Miejska Biblioteka Publiczna w Katowicach – samorządowa instytucja kultury, której organizatorem jest miasto Katowice, służąca zaspokajaniu potrzeb edukacyjnych, informacyjnych i kulturalnych ogółu społeczeństwa oraz uczestnicząca w upowszechnianiu wiedzy i kultury. Swoją siedzibę ma przy ulicy S. Kossutha 7a w Katowicach i posiada 34 filie w różnych częściach miasta, co czyni ją jedną z większych sieci bibliotek publicznych w Polsce.
Historia Miejska Biblioteka Publiczna w Katowicach powstała z inicjatywy społecznej w 1945 roku. Początkowo jej siedziba mieściła się w kamienicy przy ulicy Mariackiej 17, w lokalu po byłej niemieckiej bibliotece publicznej. Wkrótce placówkę przeniesiono do pomieszczeń mieszkaniowych w kamienicy przy placu Wolności 9. Pierwszym kierownikiem biblioteki był Jerzy Kozubowski.
Inicjatywę powstania publicznej biblioteki miejskiej sankcjonował dekret Krajowej Rady Narodowej z dnia 17 kwietnia 1946 roku, na mocy którego instytucja otrzymała nazwę Miejska Biblioteka Publiczna.. Przystępując do organizowania biblioteki ogłoszono apel do mieszkańców Katowic o składanie w formie darów książek polskich, posiadanych we własnych zbiorach bądź przechowywanych w czasie II wojny światowej, a należących do innych bibliotek. Na apel odpowiedziało niewiele osób. Aby zasilić księgozbiór, postawiono jako jeden z warunków korzystania z biblioteki, ofiarowanie co najmniej jednej książki do jej zbiorów. W roku 1945 zebrano 1749 książek, z których korzystało 206 czytelników, a liczba wypożyczeń wyniosła 1207 woluminów.
Wypożyczalnia przy placu Wolności funkcjonowała jako jedyna do 1948 roku. W kolejnym roku sieć placówek Miejskiej Biblioteki Publicznej zaczęła się rozwijać. Powstały kolejne wypożyczalnie w Śródmieściu, Bogucicach, Załężu (w lipcu 1949 roku w parterowym pawilonie przy ulicy Gliwickiej 88), Dębie oraz Ligocie. Została również otwarta czytelnia ogólna przy ulicy Młyńskiej 5. W 1950 roku biblioteka przejęła placówki z likwidowanego wówczas powiatu katowickiego: w Wełnowcu, Ochojcu, Piotrowicach i Panewnikach. Pieczę nad działalnością placówek sprawowała centrala mieszcząca się w budynku przy placu Wolności 9.
Po przyłączeniu Szopienic do Katowic w pod koniec 1959 roku., Miejska Biblioteka Publiczna powiększyła swą sieć o siedem filii – o dwie placówki w centrum Szopienic, a także w Janowie, Wilhelminie, Dąbrówce Małej, Borkach i kolonii Amandy. W 1971 roku została otwarta pierwsza biblioteka na osiedlu Tysiąclecia, a w roku 1975 z terenu byłego powiatu tyskiego do sieci placówek Miejskiej Biblioteki Publicznej włączono placówki w Murckach, Kostuchnie i Podlesiu. Lata osiemdziesiąte XX wieku to m.in. otwarcie dużej biblioteki przy ulicy J. Grzyśki na granicy Brynowa i Starej Ligoty.
W latach 1956–1959 Miejska Biblioteka Publiczna w Katowicach została połączona z Wojewódzką Biblioteką Publiczną i funkcjonowała pod nazwą Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Katowicach. Podobną próbę wspólnego działania obu bibliotek podjęto jeszcze w latach 1977–1986. Po rozłączeniu instytucji, Miejskiej Bibliotece Publicznej przyznano lokal na pierwszym piętrze biurowca przy ulicy S. Kossutha 11 na osiedlu W. Witosa, gdzie przeniesiono dyrekcję biblioteki z kamienicy przy placu Wolności 9.
W 1997 roku Miejska Biblioteka Publiczna w Katowicach zakupiła system biblioteczny Prolib i rozpoczęła proces komputeryzacji. Pierwszą elektroniczną wypożyczalnię uruchomiono w 2006 roku. Pod koniec 2009 roku instytucja posiadała 905 104 woluminy, z których korzystało 71 678 czytelników.
7 listopada 2022 roku otwarto filię nr 5 Miejskiej Biblioteki Publicznej na osiedlu Franciszkańskim, powstałą z połączenia dwóch filii: nr 5 przy ulicy Franciszkańskiej 33 i nr 22 przy ulicy Słowiańskiej 1. W 2025 roku siedzibę Miejskiej Biblioteki Publicznej w Katowicach przeniesiono do budynku przy ulicy S. Kossutha 7a.
