Zespół Szkoły Podstawowej i Gimnazjum im. Jana Pawła II w Sowinie

Zespół Szkoły Podstawowej i Gimnazjum im. Jana Pawła II w Sowinie – placówka dydaktyczna stopnia podstawowego w Sowinie, gminie Kołaczyce. Od 1 września 2011 r. placówka jest prowadzona przez Stowarzyszenie „Nasza Szkoła - Wspólne Dobro” pod nazwą Zespół Szkół Społecznych im. Św. Jana Pawła II w Sowinie.

Historia Proces podjęcia decyzji o utworzeniu szkoły Powołanie pierwszej szkoły parafialnej nastąpiło w Bieździedzy. Związane było z osobą Henryka Romera (dziedzica wsi), który jak się przypuszcza za to, że przeżył rzeź galicyjska w 1846 r., powziął myśl o konieczności kształcenia chłopstwa, chcąc w ten sposób odwdzięczyć się ludziom tutejszych wsi za przychylność w czasie rabacji Jakuba Szeli. Taki zamiar kształcenia chłopstwa, podjął ks. Józef Dziedzic, który dawał lekcje 20 chłopcom z Bieździedzy i okolicznych wsi (lekcje odbywały się w mieszkaniu księdza). Liczba uczniów przybywała dlatego mieszkańcy poszczególnych wsi postanowili założyć szkołę w Bieździedzy dla: Bieździedzy, Bieździadki, Lublicy i Sowiny. Na temat takiego zamiaru istnieje następujący kronikarski zapis: „W dniu 12 stycznia 1858 roku wsie: Bieździedza, Bieździadka, Lublica i Sowina zobowiązały się wystawić budynek szkolny, zaopatrując go w odpowiednie sprzęty, oraz wypłacać pensję nauczycielowi (200 zł rocznie) (…) Gdy przyszło do zapłacenia pierwszej raty za szkołę, Sowina postanowiła wycofać się z wcześniejszej umowy między wsiami. Sowinianie od początku byli przeciwni temu projektowi, ponieważ ich dzieci w większości nie mogłyby uczęszczać do szkoły w Bieździedzy ze względu na złe drogi i dużą odległość. Zostali niejako zmuszeni do podpisania umowy, a później jej nie respektowali. Pozostałe wsie nie chciały jednak płacić za Sowinę, dlatego dochodziło do niesnasek (…) Ponieważ Sowina nadal nie chciała płacić za szkołę, a nawet 'postanowiła wybudować własną', wytoczono jej proces sądowy (…). Z tej przyczyny roczna pensja nauczyciela zmniejszyła się o 50 zł ( nauczyciel zobowiązany był do zakupu drewna opałowego z własnej pensji). Proces toczący się między Sowiną a Bieździedzą, Bieździadką i Lublicą zakończył się pomyślnie dla Sowiny. Jednak bieździedzanie nie dawali za wygraną. Podczas wizytacji szkoły przez dr Machera - radcę i inspektora szkół ludowych - mieszkańcy wsi ostro domagali się, aby władze zabroniły Sowinie budowy własnej szkoły. Dr Macher tak skomentował te wystąpienia: ‘Takich adwokatów i zuchwałych ludzi nigdzie w Galicji nie napotkałem jak w Bieździedzy”Historia Szkoły w Bieździedzy (opr. A. Ochałek).

