Nawrócenie (od gr. ἐπιστρέφω, epistrefo „zawracać”) – przemiana duchowa, przyjęcie jakiegoś systemu wartości, poglądów i zasad.

Etymologia W pierwotnym sensie etymologicznym słowo to nie miało religijnego charakteru, oznaczało zwykłą czynność zawracania, dlatego np. w Nowym Testamencie często występuje z dodatkowymi określeniami „...oni sami opowiadają o nas, jakiego to przyjęcia doznaliśmy od was i jak nawróciliście się od bożków do Boga...”. Bliskoznacznym terminem jest metanoja, gr. „μετάνοια”, metanoia, 'przemiana (meta) umysłu (nous)'Według „Słownika Nowego Testamentu”, autor ksiądz Xavier Léon-Dufour, Poznań 1986 ‘Księgarnia Świętego Wojciecha’ wydanie 2, tłumaczenie z fr. biskup Kazimierz Romaniuk, s. 419 hasło ‘nawrócenie’ i str. 493, hasło’pokuta’., łac. odpowiednik conversio – odmiana umysłu, duchowa bądź intelektualna przemiana. W sensie etymologicznym zmiana o charakterze neutralnym, w teologii chrześcijańskiej pojęcie jednoznacznie pozytywne oznaczające zmianę sposobu myślenia i postępowania, odnowę duchową. Słowo pochodzenia greckiego.

Werner Jaeger wskazał, że za autora "nawrócenia" jako metafory religijnej uznać należy Platona i jego opowieść o jaskini. W platońskim micie ludzie zostali przykuci łańcuchami w mrokach jaskini i zmuszeni do oglądania cieni na ścianie, będących jedynie pozorami rzeczywistości. Przejście od życia tymi pozorami (życia w świecie zmysłowym), ku nadzmysłowemu światu realnemu ma charakter religijno-mistyczny. Wiąże się z zerwaniem kajdan i odwróceniu twarzy od mroków jaskini ku światłu, a potem podążaniu ku jego źródłu (czyli Dobru). Wyzwolenie następuje poprzez "odwrócenie szyi" (περιάγειν τὸν αὐχένα), a nieco dalej określone zostaje jako "nawrócenie" (περιαγωγή) duszy. Zdaniem Jaegera metafora ta miała następnie zostać przejęta przez platonizm chrześcijański.

W Septuagincie czasownikiem „μετανοέω” zastępowane jest hebrajskie słowo „נָחַם” (nacham), oznaczające: pocieszać się, odczuwać żal i skruchę, trapić się, wzdychać, pokutować. W Biblii łacińskiej termin tradycyjnie przekładany jako poenitentia, ‘pokuta’ (od poena łac. ‘kara’), w Nowym Testamencie oznacza radykalną zmianę sposobu działania, zgodnie z tym, do czego wzywa Jan Chrzciciel: Nawróćcie się, bo bliskie jest królestwo niebieskie (Mt 3,2). Wezwanie to zakłada Boży dar „nawrócenia”, zgodnie z nauczaniem proroków, a jako skutek tego daru – skruchę i zmianę życiowych postaw. thumb|350px|Przypadek „nawrócenia” (w potocznym słowa tego znaczeniu) – tutaj jako powrót do katolicyzmu z innego wyznania chrześcijańskiego W języku obiegowym – niezbyt ściśle – mówi się o „nawróceniu”, jako o przejściu od jednego wyznania do drugiego, w tym wypadku należałoby mówić o konwersji. W tym znaczeniu Słownik Języka Polskiego PWN podaje popularne znaczenie wyrażenia „nawrócić się”. Według jego autorów pojęcie to oznacza przyjęcie jakiejś religii, innego wyznania (np. nawrócić się na islam).

W Leksykonie duchowości katolickiej czytamy, iż nawrócenie jest procesem podjęcia świadomej decyzji zerwania z grzechem i zwrócenia się do Boga oraz zawierzenia Jego miłości. Dokonuje się ono we wnętrzu człowieka. Wyrazem nawrócenia jest jego pozytywna postawa, działanie, wartościowanie i myślenie. Ma charakter moralny i „stanowi podstawowy warunek podjęcia i rozwoju życia duchowego”.

Typologia nawrócenia w teologii katolickiej M.T.L. Penido podzielił nawrócenie na 2 grupy: egzogenne, w którym czynniki zewnętrzne odgrywają zasadniczą rolę. Mogą one powodować przemiany jednostkowe lub zbiorowe endogenne – są to zazwyczaj nawrócenia jednostkowe, które dokonują się stopniowo lub nagle. Zasadniczą rolę odgrywają tu czynniki wewnętrzne, prowadzące do osobistej decyzji.

Z punktu widzenia struktury teologicznej w procesie nawrócenia występują 2 zasadnicze fazy: faza kryzysu lub przygotowania – ma ona zazwyczaj charakter negatywny, tzn. nawrócenie „od” grzechu. Występuje wówczas stopniowe dojrzewanie decyzji do zmiany swojego życia. Jest to więc dysponowanie rozumu i woli do uznania siebie za grzesznika i do walki z grzechem. Nawrócenie nigdy nie przychodzi nagle, chyba że jest wynikiem cudu. faza ujawnienia – na ogół uznawana za właściwe nawrócenie. Ma charakter pozytywny (nawrócenie „do”). Polega na głębokiej przemianie i przebudzeniu świadomości, która to wyznacza nowy etap wzrastania. Faza ujawnienia wyraża się w ustawicznym i dokładnym wypełnianiu życiowych zadań, zgodnie z wolą Bożą.

W katolickiej teologii duchowości wymienia się 3 stopnie nawrócenia, które odpowiadają trzem drogom życia duchowego: na drodze oczyszczenia początkujących, nawrócenie ma charakter moralny (tzw. pierwsze nawrócenie). Polega przede wszystkim na odwróceniu się od grzechu. na drodze oświecenia postępujących, nawrócenie przybiera charakter duchowy (tzw. drugie nawrócenie). Przejawia się w postawie przylgnięcia do Jezusa. Zakłada zdecydowany zwrot ku Bogu, którego podstawą jest akt wiary i skruchy. na drodze zjednoczenia doskonałych, uwidacznia się mistyczny charakter nawrócenia (tzw. nawrócenie mistyczne lub trzecie nawrócenie), które jest radykalnym wyborem Chrystusa i całkowitym upodobnieniem się do Niego wraz z gotowością ofiary z życia.

Pojęcie w innych religiach Świadkowie Jehowy uważają, że skrucha pobudza do zerwania z grzechem, porzucenia złej drogi i zdecydowanego wkroczenia na drogę właściwą – Bożą. Jeśli skrucha jest szczera, prowadzi do „nawrócenia” (Dz 15:3). Oznacza to, że trzeba zerwać z tym, co złe, i zacząć robić to, co dobre. Nawrócenie poprzedza też chrzest.

Zobacz też

nowonarodzenie wezwanie ołtarzowe konwersja (religia)

Przypisy

Bibliografia Chmielewski M. (red.), Leksykon duchowości katolickiej. Lublin-Kraków 2002.

Szymczak M. (red.), Słownik Języka Polskiego PWN. Warszawa 1988.

Kategoria:Antropologia filozoficzna Kategoria:Teologia moralna Kategoria:Religioznawstwo Kategoria:Filozofia religii