Rosyjskie Państwowe Naukowo-Badawcze Centrum Doświadczalne Wyszkolenia Kosmonautów im. J. Gagarina () – ośrodek szkoleniowy przygotowujący kosmonautów rosyjskich oraz kosmonautów pochodzących z innych krajów biorących udział w lotach rosyjskimi statkami kosmicznymi.
Historia Centrum Wyszkolenia Kosmonautów powstało 11 stycznia 1960 roku w Gwiezdnym Miasteczku pod Moskwą. Było to zamknięte osiedle ukryte w lasach na północny wschód od Moskwy, znajdujące się na terenie wojskowym, nieobecne na mapach za czasów ZSRR. W 1969 roku Centrum nadano imię Jurija Gagarina (1934–1968) – tragicznie zmarłego pierwszego kosmonauty.
thumb|left|240px|Centryfuga w Centrum Wyszkolenia Kosmonautów W Centrum szkolili się nie tylko astronauci radzieccy, ale również z krajów bloku wschodniego, w tym z Polski, a później także ze Stanów Zjednoczonych w ramach programu Sojuz-Apollo, a także z innych krajów, których przedstawiciele odbywali loty na statkach Sojuz: Francji, Indii itd. Szeroka współpraca z astronautami amerykańskimi oraz z innych krajów została podjęta dopiero w ramach programu Space Shuttle – Mir, a obecnie programu Międzynarodowej Stacji Kosmicznej.
W 1995 roku Centrum zostało połączone z ośrodkiem szkoleniowym rosyjskich sił zbrojnych. Stało się wówczas własnością rosyjskiego Ministerstwa Obrony, było zarządzane wspólnie przez Ministerstwo Obrony i Roskosmos – Rosyjską Agencję Kosmiczną. Było to przyczyną narastających nieporozumień i sporów. W tej formie Centrum przetrwało do 2009 roku.
Stan obecny W kwietniu 2009 roku prezydent Rosji Dmitrij Miedwiediew podpisał dekret, na mocy którego Centrum zostało przekazane Roskosmosowi. Jego dyrektorem został Siergiej Krikalow – jeden z najbardziej doświadczonych rosyjskich kosmonautów.
Od 1 stycznia 2011 roku w miejsce dotychczasowych trzech oddziałów kosmonautów powołano jeden korpus, w którym znaleźli się kosmonauci zgrupowani wcześniej w oddziałach: Ministerstwa Obrony, przedsiębiorstwa RKK Energia (dawne zakłady S. Korolewa), Instytutu Badań problemów Biomedycznych z Moskwy (oddział grupujący lekarzy).
Dyrektorzy Centrum Wyszkolenia Kosmonautów Jewgienij Karpow 1960–1963 Michaił Odincow 1963 Nikołaj Kuzniecow 1963–1972 Gieorgij Bieriegowoj 1972–1987 Władimir Szatałow 1987–1991 Piotr Klimuk 1991–2001 Wasilij Cyblijew 2001–2009 Siergiej Krikalow 2009–2014 Jurij Łonczakow 2014–2017 Pawieł Własow 2017–2021 Maksim Charłamow od 2021 Począwszy od G. Bieriegowoja wszyscy dyrektorzy Centrum to byli kosmonauci.
Obecność w popkulturze
Centrum oraz związany z nim Zwiozdnyj gorodok, znany na Zachodzie jako Star City, stały się inspiracją dla serialu Star City platformy Apple TV+, spin-offu serialu For All Mankind. Produkcja, stworzona przez Bena Nediviego, Matta Wolperta i Ronalda D. Moore’a, przedstawia alternatywną historię wyścigu kosmicznego z perspektywy Związku Radzieckiego, pokazując kosmonautów, inżynierów i funkcjonariuszy wywiadu związanych z radzieckim programem kosmicznym.
Według serwisu Space.com serial nawiązuje do rzeczywistego, tajnego w czasach zimnej wojny miasteczka pod Moskwą, w którym kosmonauci mieszkali i przechodzili szkolenie. W recenzji opublikowanej w RogerEbert.com wskazano wprost, że tytuł serialu odnosi się do przydomka Centrum Wyszkolenia Kosmonautów im. J. Gagarina, a znaczna część fabuły koncentruje się na kosmonautach i ich bliskich.
Zobacz też Roskosmos
Przypisy
Linki zewnętrzne oficjalna strona www
Kategoria:Zwiozdnyj gorodok Kategoria:Rosyjski program kosmiczny Kategoria:Radziecki program kosmiczny