Ražanac () – wieś w Chorwacji, w żupanii zadarskiej, siedziba gminy Ražanac. Jest położona w północnej Dalmacji, nad Kanałem Welebickim. W 2011 roku liczyła 943 mieszkańców.
Położenie Ražanac leży na brzegu Kanału Velebickiego w Dalmacji Północnej, ok. 22 km na północny wschód od Zadaru. Słynie z panoramicznych widoków na morze i masyw Velebit. W skład gminy wchodzą osady: Ražanac, Radovin, Jovići, Rtina, Ljubač, Ljubački Stanovi, Podvršje i Krneza. Naprzeciw miejscowości leżą dwie wysepki: Ražanac Mali i Veli .
Historia Pierwsze ślady życia pochodzą z epoki kamiennej, natomiast pierwsza wzmianka pisana pochodzi z 1332 - Ražanac był własnością zadarskiego szlachcica Vučine Martinušića. Jednak liczne znaleziska z epoki kamienia świadczą o istniejącym na tym terenie wcześniejszym osadnictwie. W średniowieczu pobliski Ljubač był ważną twierdzą, będąc najpierw siedzibą templariuszy, potem joannitów, a po wenecekim podboju Dalmacji na początku XV w. przeszedł w ręce zadarskiej rodziny szlacheckiej Matafar.
Stary Ražanac rozciągał się wokół kościoła św. Andrzeja, około dwóch kilometrów od dzisiejszej wioski. W 1507 Wenecjanie rozpoczęli tutaj budowę twierdzy i murów obronnych, w celu ochrony przed Turkami, co zapoczątkowało rozwój dzisiejszej miejscowości. Mimo to miejscowość została przez Turków zniszczona i splądrowana w 1570, a większość mieszkańców uciekła lub została wymordowana. W późniejszym okresie, w obliczu ciągłych walk pomiędzy Wenecją a Imperium Osmańskim, Turcy pojawili się w tej okolicy jeszcze kilkukrotnie (m.in. w 1646 zniszczyli wszystkie domy oraz podpalili twierdzę).
W 1608 we wsi mieszkały 234 osoby. W obliczu zagrożenia tureckiego często uciekali na pobliskie wyspy lub do Zadaru. Po wyparciu Osmanów z tych terenów osada rozwija się w miejscu poprzedniej, nad morzem, wokół dawnej twierdzy.
W XIX wieku wieś znalazła się pod panowaniem Habsburgów, po 1918 w granicach Królestwa SHS, a potem Jugosławii.
W 1941, po utworzeniu Niepodległego Państwa Chorwackiego, teren ten wyłączono spod władzy ustaszy - stał się częścią włoskiej prowincji Governatorato di Dalmazia. Mieszkańcy traktowali jednak Włochów jako okupantów, z kolei ci rozpoczęli intensywną italienizację. Po kapitulacji Włoch do Ražanacu wkroczyli Niemcy i wojsko chorwackie, chroniące miejscowy port, z którego dostarczano sprzęt wojskowy oraz zapasy do Szybenika. Spowodowało to, że alianci dwukrotnie bombardowali Ražanac w maju 1944. Zatopiono wówczas jeden statek, zniszczono cysterny z paliwem, były też ofiary śmiertelne wśród żołnierzy. W kolejnym bombardowaniu we wrześniu zginęło kilkanaście osób, również mieszkańców. Ražanac został zdobyty przez komunistycznych partyzantów 23 września 1944 roku.
Wojna domowa Ražanac w czasie wojny znajdował się po stronie kontrolowanej przez Chorwację, ale tuż przy linii frontu — co nadało mu duże znaczenie strategiczne. W samej miejscowości nie było walk, ale z powodu położonych niedaleko strategicznych mostów Maslenica (zniszczonego w czasie wojny) i na wyspę Pag oraz ciągłego zagrożenia ze strony wojsk serbskich miejscowi Chorwaci kilkukrotnie opuszczali wieś. Chronili się tutaj także uchodźcy z terenów objętych działaniami wojennymi.
Odcięcie północnej Dalmacji 21 listopada 1991 r. armia chorwacka była zmuszona wysadzić most Maslenicki, tak aby zapobiec okrążeniu zagrożonego Zadaru i północnej Dalmacji. Most ten pozostawał jedyną lądową łącznością południowej Chorwacji z resztą kraju, a decyzję o jego zburzeniu podjęto po upadku regionu Ravni Kotari . Serbskie siły (RSK/JNA) zajęły tereny na wschód i południe od Ražanca, planując dalsze działania w kierunku Morza Adriatyckiego.
Port w trakcie wojny Po przerwaniu połączenia lądowego Ražanac stał się ważnym punktem logistycznym. Chorwacka Marynarka zapewniała transport poprzez Kanał Velebicki na trasie Ražanac–Starigrad. To tędy kierowano zaopatrzenie dla rejonu Zadaru i dalej na południe, do terenów kontrolowanych przez Chorwatów. Skromny i niewielki port w Ražancu zaczął pełnić funkcję strategicznego frontowego węzła logistycznego.
Zabytki thumb|left|200px|Ruiny wieży obronnej Z zabytkowych obiektów do dzisiaj zachowały się: kościół parafialny MB Różańcowej - wybudowany w XIV wieku, zniszczony przez Turków, odbudowany w 1670, kościół z 1680, twierdza, której budowę rozpoczęto w 1507; resztki murów z basztami.
Przypisy
Kategoria:Miejscowości w żupanii zadarskiej