Struktura organizacyjna +Wykaz filii Miejskiej Biblioteki Publicznej w Katowicach (stan na 2026 roku)FiliaAdresDzielnicaUwagiŹr.Filia nr 1ul. J. Ligonia 7ŚródmieścieFilia z Oddziałem Książki MówionejFilia nr 3ul. Gliwicka 93ZałężeFilia nr 4ul. J. Poniatowskiego 14ŚródmieścieFilia nr 5ul. Braci Mniejszych 2Ligota-PanewnikiFilia nr 6ul. Bytomska 8aWełnowiec-JózefowiecFilia nr 7ul. Franciszkańska 25Ligota-PanewnikiFilia nr 8ul. Brynowska 53aBrynów-Osiedle ZgrzebniokaFilia nr 9ul. gen. Z. Waltera-Jankego 183Piotrowice-OchojecFilia nr 10ul. M. Radockiego 70aPiotrowice-OchojecFilia nr 11ul. M. Grażyńskiego 47KoszutkaFilia w budynku MDK „Koszutka”Filia nr 12ul. W. Witosa 18bOsiedle WitosaFilia nr 13ul. Młyńska 5ŚródmieścieFilia nr 14ul. Piastów 20Osiedle TysiącleciaFilia nr 15ul. Przyjazna 7aGiszowiecFilia w gmachu SP51Filia nr 16ul. W. Wajdy 21BoguciceFilia nr 17ul. Krzyżowa 1DąbFilia nr 18ul. Studencka 16Ligota-PanewnikiFilia nr 19ul. Obrońców Westerplatte 10Szopienice-BurowiecFilia w budynku MDK „Szopienice-Giszowiec”Filia nr 20ul. Strzelców Bytomskich 21bDąbrówka MałaFilia nr 21ul. Zamkowa 45Janów-NikiszowiecFilia nr 23ul. I.J. Paderewskiego 65Osiedle Paderewskiego-MuchowiecFilia nr 24al. W. Roździeńskiego 88aZawodzieFilia na osiedlu W. RoździeńskiegoFilia nr 25ul. Bolesława Chrobrego 2Osiedle TysiącleciaFilia nr 26ul. W. Goetla 2MurckiFilia nr 27ul. Szarych Szeregów 62KostuchnaFilia nr 28ul. Uniczowska 36PodlesieFilia nr 30ul. Rybnicka 11ŚródmieścieFilia z Działem FantastykiFilia nr 31ul. K. Marcinkowskiego 4cZawodzieFilia nr 32ul. J. Grzyśki 19aZałęska Hałda-BrynówFilia nr 33ul. ks. L. Markiefki 44aBoguciceFilia w budynku MDK „Bogucice-Zawodzie”Filia nr 34ul. Medyków 14Ligota-PanewnikiFilia w UCK im. prof. K. GibińskiegoFilia nr 35ul. J. Słowackiego 20ŚródmieścieFilia obcojęzycznaFilia nr 36ul. gen. J. Hallera 28Szopienice-BurowiecFilia w budynku MDK „Szopienice-Giszowiec”Filia nr 38ul. Medyków 16Ligota-PanewnikiFilia w GCZD im. św. Jana Pawła II
Zbiory Miejska Biblioteka Publiczna w Katowicach gromadzi i udostępnia zbiory z zakresu literatury pięknej dla dzieci i dorosłych, literatury popularnonaukowej oraz literatury w językach obcych. Ponadto prenumeruje i udostępnia bieżącą prasę. 31 grudnia 2025 roku posiadała łącznie 696 086 książek, w tym: 364 335 książek dla dorosłych, 131 642 książki dla dzieci i młodzieży oraz 200 109 publikacji popularnonaukowych, a także 47 106 zbiorów specjalnych, w tym: 42 868 materiałów dźwiękowych (m.in. audiobooki), 1595 książek mówionych w formacie Czytaka, 4760 larixów, 2455 dokumentów elektronicznych oraz 1783 gier planszowych. W całym 2025 roku wypożyczono (bez czasopism) 850 124 woluminy.
Działalność mały|Filia nr 3 przy ulicy Gliwickiej 93 (2024) mały|Filia nr 9 przy ulicy gen. Z. Waltera-Jankego 183 w Piotrowicach-Ochojcu (2011) mały|Filia nr 13 przy ulicy Młyńskiej 5 (2024) mały|Filia nr 24 przy alei W. Roździeńskiego 88a na osiedlu W. Roździeńskiego (2020)
Pracownicy Miejskiej Biblioteki Publicznej w Katowicach prowadzą działalność proczytelniczą, daleko wykraczającą poza wypożyczanie i udostępnianie zbiorów. Motto biblioteki brzmi Czytaj dla odmiany i to właśnie pod tym hasłem odbywają się wszystkie organizowane w filiach biblioteki spotkania autorskie i warsztaty literackie. Odbywają się tu także m.in. wystawy malarstwa i fotografii uznanych artystów oraz amatorów, warsztaty rękodzielnicze, zajęcia komputerowe czy koncerty.
