Stanisław Ptak (ur. 28 marca 1927 w Wągrowcu, zm. 30 czerwca 2002 w Katowicach) – polski aktor teatralny i filmowy oraz śpiewak operetkowy. Karierę aktorską zaczynał pod koniec lat 40. Występował w teatrach w Gnieźnie, Poznaniu, Teatrze Muzycznym w Gdyni, a w ostatnich latach życia związany z Teatrem Rozrywki w Chorzowie. Jako śpiewak operetkowy – baryton, występował w Operetkach w Gliwicach i Szczecinie. Uznawany za jednego z najlepszych śpiewaków operetkowych w Polsce. Był mężem artystki Barbary Ptak.
Życiorys 1927–1948 Stanisław Ptak, najmłodszy z czworga synów Adama Ptaka, absolwenta Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie, i Antoniny z domu Saitz, urodził się w Wągrowcu w Wielkopolsce, w rodzinie o tradycjach humanistycznych. Z rodzinnego domu wyniósł zamiłowanie do śpiewu.
Podjął studia prawnicze w Wyższej Szkole Morskiej w Gdyni i w Wyższej Szkole Wychowania Fizycznego w Poznaniu jednak zrezygnował z ukończenia ich. Wojna i okupacja hitlerowska w naturalny sposób przerwała edukację młodego Stanisława. Po wyzwoleniu zdał maturę w trybie eksternistycznym, prawdopodobnie w 1947 lub 1948 roku, pracując jako drukarz w „Głosie Wielkopolskim”. Równolegle uczęszczał na lekcje śpiewu do cieszącego się dużym uznaniem w Poznaniu prof. Wincentego Nowakowskiego, znanego z osiągnięć z zakresu impostacji.
Gniezno – Poznań – Kraków W latach 1949–1950 Stanisław Ptak zadebiutował tytułową rolą w „Amfitrionie” Plauta w gnieźnieńskim Teatrze Miejskim. Rok później słynny Wilam Horzyca zaangażował go do pracy w teatrach poznańskich, gdzie występował do 1953 roku. W Poznaniu spotkał między innymi Władysława Woźnika i Józefa Karbowskiego. W 1951 r. wstąpił w związek małżeński z Barbarą z domu Boruszak a dwa lata później zdał egzamin do Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej i Filmowej w Krakowie.
Operetka Śląska w Gliwicach W 1953 roku Stanisław Ptak przeniósł się do Gliwic, do świeżo powstałej (wówczas jeszcze funkcjonującej przy bytomskiej Operze) Operetki Gliwickiej. Debiutował tam rolą starca Atanasa w „Trembicie” Jurija Milutina. Na scenie występował w towarzystwie Marii Artykiewicz, Ireny Brodzińskiej, Beaty Artemskiej, Wandy Polańskiej, Aleksandra Sawina. Śpiewał w repertuarze Offenbacha, Kalmana, Straussa, Frimla, Mozarta, Dunajewskiego.
W tym czasie zetknął się również z Bohdanem Wodiczką, Witoldem Rowickim i Karolem Stryją. Najbardziej uhonorowaną rolą w dorobku Stanisława Ptaka była postać Don Kichota z musicalu „Człowiek z La Manchy” Mitcha Leigha i Joe Dariona, którego polska premiera miała miejsce w 1970 roku. Kreacja ta ugruntowała jego ogólnopolską sławę, przynosząc liczne nagrody. Dwadzieścia siedem lat później Stanisław Ptak powtórnie wcieli się w postać błędnego rycerza, tym razem na scenie Teatru Rozrywki w Chorzowie.
