Skrytoskrzydłe (Endopterygota, syn. Holometabola) – klad owadów z podgromady uskrzydlonych i infragromady nowoskrzydłych. Charakteryzują się miękkim ciałem i brakiem widocznych zewnętrznie zalążków skrzydeł w stadiach larwalnych oraz występowaniem w rozwoju stadium poczwarki – są to owady o przeobrażeniu zupełnym (holometaboliczne). Grupa ta obejmuje większość (80–85%) współcześnie żyjących owadów – jest więc najliczniejszą w gatunki linią rozwojową zwierząt. Tradycyjnie owady holometaboliczne przeciwstawiane są owadom o przeobrażeniu niezupełnym (hemimetabolicznym).
Występowanie stadium poczwarki nie jest jednoznaczną cechą diagnostyczną tej grupy, ponieważ rozwinęło się niezależnie u niespokrewnionych z Holometabola (Aleyrodidae), piersiodziobych (Sternorrhyncha) i wciornastków (Thysanoptera). Zbliżone stadia przedimaginalne występują też u kilku innych grup owadów. Szczególną cechą Holometabola jest występowanie w ciele większości larw (wyjątkiem są wachlarzoskrzydłe) wewnętrznych zalążków skrzydeł w postaci tarcz imaginalnych, co tłumaczy nazwę Endopterygota (endo- wewnątrz, pterygotos uskrzydlony).
Klad obejmuje rzędy: Coleoptera – chrząszcze Diptera – muchówki Hymenoptera – błonkoskrzydłe Lepidoptera – motyle Mecoptera – wojsiłki Megaloptera – wielkoskrzydłe Neuroptera – sieciarki Raphidioptera – wielbłądki Siphonaptera – pchły Strepsiptera – wachlarzoskrzydłe Trichoptera – chruściki
Przypuszczalna filogeneza owadów holometabolicznych:
Według McKenna i in. Hymenoptera jest taksonem siostrzanym dla pozostałych Holometabola.
Pozycja filogenetyczna Strepsiptera nie została jednoznacznie ustalona. Badania genetyczne i analizy morfologiczne wskazują na ich bliskie pokrewieństwo z Neuropterida i Coleoptera, ale ich pozycja w kladzie Neuropteroidea wymaga potwierdzenia.
Przypisy
Kategoria:Owady