Orany (ros. Оранская волость, lit. Varėnos valsčiusTakże Varėnos I valsčius) lub Orany I – dawna gmina wiejska istniejąca w latach 1867–1950 na Wileńszczyźnie.

Siedzibą władz gminy było miasteczko Orany (obecnie Stare Orany, lit. Senoji Varėna) na Litwie, położone 4 km na północ od OranW 1984 obie miejscowości połączono, lecz już w 1994 ponownie rozdzielono, na prawym brzegu Mereczanki. Dawniej Orany Stare były dużo większe od Oran na południowym brzegu (dzisiaj jest odwrotnie)WIG - Mapa Operacyjna Polski 1:300 000.

Historia Gmina zbiorowa Orany powstała w wyniku reformy struktur administracyjnych państwa rosyjskiego w latach 1864–1867. Była częścią powiatu trockiego, należącego do guberni wileńskiej. W 1874 roku obejmowała 39 miejscowości w 10 gromadach, zamieszkanych przez 3552 ludziПамятная книжка Виленской губернiи на 1875 годъ..

Po I wojnie światowej, gmina została włączona do odrodzonej Republiki Litewskiej, gdzie weszła w skład nowo utworzonego powiatu olickiego. Jedanak już 7 czerwca 1919 jednostka weszła w skład utworzonego pod polskim Zarządem Cywilnym Ziem Wschodnich okręgu wileńskiego (polski powiat trocki)Dz. Urz. ZCZW z 1919 r. Nr 5, poz. 41, przejętego 9 września 1920 przez Tymczasowy Zarząd Terenów Przyfrontowych i EtapowychDziennik Rozkazów z 1920 r. Nr 35, poz. 753.

W związku z demarkacją granicy z Litwą Środkową w 1920 roku północna część gminy Orany (jako samodzielna gmina) powróciła do Republiki Litewskiej i tamtejszego powiatu olickiego. Natomiast jej południowa część (na prawym brzegu Mereczanki) znalazła się w strefie tzw. pasa neutralnego. Odcinek ten (bez formalnego statusu gminy) przyznano Polsce w lutym 1923 w myśl decyzji Rady Ambasadorów i dołączono częściowo do powiatu grodzieńskiego w województwie białostockim i częściowo do powiatu lidzkiego w województwie nowogródzkimAnalogicznie, odcinek byłej gminy Merecz na prawym brzegu Mereczanki przyłączono do powiatu lidzkiego w woj. nowogródzkim. Dopiero w 1925 roku z północnej części tego obszaru (na prawym brzegu Uły, oraz z części gminy Koniawa) utworzono nową gminę Orany w powiecie lidzkim w woj. nowogródzkim; natomiast z południowej części (na lewym brzegu Uły, oraz z części dawnej gminy Merecz) utworzono nową gminę Marcinkańce w powiecie grodzieńskim w woj. białostockim, skorygowany przez .

W Republice Litewskiej gmina Orany obejmowała w 1923 roku 37 miejscowości w 10 gromadach, zamieszkanych przez 4893 ludziLietuvos apgyventos vietos: pirmojo visuotinojo Lietuvos gyventojų 1923 m. surašymo duomenys. Kaunas, Centralinis Statistikos Biuras, 1925..

Podczas II wojny światowej gmina należała do Komisariatu Rzeszy Wschód (powiat olicki). Po wojnie stała się częścią Litewskiej SRR w Związku Radzieckim. Początkowo zachowała przynależność do powiatu olickiego, po czym w 1946 roku weszła w skład nowego powiatu orańskiego. Gminę zniesiono 20 czerwca 1950 wskutek reformy administracyjnej na Litwie, a jej obszar włączono do nowo utworzonych rejonów: orańskiego (10 gromad) i daugowskiego (1 gromada)Tarybų Lietuvos enciklopedija. – Vilnius: Vyriausioji enciklopedijų redakcija, 1985..

Przypisy

Kategoria:Dawne gminy w guberni wileńskiej Kategoria:Dawne gminy w okręgu wileńskim Kategoria:Dawne gminy na Litwie