thumb|Stolperstein poświęcony Emmy Zehden na Franzstraße 32 w Berlinie thumb|Stolperstein w Białej Podlaskiej poświęcony Chaimowi Zylberbergowi thumb|thumbtime=12|Umieszczenie przed ratuszem w Kolonii Kamienia Pamięci poświęconego niemieckiej decyzji o wywózce Romów do obozu zagłady Auschwitz Stolperstein (wym. MAF: , ; z niem. kamień, o który się potykamy, po polsku – kamień pamięci) – określenie pomników poszczególnych ofiar nazizmu, mających postać osadzonych w bruku betonowych kostek brukowych z mosiężną tabliczką, z wyrytym na niej nazwiskiem upamiętnionej osoby, datami jej urodzin i śmierci oraz informacją o losie, jaki ją spotkał. Stolpersteiny montowane są w chodniku, zazwyczaj w pobliżu ostatniego miejsca zamieszkania upamiętnionej ofiary nazizmu. W ten sposób upamiętniono męczeńską śmierć nie tylko Żydów, ale i Romów, ludzi niepełnosprawnych, Świadków Jehowy, homoseksualistów i członków partii politycznych. Co jakiś czas kamienie pamięci są niszczone przez neonazistów, lecz są uzupełnianeNiemiecki spór o pamięć wyborcza.pl, Bartosz Wieliński, 17 sierpnia 2015 [dostęp: 22 maja 2022].
Pomniki tego typu zaczął tworzyć w latach 90. XX w. niemiecki artysta Gunter Demnig, który nadał im również nazwę.
Pierwsze kamienie pamięci pojawiły się na ulicach Kolonii w 1995 roku. Na koniec 2024 roku zainstalowano ponad 116 tysięcy kamieni pamięci na ulicach europejskich miastKunstDenkmal STOLPERSTEINE , forumwk.de, Forum Wermelskirchen [dostęp: 2026-03-12]. Znajdują się one na terenie 31 krajów, w tym Niemiec, a także Austrii, Belgii, Czech, Węgier, Włoch, Polski, Norwegii, Ukrainy czy Holandii. W samym Berlinie jest ich np. 6000, w Hamburgu 5000, a w Kolonii 2000.
Według Charlotte Knobloch, prezeski Centralnej Rady Żydów w Niemczech, pomysł nie jest do końca trafiony, gdyż może przywodzić na myśl deptanie pamięci ofiar HolokaustuMarcin Kostaszuk, Marek Zaradniak: Przechodniu, tu mieszkali sąsiedzi. w: Głos Wielkopolski, 1 lutego 2011, s. 5.. Także w Polsce pojawiły się głosy, kwestionujące ideę projektu Demniga.
Kamienie pamięci w Polsce Pierwszy stolperstein wmurowano w Polsce we Wrocławiu przed domem, w który mieszkała Edyta Stein oraz w Słubicach nad Odrą. Umieszczono je również między innymi w Białej Podlaskiej, Łomży, Mińsku Mazowieckim, Oświęcimiu, Raczkach, Zamościu, Zgorzelcu, Białymstoku, Poznaniu i w innych miastach. Pierwsze kamienie pamięci w Warszawie pojawiły się 23 lipca 2023 roku przy ul. Złotej 62.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Lista stolpersteinów w Polsce: (niem.), Stowarzyszenie Drugie Pokolenie Oryginalna strona poświęcona Kamieniom Pamięci Guntera Demniga Niemieckie kamienie i polska kultura pamięci Walka i męczeństwo, czyli Stolpersteiny w Polsce
Kategoria:Typy pomników Kategoria:Upamiętnienie Zagłady Żydów