mały|grób Henryka Jurkowskiego na cmentarzu Bródnowskim Henryk Zdzisław Jurkowski (ur. 19 stycznia 1927 w Warszawie, zm. 3 stycznia 2016) – polski krytyk, historyk i teoretyk teatru, autor sztuk, tłumacz, profesor nauk humanistycznychPostanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 20 sierpnia 2001 r. nr 115-11-01 o nadaniu tytułu naukowego profesora (), wykładowca Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej im. Ludwika Solskiego w Krakowie (Wydziały Aktorski i Lalkarski we Wrocławiu) i Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie (Wydział Sztuki Lalkarskiej w Białymstoku).

Wykształcenie Szkoła handlowa Tajne komplety Gimnazjum im. Stefana Batorego Uniwersytet Warszawski – filologia polska, magisterium 1951 (Wyznaczniki społeczne postaci komediowych Fredry) Doktorat pod opieką prof. Zbigniewa Raszewskiego (Przemiany teatru lalek od antyku do romantyzmu) w Instytucie Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 1969 Habilitacja w Instytucie Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 1991 Tytuł profesora nauk humanistycznych – wniosek Rady Naukowej Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk, mianowanie z rąk Prezydenta RP, 2001

Praca zawodowa Nauczyciel Technikum Teletechnicznego w Warszawie (1950–1952) Urzędnik w Ministerstwie Kultury i Sztuki w Warszawie (1952–1972) Dydaktyk szkół teatralnych w Krakowie i Warszawie (we Wrocławiu i w Białymstoku) (1973–2004) Dziekan wydziału teatrów lalek we Wrocławiu (1976–1979) Założyciel i dziekan wydziału reżyserii teatrów lalek w Białymstoku (1980–1983) Prorektor w Akademii Teatralnej (PWST, 1990–1993)

Inne zajęcia Konsultant literacki w teatrze lalek TV (1974–1976) Konsultant programowy w teatrach lalek Redaktor czasopisma „Teatr Lalek” Gościnny reżyser w teatrach lalek: „Królewskie Skarby” Marka Skwarnickiego (scen. Zofia Pietrusinska) Teatr „Guliwer”, Warszawa (1963) „Bambo w Oazie Tongo” Jana Osnicy (scen. Gizela Bachtin-Karlowska), Teatr „Miniatura”, Gdańsk (1965); „Mocny Bartek na wysługach” Jana Osnicy (scen. Zofia Pietrusińska), TV, Warszawa (1967). Gościnny profesor w: , Charleville, Francja; Instituto del Teatro Sewilla, Instituto del Teatro Barcelona, Central School of Speech and Drama, , Akademia Sztuk Scenicznych w Pradze, Teatralnyi Institute, Sofia, Art Institute of Chicago. Autor i realizator kursów: Dramaturgia teatru lalek, Cuarnavaca, Mexico (1994), Kulturowe konteksty teatru lalek, Santa Fe, Argentina (2000)

Prace badawcze Książki z zakresu historii, dramaturgii i estetyki teatru Artykuły z zakresu teorii teatru, folkloru, semiotyki i antropologii Ekspert w redakcji the World Encyclopedia of the Contemporary Theatre (ITI, UNESCO) Projektodawca i redaktor (1994–2000) the World Encyclopedia of Puppetry Arts

Sztuki dla teatru lalek (pastisze dawnego repertuaru) Ludowa szopka polska Tryptyk Staropolski (Judyta i Holofernes, Syn Marnotrawny, Ścięcie Panny Doroty) Arlekin, czyli Sługa trzech panów Dzieje Parysa królewicza trojańskiego Pan Twardowski na królewskim dworze

Działalność obywatelska Członek „Szarych Szeregów”, 1943–1944 Żołnierz AK (Batalion „Gustaw”), udział w Powstaniu Warszawskim, 1944 Członek pierwszej „Solidarności”

Działalność międzynarodowa Członek Komitetu wykonawczego (1959–1992) Sekretarz generalny UNIMA (1972–1980) Prezydent UNIMA (1984–1992) Honorowy prezydent UNIMA (od 1992)

