Monastyr CetyńskiPolski egzonim wprowadzony na 108. posiedzeniu KSNG. (czrng. Cetinjski manastir) – męski prawosławny klasztor (monaster), leżący u stóp wzgórza Orlov Krš w Cetyni w Czarnogórze.
Historia Pierwszy klasztor pod tym wezwaniem został wzniesiony przez Ivana I Crnojevicia w 1484 r. Obiekt ten uległ niemal całkowitemu zniszczeniu w czasie najazdu wojsk osmańskich w 1692 r. Na podstawie jego zachowanych rysunków i opisów wiadomo, iż był to monaster obronny (liczący łącznie 1400 m² powierzchni), otoczony murami, z dwiema świątyniami pod wezwaniami odpowiednio Narodzenia Matki Bożej oraz św. Piotra, które znajdowały się odpowiednio w centrum kompleksu oraz od jego północnej strony. Cerkiew Narodzenia Matki Bożej najprawdopodobniej była trójnawową bazyliką. Fundator monasteru został w niej pochowany.
W 1701 władyka Czarnogóry Daniel I wzniósł nowy monaster, pod tym samym wezwaniem co poprzedni, na miejscu, gdzie znajdował się dwór Ivana Crnojevicia. W nowy kompleks zostały wkomponowane materiały z pierwszego, zniszczonego klasztoru. Nad wejściem wmurowano napis upamiętniający założyciela pierwszej świątyni Ivana Crnojevicia, zaś na apsydzie cerkwi znajduje się tablica z herbem rodu Crnojević. Główną świątynią monasteru stała się jednonawowa cerkiew Narodzenia Matki Bożej zwrócona apsydą w kierunku bramy wejściowej, z ikonostasem wykonanym przez artystów greckich. Monaster w Cetyni pozostawał siedzibą również kolejnych władyków Czarnogóry do momentu wzniesienia przez Piotra II Petrowicia-Niegosza kompleksu pałacowego znanego jako Bilardówka.
Monaster był wielokrotnie niszczony w czasie licznych najazdów wojsk osmańskich. W 1692 r. w trakcie wojny Świętej Ligi z Imperium Osmańskim, mnisi z Cetyni sami podłożyli proch pod budynek monasteru i po wkroczeniu wojsk osmańskich wysadzili go w powietrze, aby nie został sprofanowany przez innowierców. W 1712 uległ zniszczeniu podczas wojny rosyjsko-osmańskiej, odbudował go zaś władyka i biskup Sawa Petrowicz w roku 1743. W latach 1785 i 1796 Turcy doszczętnie zrujnowali dopiero co odbudowany monaster (który wówczas także był siedzibą władców Czarnogóry). W 1886, dla upamiętnienia pierwszego monasteru w Cetyni, książę Mikołaj I wzniósł na miejscu jego głównej cerkwi kaplicę, w której został następnie pochowany razem z małżonką.
W północnej części głównej cerkwi klasztornej, przy ścianie skalnej, znajduje się tzw. cela św. Piotra, gdzie przechowywane są relikwie św. Piotra Cetyńskiego oraz cząstka Krzyża ŚwiętegoOpis na stronie Metropolii Czarnogóry i Przymorza. Po rewolucji październikowej do monasteru trafiła z Rosji relikwia prawej dłoni Jana ChrzcicielaТайны десницы Иоанна Крестителя. Została ona w 2006 zwrócona do Soboru Chrystusa Zbawiciela w MoskwieДесница Иоанна Крестителя. Część zabudowań klasztornych mieści obecnie muzeum.
Monaster podlega jurysdykcyjnie metropolii Czarnogóry i Przymorza, toteż jego tytularnym zwierzchnikiem jest ordynariusz tejże eparchii. Obowiązki przełożonego wykonuje namiestnik, archimandryta Łukasz (Anić). W monasterze przebywa 15 mnichów i 7 posłuszników. W lutym 2011 niekanoniczny Czarnogórski Kościół Prawosławny zwrócił się do rządu Czarnogóry z apelem o przekazanie mu klasztoruРаскольническая «Черногорская церковь» требует передать ей Цетиньский монастырь.
Klasztor uważany jest za duchowe centrum Czarnogóry.
Tuż przy monasterze, w dwupiętrowym budynku, mieści się Muzeum cerkiewne, utworzone z bogatych zbiorów skarbca klasztornego. Znajdują się w nim zabytki czarnogórskiego piśmiennictwa z XV i XVII w., ikony i przedmioty liturgiczne (m.in. ornamenty, relikwiarze i kielichy). Na szczególną uwagę zasługują: epitrachelion (szata liturgiczna) świętego Sawy z XIII w., sztandar rodziny Balšiczów z XIV w., pastorał biskupa Jana Crnojevicia (Ivana Crnojevicia) oraz insygnia arcybiskupie należące do władców z dynastii Petrović. Wśród manuskryptów zaś wyróżnia się „Ewangelia Divosa” z 1350 wykonana przez bośniackiego szlachcica Divosa Tihoradica. Tutaj także przechowywany jest egzemplarz najstarszej drukowanej cyrylicą księgi Słowian południowych – Oktoih (Октоих) z 1493. Inny jej egzemplarz przechowywany jest w drugim ważnym monasterze czarnogórskim – w Monasterze Morača.
Przypisy
* Kategoria:Zabytki Cetyni