Sztandarowymi inicjatywami katowickiej biblioteki są akcje Lato i Ferie z Książką – organizowane w wakacje oraz ferie zimowe. Każdego roku odbywają się pod innym hasłem przewodnim, a wybrane filie organizują związane z nim spotkania autorskie, warsztaty literacko-artystyczne i inne zajęcia dla dzieci spędzających ferie i wakacje w mieście. Wybrane filie prowadzą cykliczne zajęcia i warsztaty plastyczne dla dzieci, a każde z nich poświęcone jest innej technice – malunkowi, rysunkowi, origami czy wycinankom. Przy bibliotece działają Dyskusyjne Kluby Książki – inicjatywa, która powstała dzięki współpracy bibliotek wojewódzkich z Instytutem Książki, adresowana głównie do czytelników bibliotek publicznych.
W 2016 roku zainicjowano akcję Czytanie na dywanie, organizowaną w każdy wtorek w wybranych filiach (oraz w kilku – w środę). To wspólne, głośne czytanie bajek najmłodszym dzieciom przez bibliotekarzy, ale również z aktywnym udziałem rodziców lub dziadków. Czytanie na dywanie odbywało się wcześniej przez wiele lat jako Bajka z ciastkiem. Także w 2016 roku reaktywowano akcję Czytelnicy-podróżnicy, będącą cyklem spotkań podróżniczych. W czasie spotkań goście prezentują zdjęcia i filmy z wypraw po Polsce i różnych częściach świata.
W 2016 roku zainaugurowano cykl spotkań pod hasłem Wielokulturowy Śląsk, który miał za cel podjęcie próby przybliżenia obecności mniejszości etniczno-religijnych na Górnym Śląsku. Do współpracy przy inicjatywie zapraszane były osoby reprezentujące regionalne instytucje kulturalne, religijne, organizacje pozarządowe czy osoby zajmujące się tematyką mniejszości. Zaproszono m.in. Nairę Ayvazyan – śpiewaczkę operową o ormiańskich korzeniach, Dariusza Walerjańskiego – społecznego opiekuna zabytków żydowskich na Górnym Śląsku, Hammama Yousefa – współtwórcę ruchu , ks. Tomasza Pieczko – proboszcza parafii ewangelicko-reformowanej w Zelowie czy Olgę Żebracką – białoruską aktywistkę na Górnym Śląsku.
We wrześniu 2016 roku w kilku filiach Miejskiej Biblioteki Publicznej w Katowicach powstały Kluby Gier Planszowych, powołane do życia we współpracy z wydawnictwem Granna. Spotkania odbywają się cyklicznie, najczęściej raz w miesiącu, a dział w nich biorą najmłodsi miłośnicy planszówek. Gry wypożyczane do domu są czytelnikom którzy ukończyli 13 rok życia.
W 2017 roku zainaugurowano cykl spotkań dla osób w wieku powyżej 60 lat w ramach Bibliotecznego Klubu Seniora – są to m.in. spotkania autorskie, warsztaty artystyczne, nauka gry w szachy czy przedstawienia teatralne. W październiku tego samego roku katowicka biblioteka rozpoczęła akcję Nie-zwykli, której gośćmi są osoby, prowadzące aktywny tryb życia pomimo różnych dysfunkcji, a także osoby udzielające się społecznie, przedstawicieli organizacji działających na rzecz osób z niepełnosprawnością, wykluczonych i dyskryminowanych. Giścili m.in.: Janusz Świtaj z Fundacji Anny Dymnej „Mimo Wszystko”, mówca motywacyjny Przemysław Sobieszczuk czy stand-uper Jacek Noch.
W 2019 roku odbył się cykl spotkań i warsztatów pod hasłem Niedorośli/Dorośli, którego celem była promocja biblioteki jako miejsca wielopokoleniowego – dla dzieci, młodzieży, rodziców i dziadków. Został on dofinansowany ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Gośćmi biblioteki w ramach projektu Niedorośli/Dorośli byli m.in.: Marcin Szczygielski, Jurek Zielonka, Marta Guzowska czy Bożena Bałczewska z Wydawnictwa Mała Kurka, polskiego wydawcy książek Davida Walliamsa.
W 2019 roku rozpoczęto cykl spotkań pt. Mądre Zwierze, których ideą stało się propagowanie wiedzy i świadomości ekologicznej czy zachęcanie czytelników do innego spojrzenia na przyrodę. Gośćmi biblioteki w ramach tej akcji byli m.in.: działacz społeczny Witold Szwedkowski, dziennikarz Marcin Szumowski, promotor ptasiarstwa Marek Pióro, pisarz Dariusz Gzyra, twórca serii Eko w Wydawnictwie Marginesy Adam Pluszka czy pisarka Marta Sapała. Czytelnicy brali udział w spotkaniach organizowanych w bibliotece, ale również w spacerach m.in. śladami dzikiego ptactwa zamieszkującego okolice katowickiego stawu Maroko oraz poznawali drzewa porastające osiedle Tysiąclecia.