Wąsowscy herbu Abdank − polski ród szlachecki z czasów średniowiecza. Wywodzi się z Mazowsza. Najstarsza znana siedziba rodu Wąsowskich wchodzącego w skład rycerskiego rodu Awdańców związana była z Kurzątkowem (w XVI wieku wieś nazywana była Kurzątkowo-Habdanicze) w ziemi ciechanowskiej. Na początku XV wieku ród wymieniany był w źródłach historycznych wśród dziedziców wsi Połazie i Koszewnica w ziemi liwskiej. W 1431 roku ród nabył wieś Wąsosze w parafii Czerwonka Liwska. Wieś dała początek nazwisku Wąsowskich, potomkowie rodu nadal mieszkają we wsi.
Historia thumb|Fragment dokumentu(łanowe) związany z wsią Kurzątkowo-Habdanicze z roku 1567 Ród Wąsowskich od początków swego istnienia legitymował się herbem Awdaniec, na przykład w liwskiej zapisce sądowej z 1477 roku, której treść znana jest dzięki publikacji, zawartej w przedwojennym Miesięczniku Polskiego Towarzystwa Heraldycznego. Treść dokumentu:
Tłumaczenie:
"Panowie sprawujący sądy nałożyli zakład między szlachetnym Jakubem z Wąsoszy i jego rodziną, herbu Awdaniec, a szlachetnym Urbanem z Kryp i jego rodziną, herbu Pobóg [zapiski herbowe]".
Treść dokumentów z Metryk Koronnych odnoszących się do początków rodu Wąsowskich:
Tłumaczenie:
"Książę [Janusz] dał Gniewkowi i Trojanowi dziedzicom z Połazia prawo niemieckie, [z czynszem] po 11 groszy [od włóki], dla ich dziedzictwa Połazia i Koszewnicy, wsi niedaleko Liwa."
Tłumaczenie:
"Stawający osobiście Piotr z Wąsoszy całą swoją dziedziczną część w tejże wsi Wąsosze, położoną niedaleko Liwa w dystryktcie warszawskim, ze wszystkimi pożytkami, nic w niej dla siebie nie zachowując, [oddaje] Gniewkowi i Trojanowi, bratankowi tegoż Gniewka, dziedzicom Kurzątkowa, w zamian za całe ich dziedziczne części w Koszewnicy, położone nieopodal Liwa w dystryktcie warszawskim".
Tłumaczenie:
"Gniewko i Trojan z Wąsoszy wszystkie części swojego dziedzictwa Połazie w powiecie czerskim koło Liwa sprzedali Tomaszowi, Piotrowi,Dersławowi, Mikołajowi, Stanisławowi zwanemu Pombyon, Wojciechowi i Jakuszowi z Kątów. Z czego Tomasz (otrzymuje) trzy części, poczynając od wierzby i grabu aż do rzeki Czerwonka, w stronę wsi Pniewnik, a Piotr, Dersław, Mikołaj, Stanisław, Wojciech i Jakusz czwartą część, poczynając od wierzby we wsi aż do grabu i od grabu do rzeki Czerwonka, aż do wsi Czaple".
Działalność społeczno-polityczna rodu Wąsowskich z Wąsoszy:
Konfederację Ziemi Liwskiej (Radomskiej) poparło 21 Konfederację Targowicką poparło 13
Urzędy:
Wicerejent Michał Wąsowski 1715-1724
Działalność wojskowa rodu Wąsowskich z Wąsoszy:
Na okazanie powiatu liwskiego w roku 1622 stawiło się 10 Wąsowskich ze wsi Wąsosze, z czego konno 2, pieszo 8.
Przykład w jaki sposób opisywano szlachcica, który stawił się na okazanie:
thumb|Fragment dokumentu związany z okazaniem powiatu liwskiego dotyczący rodu Wąsowskich z Wąsoszy z 1622 roku Starszy podoficer 59 lubelskiego pułku piechoty Władysław Wąsowski, ur. 22.01.1864 w Wąsoszy, zm. 01.12.1941.
Porucznik piechoty rezerwy Jan Wąsowski, syn Stanisława i Anny z Chełstowskich, ur. 21 XI 1898 w Żaboklikach, powiat węgrowski. Żołnierz Legionów Polskich. Uczestnik wojny polsko-bolszewickiej w szeregach 22 pułku piechoty. W 1922 przeniesiony do rezerwy. Mianowany podporucznikiem rezerwy ze starszeństwem. 1 VII 1925. Przydzielony do 78 pułku piechoty. W 1939 przesunięty do kadry oficerskiej OK IX. Mierniczy przysięgły z Nowogródka. Zamordowany przez NKWD i pochowany w Charkowie.
Wąsowscy z ziemi liwskiej posiadają przydomki:
„Ciepiel” vel „Gdak”, „Gniewek”, „Książek”, „Pągalik”, „Pieczyk
W słowniczku wyrazów gwary mazowieckiej "Masovita" autorstwa dr. Bolesława Erzepkiego przydomek Ciepiel może być nieco zmienionym słowem z gwary mazowieckiej, gdzie słowo cepel oznaczało nóż. Przydomek Gdak w gwarze mazowieckiej oznacza pistolet.
Ród reprezentowany jest w Związku Szlachty PolskiejHenryk Wąsowski h. Awdaniec. [dostęp: 2010-10-03]..
Przypisy
Linki zewnętrzne Przykładowa genealogia rodu z herbarza Związku Szlachty Polskiej – Wąsowscy herbu Awdaniec Wypisy z kartoteki Adama Wolffa odnoszące się do początku rodu Wąsowskich herbu Awdaniec