Teatr dramatyczny i estrada Po okresie wczesnego terminowania (1949–1953) w Teatrze Miejskim w Gnieźnie i Teatrze Polskim w Poznaniu, w 1977 roku został zaproszony przez Kazimierza Kutza do Teatru Śląskiego zagrał Rededy’ego w „Babałajkinie i spółce” Siergieja Michałkowa. Znaczące są również dokonania Ptaka w Teatrze Nowym w Zabrzu, gdzie za sprawą dyrektora Mieczysława Daszewskiego zagrał Stomila w „Tangu” Mrożka, a także w dwóch sztukach Aleksandra Fredry i w „Żołnierzu i bohaterze” Georga Bernarda Shawa. W 1970 roku został zaproszony na serię koncertów dla Polonii w USA i Kanadzie. Tournée zostało entuzjastycznie przyjęte i zaowocowało kolejnymi zaproszeniami do Wielkiej Brytanii, Francji, Niemiec, Australii i ponownie do USA oraz Kanady. Występował z Ireną Kwiatkowską, Agnieszką Kossakowską, Sławą Przybylską, Anną Seniuk, Haliną Kunicką, Igorem Śmiałowskim, Mariuszem Dmochowskim, Jerzym Połomskim i Lucjanem Kydryńskim. Wyjątkowym zdarzeniem był udział w prestiżowym Milwaukee Operetta Carnival w Stanach Zjednoczonych w 1973 roku, gdzie wystąpił w „Studencie żebraku” Karla Millöckera. Potwierdzeniem pozycji artysty na polskiej scenie muzycznej było zaproszenie Stanisława Ptaka na gościnne występy w Teatrze Muzycznym Roma w latach 1995–1998.
Teatr Rozrywki Stanisław Ptak rozpoczął współpracę z chorzowską sceną rozrywkową w 1987 roku gościnnymi występami w „Betlejem polskim” Lucjana Rydla. Najwybitniejsze kreacje stworzył w spektaklach: „Kaczo” Bogusława Schaeffera, „Skrzypek na dachu” Jerry’ego Bocka i „Człowiek z La Manchy” M. Leigha (za rolę Don Kichota otrzymał Złotą Maskę w 1998 roku).
Role teatralne Data Rola Spektakl Teatr 8 października 1949 Amfitrion Amfitrion Teatr Miejski Gniezno 17 grudnia 1949 Leander Szelmostwa Skapena Państwowy Teatr Gniezno 18 marca 1950 Rafał Lagena Dożywocie Państwowy Teatr Gniezno 22 lipca 1950 Ralf Wiosna w Norwegii Państwowy Teatr Gniezno2 czerwca 1951DyrektorWodewil warszawskiTeatry Dramatyczne (Komedia Muzyczna) Poznań 14 listopada 1951 Wincenty Michajłowicz Worobjew Niespokojna starość Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) Poznań 5 lipca 1952 Szczedry 4:0 dla ATK Teatry Dramatyczne (Teatr Nowy) Poznań 23 stycznia 1954 Książę Księżniczka czardasza Operetka Śląska w Gliwicach 14 grudnia 1954 Cezary Gall Swobodny wiatr Operetka Śląska w Gliwicach 9 lipca 1955 Frank Zemsta nietoperza Operetka Śląska w Gliwicach 31 grudnia 1955 Baron Konrad d’Aubrais Cnotliwa Zuzanna Operetka Śląska w Gliwicach 21 kwietnia 1956 Emanuel Schikaneder Dyrektor teatru Operetka Śląska w Gliwicach 2 lipca 1956 Jim Rose Marie Operetka Śląska w Gliwicach 8 czerwca 1957 François Villon Król włóczęgów Operetka Śląska w Gliwicach 22 grudnia 1957 Paweł Aubier Bal w Operze Operetka Śląska w Gliwicach 6 sierpnia 1958 Pluton Orfeusz w piekle Teatr Muzyczny Gdańsk 11 marca 1959 Ganimed Piękna Galatea Teatr Muzyczny Gdynia 9 grudnia 1959 Juan Damigo Clivia Operetka Śląska w Gliwicach 23 kwietnia 1960 Hektor Persichetti Dobranoc Bettino Operetka Śląska w Gliwicach 