Publikacje (wybór) Dzieje teatru lalek. Od antyku do romantyzmu, PIW, Warszawa 1970, s. 280. Dzieje teatru lalek. Od romantyzmu do wielkiej reformy teatru, PIW, Warszawa 1976, s. 308. Teatr Baj i jego epoka, in. w kręgu warszawskiego Baja (red. H. mJurkowski), PIW, Warszawa 1978, s. 5–83. Dzieje teatru lalek. Od wielkiej reformy do współczesności, PIW, Warszawa 1984, s. 384, . ASpects of puppet theatre. A collection of essays, Puppet Centre Trust, London 1988, s. 112. (Wydanie japońskie Tokio 1989, wydanie hiszpańskie Bilbao 1990). Dzieje literatury dramatycznej dla teatru lalek, „Leopoldinum”, Wrocław 1991, s. 298. Ecrivains et marionnettes. Quatre siecles de la literature dramatique en europe, Editions Institut Internationale de la Marionnette, Charleville Mezieres 1991, s. 412. Szkice z teorii teatru lalek, POLUNIMA, Łódź 1993, s. 184, . Wersja czeska: MAGIE LOUTEK Ypsylon, Praha 1997, s. 288. Marionnettes en l’Europe de l’Est, LES MARIONNETTES, nouvelle édition, Bordas, Paris 1995, s. 72–82. History of European Puppetry, volume one: From its Origins to the End of the 19th Century, The Edwin Mellen Press, Lewiston/Queenston/Lampeter 1996, 427 s. . History of European Puppetry, volume two: The Twentieth Century, The Edwin Mellen Press, Lewiston/Queenston/Lampeter 1998, 527 s. . Antologia klasycznych tekstów teatru lalek vol. I. (Anthology of the classic texts of the puppet theatre from XVII to XIX centuries with introduction and notes by..), PWST, Wroclaw, Poland, 1999. Metamorphoses. la marionnette au XXe siecle, Institut International de la Marionette, Charleville – Mezieres, France 2000. Antologia klasycznych tekstów teatru lalek vol. II. (Modernizm i Postmodernizm) ze wstępem i w opracowaniu...., PWST, Wroclaw, Poland, 2001. Metamorfozy teatru lalek w XX wieku, „Errata”, Warszawa 2002, . Antologia klasycznych tekstów teatru lalek. W kręgu polskich tradycji (wybór i opracowanie), PWST w Krakowie. Wydział Lalkarski we Wrocławiu. Wrocław 2003, s. 652. Moje pokolenie,. Wyd. POLUNIMA, Łódź 2006. Aktor w roli demiurga, Akademia Teatralna w Warszawie, 2006, . Teorija lutkarstva. Ogledi iż istorije, teorije i estetike lutkarskog teatra, MFPD, Subotica 2007, . Metamorphoses. La marionnette au XXe siecle, Institut International de la Marionette, Charleville – Mezieres, France 2008. Wydanie drugie – rozszerzone. Svet Edvarda Gordona Krega. Prolog do istorii idee, MFPD Subotica, 2008, . Przemiany ikonosfery. Wizualny kontekst teatru, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2009, . Encyclopedie mondiale des arts de la marionnette (red.), UNIMA, éditions L’Entretemps, Francja 2009. Materiał jako wehikuł treści rytuału, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2011, 405 s. . Dzieje teatru lalek (tom 1. Od antyku do „belle epoque”), Teatr im. H.Ch. Andersena w Lublinie, Lublin 2014, . Dzieje Teatru lalek (tom 2. Od modernizmu do współczesności), Teatr im. H.Ch. Andersena w Lublinie, Lublin 2014, .

Ordery i odznaczenia Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (10 czerwca 2002) „za wybitne zasługi dla kultury polskiej, za osiągnięcia w pracy dydaktycznej”. Złoty Krzyż Zasługi Srebrny Krzyż Zasługi (11 lipca 1955) „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”. Krzyż Armii Krajowej (1984) Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (3 marca 2010) Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” Kawaler Orderu Sztuki i Literatury (Chevalier Ordre des Arts et des Lettres, 1994, Francja)

Rodzina Jego żoną była Jadwiga Jurkowska (1929–2021), mieli dwóch synów.

Zmarł 3 stycznia 2016 i 5 dni później został pochowany na cmentarzu Bródnowskim (kwatera 2C-4-20).

Przypisy

Bibliografia

WorldCat Identities Jurkowski, Henryk

Linki zewnętrzne Union Internationale de la Marionnette Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna im. L.Solskiego w Krakowie, Fila we Wrocławiu

Kategoria:Absolwenci Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Armii Krajowej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Pochowani na cmentarzu Bródnowskim w Warszawie Kategoria:Polacy – Kawalerowie Orderu Sztuki i Literatury Kategoria:Polscy krytycy teatralni Kategoria:Polscy teoretycy teatru Kategoria:Polscy tłumacze literatury angielskojęzycznej Kategoria:Urodzeni w 1927 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Akademii Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza Kategoria:Zmarli w 2016