Kretowiny () – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie ostródzkim, w gminie Morąg, nad jeziorem Narie. W bezpośrednim sąsiedztwie Kretowin znajduje się przystanek kolejowy Żabi Róg.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego. Miejscowość leży w historycznym regionie Prus GórnychMarian Biskup Wojna pruska, str. 29: "Ukształtowanie terenowe Prus powodowało, że już w XV wieku dzielono je na tak zwane Prusy Górne (Oberland), sięgające od linii dolnej Wisły do Pasłęki, i Prusy Dolne (Niederland) obejmujące nizinne obszary na Wschód od Pregoły (...)..
Historia Wieś po raz pierwszy wzmiankowana pod pruską nazwą Pelisten w 1393 roku. W dokumencie komornictwa morąskiego z 1448 roku wymieniona jako wieś czynszowa na prawie chełmińskim na 12 włókach pod dwoma nazwami: „Kretowiny lub Pelisten” (Kranthaw adder Pelisten)Osadnictwo w komturstwie elbląskim do połowy XV wieku (Die Besiedlung der Komturei Elbing bis zur Mitte des 15. Jahrhunderts), Pruthenia, TOM III, Olsztyn 2008, s. 74, 126. Później znana już tylko pod nazwą Kretowiny (Kranthau).
W czasach krzyżackich osada znajdowała się w komturii elbląskiej i podlegała wójtom w Morągu. Od 1525 w Prusach Książęcych (które były lennem polskim) wieś leżała w starostwie morąskim w okręgu górnopruskim, w parafii Florczaki. Od roku 1752 należała do powiatu morąskiego (do końca jego istnienia w 1975). W latach 1874–1945 należała do gminy zbiorowej Florczaki, jako jednostkowa gmina wiejska.
W roku 1782 we wsi odnotowano 9 domów (dymów), natomiast w 1858 w 11 gospodarstwach domowych było 81 mieszkańców. W latach 1937–1939 mieszkało tu 98 osób.
Od powstania stacji kolejowej Żabi Róg w 1883 roku miejscowość zaczęła nabierać charakteru turystycznego.
W okresie międzywojennym w Żabim Rogu stał pomnik poświęcony ofiarom I wojny światowej z nazwiskami 42 poległych mężczyzn z Żabiego Rogu i Kretowin. Obecnie w ruinie. Marmurowa tablica z pomnika została odnaleziona w 2008 roku w Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie.
Od 1945 znajduje się w granicach Polski. W latach 1945–1975 w obrębie powiatu morąskiego. W latach 1946–1954 należała do gminy Bramka (pierwotnie Niebostrzeż), w latach 1954–1972 do gromady Żabi Róg, a od 1 stycznia 1973 należy do gminy Morąg.
Archeologia Na północ od wsi, na zalesionym wzgórzu w północnej części półwyspu jeziora Narie, znajdują się pozostałości po dawnej osadzie obronnej Prusów. Grodzisko było badane archeologicznie w 1930 i 1935 roku. Osada zamieszkana była w epoce żelaza, prawdopodobnie przez Pogezanów.
Turystyka 240px|thumb|Molo główne w ośrodku wypoczynkowym w Kretowinach 240px|thumb|Główny deptak w Kretowinach Miejscowość stanowi ważny ośrodek wypoczynkowy w regionie turystycznym Mazury Zachodnie.
Na półwyspie kretowińskim znajdują się liczne ośrodki turystyczne, hotele i kempingi. Wypożyczalnie sprzętu wodnego, baza nurkowa, szkoła windsurfingu.
Zaplecze dla Kretowin stanowią sąsiednie miejscowości turystyczne – Żabi Róg, Bogaczewo, Boguchwały, Gubity i miasto Morąg.
Przypisy
Bibliografia „Morąg – z dziejów miasta i powiatu”, Pojezierze, Olsztyn 1973
Kategoria:Morąg (gmina)