22 października 1960 Major Nitouche Herve Operetka Śląska w Gliwicach 16 maja 1961 Paweł Rozkoszna dziewczyna Operetka Szczecin 3 lipca 1965 D’Artagnan Trzej muszkieterowie Operetka Śląska w Gliwicach 9 grudnia 1967 Książę Lewan Paławandeszwili Keto i Kote Operetka Śląska w Gliwicach 26 czerwca 1970 Rudi Engerling Hrabia Luksemburg Operetka Śląska w Gliwicach 18 grudnia 1970 Miguel de Cervantes – Don Kichote Człowiek z La Manchy Operetka Śląska w Gliwicach 23 czerwca 1972 Horacy Vandergelder Hello, Dolly! Operetka Śląska w Gliwicach 30 marca 1973 Johnny Graham Szalona dziewczyna Operetka Śląska w Gliwicach 29 marca 1974 Rajstop Róża Stambułu Operetka Śląska w Gliwicach 14 lutego 1976 Baron Konrad d’Aubrais Cnotliwa Zuzanna Operetka Śląska w Gliwicach 12 lutego 1977 Obolski Fajerwerk Operetka Śląska w Gliwicach 27 maja 1977 Daniłło Wesoła wdówka Operetka Śląska w Gliwicach 15 października 1977 Piorunowicz Klub kawalerów Operetka Śląska w Gliwicach 18 lutego 1978 Larivaudier Córka pani Angot Operetka Śląska w Gliwicach 23 lutego 1979 Jan Zaremba Polska krew Operetka Śląska w Gliwicach 28 grudnia 1985 Stomil Tango Teatr Nowy w Zabrzu 21 czerwca 1986 Kapka (gościnnie) Odludki i poeta Teatr Nowy w Zabrzu 21 czerwca 1986 Pan Jan Zrzęda (gościnnie) Zrzędność i przekora Teatr Nowy w Zabrzu 12 grudnia 1987 Arcykapłan, Dziad, Jędrek-Mędrek, Kolendziorz Betlejem polskie Teatr Rozrywki w Chorzowie 26 czerwca 1989 Boni Kancsianu (gościnnie) fkl Opera Śląska Bytom 24 marca 1990 Jonathan Peachum (gościnnie) Opera za trzy grosze Teatr Rozrywki w Chorzowie 6 grudnia 1991 Profesor Cudek – Czarodziej z Oz Czarodziej z krainy Oz Teatr Rozrywki w Chorzowie 18 września 1992 Herr Rudolf Schultz Cabaret Teatr Rozrywki w Chorzowie 25 listopada 1992 Kierownik grupy Łotrzyce Teatr Rozrywki w Chorzowie 30 stycznia 1993 Pan 1 Duże z pianką Teatr Rozrywki w Chorzowie 28 listopada 1993 Tewje MleczarzSkrzypek na dachuTeatr Rozrywki w Chorzowie 12 lutego 1994 Mateusz Cuthbert Ania z Zielonego Wzgórza Teatr Rozrywki w Chorzowie 15 stycznia 1995 Kacper, Szlachcic Pastorałka Teatr Rozrywki w Chorzowie 17 kwietnia 1995 Frank Zemsta nietoperza Teatr Muzyczny „Roma” w Warszawie 15 sierpnia 1995 Stryj Beniamin Błękitny zamek Teatr Muzyczny „Roma” w Warszawie 16 listopada 1996 Profesor Robaczek Ptasznik Teatr Muzyczny „Roma” w Warszawie 15 marca 1997 Miguel de Cervantes – Don Kichote Człowiek z La Manchy Teatr Rozrywki w Chorzowie 30 listopada 1997 Naczelnik więzienia Pocałunek kobiety-pająka Teatr Rozrywki w Chorzowie marzec 1998 Elf, Filostrat Sen nocy letniej Teatr Rozrywki w Chorzowie 18 października 1998 Jowisz Orfeusz w piekle Teatr Miejski w Gliwicach 12 czerwca 1999 Everet Scott The Rocky Horror Show Teatr Rozrywki w Chorzowie 15 września 2000 Robaczek Ptasznik z Tyrolu Teatr Miejski w Gliwicach 18 marca 2001 Mr Andrew W 80 dni dookoła świata po... Teatr Rozrywki w Chorzowie 30 marca 2001 Pierrot Ballada o sześciu lustrach Teatr Miejski w Gliwicach
