Ulica Zaułek w Bydgoszczy – ulica na terenie miasta lokacyjnego Bydgoszczy.
Położenie Ulica znajduje się w południowej części Starego Miasta. Rozciąga się na kierunku wschód-zachód, od ul. Podwale do ul. Stefana Batorego. Jej długość wynosi ok. 190 m.
Historia Ulica Zaułek została wytyczona w połowie XIV wieku podczas kształtowania bydgoskiego miasta lokacyjnego. Stanowiła ona zaplecze posesji stojących przy ulicy Długiej, Starym Rynku i ul. Magdzińskiego, umożliwiając dowóz zaopatrzenia. Przy ulicy lokalizowano stajnie dla koni, budynki o charakterze gospodarczym i produkcyjnym, a z czasem i mieszkalnym, zapewniające należyte funkcjonowanie zlokalizowanych od strony ul. Długiej i Starego Rynku mieszkalnych budynków reprezentacyjnychSiwiak Wojciech: Z przeszłości ulicy Długiej. [w.] Kalendarz Bydgoski 2007.
Podczas nadzorów archeologicznych nad pracami ziemnymi prowadzonymi w rejonie ul. Zaułek zarejestrowano relikty średniowiecznej zabudowy drewnianej. Na zapleczu kamienicy przy ulicy Długiej odsłonięto fragmenty budynku drewnianego budowanego w technice sumikowo-łątkowej, o podłodze wyłożonej półokrąglakami oraz spiżarnią w piwnicy, datowanego na 2 połowę XIV wieku. Z kolei na zapleczu kamienicy Stary Rynek 20, odkryto drewnianą latrynę, zaś w rejonie głównego budynku Biblioteki relikt drewnianej podłogi oraz architektury murowanej z XVI-XVIII wiekuDygaszewicz Elżbieta: Bydgoszcz przedlokacyjna i lokacyjna w świetle nadzorów i archeologicznych badań ratowniczych. [w.] Materiały do Dziejów Kultury i Sztuki Bydgoszczy i Regionu. zeszyt 1. Pracownia Dokumentacji i Popularyzacji Zabytków Wojewódzkiego Ośrodka Kultury w Bydgoszczy. 1996. Zarejestrowano również kolejne poziomy ulicy, wykładane sosnowymi półokrąglakami, położonymi na poprzecznie do nich usytuowanych legarach. Wpływ na to mógł mieć gospodarczy charakter ulicy, wymagający sprawnego dowozu niezbędnych w handlu czy życiu codziennym towarów.
Na szczegółowym planie zabudowy miasta, sporządzonym przez pruskiego geometrę Gretha w 1774 r., posesje wzdłuż ulicy zajęte są częściowo przez istniejącą w tym czasie zabudowę, częściowo zniszczoną. Są to w większości zabudowania gospodarcze. Na planie z 1834 r. i kolejnym z 1876 r. budynki te mają już charakter ciągłej pierzei. W kolejnych latach charakter ulicy nie zmieniał się, zarówno pod względem przestrzennym, jak i architektonicznym.
Ulica Zaułek została częściowo odnowiona w 2005 r. Modernizacja nawierzchni ulicy jest jednym z projektów ujętych w Planie Rewitalizacji Bydgoszczy.
Nazwy Ulica w przekroju historycznym posiadała następujące nazwyCzachorowski Antoni red.: Atlas historyczny miast polskich. Tom II Kujawy. Zeszyt I Bydgoszcz. Uniwersytet Mikołaja Kopernika. Toruń 1997: 1800–1816 - Hinter Gasse 1840–1920 - Mottgasse 1920–1939 - Zaułek 1939–1945 - Mottgasse od 1945 - Zaułek
Architektura Ulica Zaułek przetrwała w niezmienionym kształcie przestrzennym od okresu średniowiecznego. Podobnie jak w przeszłości stanowi ona zaplecze umożliwiające komunikację z nieruchomościami stojącymi przy Starym Rynku, ulicy Długiej i Magdzińskiego. Stanowi stosunkowo wąski trakt, którego pierzeje stanowią zaplecza budynków wzniesionych w większości w końcu XVIII i w XIX wieku. Niektóre obiekty kryją w sobie gotyckie piwnice, zaadaptowane na kluby rozrywkowe np. „Merlin”. Do ciekawszych akcentów ulicy należy tzw. „most westchnień” w obrębie budynku Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej, który jest łącznikiem budynku przy Starym Rynku 24 i Długiej 41.
Zobacz też Stare Miasto w Bydgoszczy
Przypisy
Bibliografia Derenda Jerzy red.: Piękna stara Bydgoszcz. Tom I z serii: Bydgoszcz miasto na Kujawach. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2006. , 978-83-916178-0-9, 83-916178-5-8, 978-83-916178-5-4, 83-916178-1-5, 978-83-916178-1-6 Umiński, Janusz: Bydgoszcz. Przewodnik, Regionalny Oddział PTTK „Szlak Brdy” Bydgoszcz 1996
Zaułek