ORP S-1 (oznaczenia brytyjskie MA/SB 48, MGB 48) − polski ścigacz artyleryjski z okresu II wojny światowej, jeden z dwu zamówionych przed wybuchem wojny dla Marynarki Wojennej w stoczni J. Samuel White w Cowes. Przejęty w 1940 roku, działał pod polską banderą do 1944 roku, kiedy został wycofany z powodu zużycia. W starszej literaturze znany też pod nazwą Chart.
Ścigacze dla PMW 24 stycznia 1939 roku Kierownictwo Marynarki Wojennej złożyło w brytyjskiej stoczni J. Samuel White w Cowes zamówienie na dwa ścigacze torpedowo-artyleryjskie. Ich budowę we wstępnym stadium wstrzymał wybuch wojny i wznowiono ją dopiero w grudniu 1939 roku, po ustaleniu kwestii finansowych i nadzoru właścicielskiego. Obydwa okręty weszły do wojennego programu rozbudowy Royal Navy jako ścigacze okrętów podwodnych pod oznaczeniami MA/SB (skrót od Motor Anti/Submarine Boat) z kolejnymi numerami 47 i 48. W ich uzbrojeniu zaszły przy tym znaczące zmiany: zrezygnowano z wyrzutni torpedowych i działka kal. 40 mm na dziobie.
Ostatecznie zapadła decyzja o przekazaniu Polskiej Marynarce Wojennej jednego ze ścigaczy ze stoczni White'a oraz dwóch mniejszych, typu British Power Boat 63′ (późniejszych S-2 i S-3). Otrzymał on polskie oznaczenie ORP S-1, noszone równolegle z brytyjskim MA/SB 48, zmienionym w styczniu 1941 roku na MGB 48 (skrót od Motor Gun Boat oznaczającego w Royal Navy ścigacz artyleryjski). Część autorów podaje również nazwę „Chart”, ale nie była ona oficjalna, a brak jest jednoznacznego potwierdzenia, że była używana nieoficjalnieWedług załoga używała na przemian nieoficjalne nazwy „Ogar” lub „Chart”, jednak autor ten nie podaje nic na poparcie swojego twierdzenia. Według zaś wspomnień kpt. Jaraczewskiego (dowódcy S-1), załogi na pewno nie używały i prawdopodobnie nawet nie znały takich nazw ścigaczy (). Drugi z przedwojennych ścigaczy został przejęty przez marynarkę brytyjską i był wykorzystywany jako okręt szkolny w bazie sił przybrzeżnych HMS „Christopher” w Fort William.
Zakończenie budowy, przewidziane początkowo na połowę lipca 1940 roku, przesunęło się o trzy miesiące w związku z kłopotami stoczni i wykrytymi podczas prób usterkami. Polska załoga, dowodzona przez porucznika Janusza Justyna Sokołowskiego, obsadziła S-1 15 października 1940 roku.
Opis konstrukcji S-1 był ścigaczem artyleryjskim o kadłubie długości całkowitej 22,86 m (22,19 m na konstrukcyjnej linii wodnej) i szerokości maksymalnej 5,08 m. Wyporność standardowa wynosiła 35 tony angielskiej (ts), pełna 38,5 ts. Napęd stanowiły początkowo trzy silniki benzynowe Isotta-Fraschini ASM138D, produkcji włoskiej, o mocy 1150 KM każdy. Zużyte podczas wojennej eksploatacji były w połowie 1941 roku zastąpione amerykańskimi silnikami Packarda. Szybkość maksymalna na próbach wynosiła 42 węzły, zasięg 450 mil morskich przy prędkości 20 węzłów.
Projektowane uzbrojenie miało składać się z działka Bofors kal. 40 mm na pokładzie dziobowym, jednego lub dwóch ciężkich karabinów maszynowych kal. 7,92 mm i dwóch wyrzutni torped kal. 533 mm. W 1940 roku S-1 był uzbrojony w pojedyncze działko Oerlikon kal. 20 mm na rufie, dwa wielkokalibrowe karabiny maszynowe Vickers kal. 12,7 mm na śródokręciu i dwóch zdwojonych karabinów maszynowych Lewis kal. 7,7 mm na kolumnowych podstawach na pokładzie za nadbudówką.
Przebieg służby Następnego dnia po przejęciu S-1, podczas prób morskich, w przedziale silnikowym okrętu wybuchł pożar. Podczas prób jego ugaszenia zginął na skutek zaczadzenia dowódca ścigacza, porucznik Sokołowski. Pozostali członkowie załogi zostali uratowani przez towarzyszące jednostki, zaś wypalony kadłub odholowany z powrotem do stoczni. Po odbudowie S-1 wszedł do służby w składzie 3 Flotylli MGB (3rd MGB Flotilla), stacjonującej w Fowey, 31 stycznia 1941 roku. Nowym dowódcą został porucznik Tadeusz Dąbrowski.
Wraz z pozostałymi ścigaczami flotylli S-1 pełnił służbę patrolową na kanale La Manche, osłaniając własne konwoje przybrzeżne przez atakami niemieckich Schnellbootów i poszukując analogicznych konwojów przeciwnika. Służba większości małych jednostek w wojnie przybrzeżnej jest słabo udokumentowana, wiadomo, że do akcji bojowych załogi S-1 doszło w lipcu 1943 roku, zaś w grudniu tegoż roku razem z S-2 przewoził dywersantów do okupowanej Francji. Mocno zużytą jednostkę wycofano z czynnej służby 21 lutego 1944 roku i odstawiono w Plymouth. 15 kwietnia tegoż roku został formalnie przeniesiony do drugiej rezerwy. Po zakończeniu wojny, w związku ze złym stanem technicznym okrętu, misja Marynarki Wojennej zrzekła się prawa własności ścigacza, który najprawdopodobniej został rozebrany na miejscu.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Zdzisław Kryger: Polskie związki z Cowes. "Przegląd Morski" nr 2/2010. ISSN 1897-8436 Stanisław M. Piaskowski: Okręty Rzeczypospolitej Polskiej 1920-1946. Warszawa: 1996. .
Kategoria:Polskie ścigacze z okresu II wojny światowej Kategoria:Okręty zbudowane w J. Samuel White