Dylemat społeczny – sytuacja współzależności społecznej, w której długoterminowy interes społeczny jest sprzeczny z doraźnym interesem jednostki. Jeżeli większość członków grupy wybierze własne korzyści, to w konsekwencji cała grupa traci.
Przykład 1: W czasie wyjątkowo mroźnej zimy lokatorzy próbują dogrzać swoje mieszkania za pomocą grzejników elektrycznych. Jeżeli większość mieszkańców domu/osiedla włączy wszystkie możliwe grzejniki to spowoduje to zakłócenie zasilania i przerwę w dostawie prądu. W efekcie wszyscy będą marznąć.
Przykład 2: Dla każdego użytkownika komunikacji miejskiej bardziej opłacalna jest jazda „na gapę”, niż kupowanie biletu. Jeżeli jednak większość pasażerów przestanie kupować bilety, to transport miejski – z powodu braku funduszy – przestanie istnieć. Stracą na tym wszyscy dotychczasowi pasażerowie.
Typy dylematów społecznych Wyróżnia się dwa główne typy dylematów społecznych: dylemat ograniczonych zasobów oraz dylemat dóbr publicznych. Ze względu na natychmiastowe wzmocnienie pozytywne i trudność w przewidzeniu odroczonych, negatywnych skutków zachowań eksploatacyjnych, dylematy ograniczonych zasobów uważane są za groźniejsze, niż dylematy dóbr publicznych.
Dylemat ograniczonych zasobów Dylemat ograniczonych zasobów, zwany też pułapką społeczną (social trap) to sytuacja, w której określona zbiorowość osób (jednostek, wspólnot, organizacji, instytucji, państw) korzysta z tych samych ciężko odnawialnych lub nieodnawialnych dóbr (na przykład z zasobów naturalnych). W doraźnym interesie każdej jednostki jest maksymalne korzystanie ze wspólnych zasobów; działanie to przynosi największe, wymierne korzyści. Jednak w sytuacji, w której większość członków zbiorowości wybierze strategię eksploatacyjną, dochodzi do stanu dla wszystkich gorszego, niż stan początkowy (wyczerpanie dóbr).
Podstawowym problemem jednostki w dylemacie ograniczonych zasobów jest pytanie „czy brać” i/lub „ile wziąć”, a sekwencja zdarzeń jest następująca:
Zachowanie 50px Natychmiastowa korzyśćwłasna jednostki 50px Odroczona stratacałej zbiorowości Przykład: Zabijanie zwierząt zagrożonychwyginięciem w celach zarobkowych 50px Zysk ze sprzedażyfuter, kłów itp. 50px Wyginięcie zwierząti utrata zarobku dla wszystkich
Najbardziej znanym przykładem dylematu ograniczonych zasobów jest tragedia wspólnego pastwiska.
Dylemat dóbr publicznych Dylemat dóbr publicznych, zwany też barierą społeczną (social fence) to sytuacja, w której członkowie zbiorowości (wspólnoty, organizacji, instytucji, narodu, unii państw) muszą włożyć jakieś zasoby do wspólnej puli w celu stworzenia dobra publicznego, z którego potem będą mogli korzystać wszyscy członkowie zbiorowości. W doraźnym interesie każdej jednostki jest unikanie partycypowania w tworzeniu dobra, jeżeli jednak większość tak uczyni, to dobro nie powstanie.
Podstawowym problemem jednostki w dylemacie dóbr publicznych jest pytanie „czy dać” i/lub „ile dać”, a sekwencja zdarzeń jest następująca:
Zachowanie 50px Natychmiastowa stratawłasna jednostki 50px Odroczona korzyśćdla całej zbiorowości Przykład: Wspólnota mieszkańców chcezbudować plac zabaw dla dzieci 50px Konieczność włożeniaokreślonej kwoty pieniędzylub własnego czasu 50px Możliwość zabawydla wszystkich dzieci ze wspólnoty
Zobacz też dylemat więźnia efekt gapowicza wyścig na dno
Przypisy
Kategoria:Psychologia społeczna Kategoria:Teoria gier