Filmografia 1962: Drugi brzeg – więzień kryminalny 1977: Okrągły tydzień – ojciec Gustlika 1980: Królowa Bona – Mikołaj Dzierzgowski, prymas Polski (odc. 6, 9-11) 1980: Misja – minister rzeszy (odc. 2) 1980: Polonia Restituta 1982: Epitafium dla Barbary Radziwiłłówny 1982: Polonia Restituta – czytający rozkaz generała Hallera (odc. 7) 1986: Biała wizytówka (odc. 6) 1995: Opowieść o Józefie Szwejku i jego najjaśniejszej epoce 1996: Opowieść o Józefie Szwejku i jego drodze na front – Grunstein (odc. 1 i 6) 1999: Przygody dobrego wojaka Szwejka
Nagrody i nominacje Rok Nagroda Za Wynik 20 listopada 1971 Nagroda Wojewódzka Za kreacje aktorskie na Scenie Państwowej Operetki Śląskiej w Gliwicach 22 lipca 1973 Nagroda III Stopnia Za Twórczość Artystyczną w Dziedzinie Wokalistyki za rolę Don Kichota w „Człowieku z La Manchy” 5 sierpnia 1973 Księga Zasłużonych Za Zasługi i Osiągnięcia w Pracy Artystycznej w Województwie Katowickim 1978 Złota Maska Dla najpopularniejszego Aktora Województwa Katowickiego 22 lipca 1979 Nagroda Wojewódzka W Dziedzinie Kultury, Sztuki, Nauki 35-lecia PRL 27 marca 1986 Złota Maska Za gościnne występy w Teatrze Nowym w Zabrzu, w roli Stomila w „Tangu” Stanisława Mrożka 1994 Złota Maska Za rolę Tewiego Mleczarza w „Skrzypku na dachu” 27 marca 1998 Złota Maska Za kreacje w roli „Człowieka z La Manchy” w Teatrze Rozrywki w Chorzowie
Ordery i odznaczenia Medal 10-lecia Polski Ludowej (28 lutego 1955) Złota Odznaka „Zasłużonemu w Rozwoju Województwa Katowickiego” (21 marca 1964) Odznaka 25-lecia za Szczególne Zasługi dla Miasta Gliwic (29 października 1970) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (13 kwietnia 1977) Krzyż Zasługi (22 maja 1973) Medal 30-lecia Polski Ludowej (22 lipca 1974) Złota Honorowa Odznaka Klubów Oficerów Rezerwy (1978) Medal 40-lecia Polski Ludowej (22 lipca 1984) Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (10 października 1997)
Muzeum Barbary i Stanisława Ptaków Muzeum Barbary i Stanisława Ptaków to ekspozycja stała Oddziału Teatralno-Filmowego Muzeum Historii Katowic mieszcząca się w byłym mieszkaniu państwa Ptaków. W zbiorach znajdują się pamiątki oraz dokumentacja życia zarówno artystycznego, jak i prywatnego Stanisława Ptaka. Można tam oglądać fotografie, kostiumy sceniczne (m.in. dwie zbroje zaprojektowane do musicalu „Człowiek z La Manchy”, w którym wystąpił Stanisław Ptak), plakaty, nagrody, wyróżnienia oraz wiele innych przedmiotówk zgromadzonych przez lata przez tę parę artystów.
Przypisy
Bibliografia B. Ptak: Stanisław Ptak. Jego listy. Jego miłość. Ich twórczość. Katowice: Tradapress Drukarnia, 2007..
Linki zewnętrzne
Kategoria:Ludzie urodzeni w Wągrowcu Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem 30-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem 40-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Odznaką „Zasłużonemu w Rozwoju Województwa Katowickiego” Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Polscy aktorzy filmowi Kategoria:Polscy aktorzy teatralni Kategoria:Polscy soliści operetkowi Kategoria:Polskie barytony Kategoria:Urodzeni w 1927