasy Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski

Przypisy

Bibliografia

Biogramy uczonych polskich, Część I: Nauki społeczne, zeszyt 1: A-J, Wrocław 1983 Adam Redzik, Wydział Prawa Uniwersytetu Lwowskiego w latach 1939–1946, Lublin 2006. Adam Redzik, Lwowska szkoła dyplomatyczna. Zarys historii Studium Dyplomatycznego przy Wydziale Prawa Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie (1930-1939), „Polski Przegląd Dyplomatyczny” 2006, t. 6, nr 5 (33).

Linki zewnętrzne Patrycja Grzebyk, Indywidualna odpowiedzialność za wojnę agresywną oraz zbrodnie wojenne w świetle ekspertyz Ludwika Ehrlicha przed Najwyższym Trybunałem Narodowym

Kategoria:Absolwenci Wydziału Prawa Uniwersytetu Lwowskiego Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego we Lwowie Kategoria:Konwertyci na chrześcijaństwo z judaizmu Kategoria:Ludzie urodzeni w Tarnopolu Kategoria:Ludzie związani z Falejówką Kategoria:Ludzie związani z Komańczą Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Prawa Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie Kategoria:Naukowcy związani z Sanokiem Kategoria:Obrońcy Lwowa (1939) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy II klasy Kategoria:Polscy sędziowie sądów i trybunałów międzynarodowych Kategoria:Polscy specjaliści prawa międzynarodowego Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Sędziowie Polski Ludowej Kategoria:Sędziowie Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej Kategoria:Urodzeni w 1889 Kategoria:Więźniowie więzienia w Sanoku (okupacja niemiecka) Kategoria:Zmarli w 1968 Kategoria:Żołnierze Armii Krajowej Kategoria:Polscy Żydzi ocalali z Zagłady