thumb|Sasanidzki katafrakt: jeździec nosi kolczugę, a koń okryty jest zbroją łuskową thumb|Katafrakt imperium Sasanidów (z rzeźby w Iranie) thumb|Katafrakt w pełnej zbroi łuskowej Katafrakt (gr. κατάφρακτος kataphraktos – pokryty, osłonięty, opancerzony) – ciężki kawalerzysta w czasach starożytnych i w średniowieczu. Znany m.in. w wojskach Sarmatów, Partów, Seleukidów, Sasanidów, Arabów z Palmyry, Ormian, Rzymian i Bizantyńczyków.
Uzbrojenie Według Tytusa Liwiusza katafrakci stanęli po obu stronach falangi, a po prawej tuż obok agemy Antiocha III Wielkiego w bitwie pod Magnezją. Zazwyczaj byli uzbrojeni w długą na 4-4,5 m włócznię (kontos), miecz oraz łuk.
W wojskach partyjskich wyróżnili się szczególnie w bitwie pod Nisibis w 217 r.K.Farrokh: Shadows in the Desert. Ancient Persia at War. Osprey, , str. 168
Sposoby przeciwdziałania thumb|Słonie bojowe dzięki swojej masie potrafiły przewracać konie i tratować jeźdźców wywołując panikę, przed czym opancerzenie nie zabezpieczało. W walce z katafraktami stosowano następujące środki: Ustawiano ciasno rzędy pali stanowiących skuteczną zaporę dla koni i zmuszających jeźdźca do walki pieszej, co obniżało jego skuteczność. Na polu walki umieszczano kolce raniące konie w nieosłonięte zbroją kopyta. Używano słoni bojowych płoszących wierzchowce. Katafraktów jako bardzo ciężką jazdę cechowała niewielka skuteczność w rejonach leśnych i podmokłych. Umieszczanie na ich drodze zamaskowanych dołów lub rowów skutecznie mieszało ich szyki, gdyż tak obciążone konie łatwo się przewracały.
Zalety i wady
Zalety Pełna zbroja jeźdźca i wierzchowca sprawiała, że stanowili jednostkę bojową o dużej skuteczności.
Wady Koszt wyposażenia był tak wysoki, że władcy często używali ich jedynie jako gwardii przybocznej.
Problemy Jeździec po utracie konia lub wielbłąda tracił praktycznie całą siłę bojową, a ciężka zbroja utrudniała walkę pieszo. Wierzchowiec był łatwy do przewrócenia ze względu na wagę własnej zbroi i jeźdźca. Pozbawienie jeźdźca kontroli nad koniem również powodowało utratę siły bojowej, dokonywano tego urywając bądź przecinając wodze.
Wizerunek katafrakta z epoki Na rysunku ściennym (grafitto) z II w. n.e., odkrytym w Dura Europos w Mezopotamii, jeździec nosi hełm szpiczasty, który często zdobiono małą chorągiewką (tzw. jałowiec), zbroję karacenową z watowanymi osłonami ramion, w prawej ręce trzyma włócznię, a u lewego boku ma łuk refleksyjny. Konia okrywa kropierz z naszytymi płytkamiCataphracts and Clibanarii of the Ancient World .
Zobacz też Hetajrowie Jazda rzymska Klibanariusze
Przypisy Liwusz, Dzieje Rzymu, XXXVII 40 .
thumb|Katafrakci na koniach w pełnej zbroi łuskowej
Bibliografia
Kategoria:Armia bizantyńska Kategoria:Typy kawalerii Kategoria:Jednostki i formacje wojskowe epoki hellenistycznej Kategoria:Wojskowość średniowiecza