thumb|Kazimierz Wielki u Esterki Esterka, Esterka Małach (XIV wiek) – słynąca z urody Żydówka, według kronikarza Jana Długosza ukochana (kochanka) króla Kazimierza Wielkiego. Była wnuczką szanowanego kupca i lekarza z Opoczna i znała wiele tajemnic medycznych. Według Jana Długosza miała z królem dwóch synów: Niemira (Niemierzę) i PełkęJ. Adamczewski, Mała encyklopedia Krakowa, co współcześni historycy podają w wątpliwość.
Według Długosza, który wspomina ją pod datą 1356, Kazimierz Wielki: ad preces quoque praefatae Ester judeae et concubinae, exorbitantes praerogativas et libertates per literas singulis judaeis in regno Poloniae habitantibus, quae falso scriptae ab aliquibus insimulabantur, et quibus divina majestas contumeliatur et offenditur, concessit, quarum factor olidus etiam in hane diem perseveratAdam Naruszewicz, Historya Narodu Polskiego, t. IX, Lipsk 1837, s. 10 (numeracja cyframi arabskimi), a więc to właśnie we wpływie Esterki należy doszukiwać się tak życzliwej polityki króla względem polskich Żydów. Marcin Bielski zaś w swojej Kronice wszytkiego świata opisuje Łobzów jako miejsce gdzie Kazimierz chował miłośnicę z Czech Rokiczankę, która była niepospolitej cudowności, ale nią potem wzgardził, a Esterkę Żydówkę na jej miejsce wziąłZ. Sygut, Esterka w literaturze, Marcin Bielski, Kronika wszystkiego świata .
Legendy thumb|Dom Esterki (z lewej) w Radomiu Tradycja wiąże z romansem króla z Esterką wiele miejscowości, m.in.: Bochotnicę, Czchów, Kazimierz Dolny, Niepołomice, Opoczno, Przedbórz, Radom, Rzeszów, Sandomierz, Skawinę, Stopnicę, Wiślicę, a przede wszystkim wówczas podkrakowski, a dziś będący dzielnicą Krakowa Łobzów, gdzie znajduje się Pałac Królewski i gdzie jeszcze w XX wieku istniał Kopiec Esterki, a także krakowski Kazimierz, gdzie znajduje się Dom Esterki (ul. Krakowska 46), od 1986 zajmowany przez Muzeum Etnograficzne. W Rzeszowie do dziś istnieje kamienica zwana jej imieniem, gdzie rzekomo miała przez pewien czas mieszkać. Na rynku Starego Miasta w Radomiu znajduje się barokowa kamienica nazywana Domem Esterki, a w Opocznie znajduje się tzw. „Dom Esterki” (przy ul. Kościuszki 15) należący, obok zamku Kazimierza Wielkiego, do bardziej znanych opoczyńskich zabytków.
Do dziś trwają spory, czy Esterka jest postacią historyczną, czy też legendarną. W chwili obecnej trudno jest racjonalnie i jednoznacznie poprzeć którąś z tych dwu opinii.
Esterka w polskiej literaturze i kulturze Romans ten stał się też kanwą romantycznych historii pisarzy polskich, niemieckich, czy rosyjskich. Ignacy Krasicki, w X pieśni Myszeidy pisał:
Trunkiem się wielkie dusze upodlały: Leszków i Mieszków on na złe przemienił. Bolesław, z męztwa okrzykniony Śmiały, Miodem Kijowskim cnoty wykorzenił. Poległ na uczcie Przemysław wspaniały, Gdy się w Rogoźnie do kufla nie lenił. Kazimierz – wielki! a przecie kwaterką Łykał miód smaczny w Łobzowie z Esterką.
Warto wspomnieć i inne dzieła: Józef Ignacy Kraszewski – powieść Król chłopów, księga szósta, zatytułowana EstheraZobacz na Wikiźródłach tekst powieści. Aleksander Bronikowski – dwutomowa powieść Kazimierz Wielki i Esterka Feliks Bernatowicz – powieść Nałęcz, romans z dziejów Polski Tadeusz Bułharyn – opowiadanie Esterka Samuel Jakub Imber – poemat Esterka
Postać Esterki pojawia się w polskiej telenoweli historycznej Korona królów. Jej postać gra Anna Terpiłowska. mały|Esterka Małach - wizerunek w Domu Esterki w Opocznie
Zobacz też Kopiec Esterki Dom Esterki w Krakowie Dom Esterki w Opocznie Dom Esterki w Radomiu Dom Esterki w Rzeszowie Przypisy
Bibliografia Rafał Jaworski, Legenda Estery, Rzeczpospolita z 21 kwietnia 2008 Ludwik Gumplowicz, Prawodawstwo polskie względem Żydów, Kraków 1867 [Na prośby wspomnianej Żydówki - Estery, konkubiny, udzielił on każdemu Żydowi, mieszkającemu w Królestwie Polskim, wygórowanych przywilejów i wolności za pośrednictwem listów, które, jak fałszywie twierdzili niektórzy, zostały napisane w sposób, który znieważał i obrażał Majestat Boski, a których autor po dziś dzień jest odrażający.] Jan Korwin Kochanowski Kazimierz Wielki: zarys żywota i panowania, Warszawa 1899 Grzegorz Gil, Kopiec Esterki w Krakowie – Łobzowie [w:] Kopce w krajobrazie kulturowym Polski, Kraków 2006 (wydanie elektroniczne) Ernest Świeżawski, Esterka i inne kobiety Kazimierza Wielkiego, Warszawa 1882
Linki zewnętrzne Esterke, artykuł z Encyclopaedia Judaica
Kategoria:Kazimierz III Wielki Kategoria:Kochanki władców Polski Kategoria:Ludzie związani z Rzeszowem Kategoria:Ludzie związani z Bochotnicą Kategoria:Polscy Żydzi