Etapy rozwoju szkoły Na podstawie cytowanej ustawy szkolnej z 1805 roku oraz zajść związanych z wyłączeniem się Sowiny z planów wspólnej budowy szkoły w Bieździedzy w 1860 r. w Sowinie podjęto kroki zmierzające do utworzenia rodzimej szkoły. Początkiem jej historii, jest budowa już jesienią 1860 r. drewnianego budynku szkolnego za sprawą właściciela wsi, Jana Oberlandera. Władysław Sarna w „Opisie powiatu jasielskiego” odnotował: „Sowina ma szkołę wystawioną w 1860 roku kosztem gminy i (…) Jana Oberlandera”. Wtedy właśnie powołano „szkołę trywialną”, której utworzenie i utrzymanie ponosiła gmina w Sowinie wraz z dziedzicem (właścicielem) wsi. Budynek powstał „(…) w centralnej części Sowiny, przy moście, gdzie obecnie stoi dom pana Władysława Koczaja”Czesław Leosz, Bieździedza, wieś, szkoła, Kosynierzy, OSP-100lecie, Bieździedza 2005, s. 32-33. W tym czasie pracował jeden nauczycielBrak zapisów o nazwisku nauczyciela (mógł być ktoś z parafii np. organista), który już uczył w Bieździedzy, ADP 442, k. 70, [por.] Kozioł Lechowski A., Parafia…, s. 46, którego wynagradzała gmina, natomiast utrzymanie szkoły spoczęło na dworze. Zakres nauczania szkoły, to nauka elementarnych umiejętności czytania, pisania i rachowania (liczenia)Zieliński K., Z dziejów szkolnictwa w regionie jasielskim, [w:] Studia…, Kraków 1964, s. 535. W oddziale (stopień) I (trwał dwa lata) – nauczano alfabetu, początków czytania, rachunków z pamięci i religii, natomiast w oddziale II (trwał jeden rok) – uczono czytania, pisania, rachunków w piśmie i religii. Już w 1869 r. weszła w życie kolejna ustawa, która w miejsce szkoły trywialnej wprowadziła tzw. szkołę ludową. W zapisach pojawia się następująca pełna nazwę ówczesnej szkoły w Sowinie: Okręg szkolny jasielski w Sowinie. Szkoła Ludowa 2-klasowa. Na tej samej podstawie w 1896 r. zaczyna funkcjonowanie w Bieździedzy „Gminna Rada Szkolna”, która objęła zasięgiem szkoły w Sowinie, Bieździedzy i Lublicy. Przewodniczącym tej Rady został proboszcz parafii, ks. Stanisław Boczar. W późniejszych latach następują dalsze reformy szkolnictwa i w Sowinie powstała szkoła czteroklasowa (z dwoma nauczycielami) z następującym systemem nauki: „nauka w klasie I trwała jeden rok, w kl. II także jeden rok, natomiast w kl. III i IV po dwa lata”Leosz Cz., op.cit.. Już w 1869 r. weszła w życie ustawa, która w miejsce szkoły trywialnej wprowadziła tzw. szkołę ludową. W zapisach pojawia się następująca pełna nazwę ówczesnej szkoły w Sowinie: Okręg szkolny jasielski w Sowinie. Szkoła Ludowa 2-klasowa. Na tej samej podstawie w 1896 r. zaczyna funkcjonowanie w Bieździedzy „Gminna Rada Szkolna”, która objęła zasięgiem szkoły w Sowinie, Bieździedzy i Lublicy. Przewodniczącym tej Rady został proboszcz parafii, ks. Stanisław Boczar. W późniejszych latach następują dalsze reformy szkolnictwa i w Sowinie powstała szkoła czteroklasowa (z dwoma nauczycielami) z następującym systemem nauki: „nauka w klasie I trwała jeden rok, w kl. II także jeden rok, natomiast w kl. III i IV po dwa lata”. Dodatkowo istniała jeszcze trzyletnia tzw. klasa dopełniająca, do której uczniowie uczęszczali tylko jeden raz w tygodniu. W 1869 r. weszła w życie ustawa, która w miejsce szkoły trywialnej wprowadziła tzw. szkołę ludową. W zapisach pojawia się następująca pełna nazwę ówczesnej szkoły w Sowinie: „Okręg szkolny jasielski w Sowinie. Szkoła Ludowa 2-klasowa”. Na tej samej podstawie w 1896 r. zaczyna funkcjonowanie w Bieździedzy „Gminna Rada Szkolna”, która objęła zasięgiem szkoły w Sowinie, Bieździedzy i Lublicy. Przewodniczącym tej Rady został proboszcz parafii, ks. Stanisław Boczar. W późniejszych latach następują dalsze reformy szkolnictwa i w Sowinie powstała szkoła czteroklasowa (z dwoma nauczycielami) z następującym systemem nauki: „nauka w klasie I trwała jeden rok, w kl. II także jeden rok, natomiast w kl. III i IV po dwa lata”. Dodatkowo istniała jeszcze trzyletnia tzw. klasa dopełniająca, do której uczniowie uczęszczali tylko jeden raz w tygodniu. Ostatni właściciel Sowiny, Wincenty Wojtynkiewicz (vel Woytynkiewicz) odsprzedawał swój majątek od 1902 r., a mieszkańcy wsi korzystając z okazji, wykupili („ze składek”) „(…) murowany budynek dworski wraz z ogrodem z przeznaczeniem na szkołę”. W 1904 r. dostosowano pomieszczenia dworskie, zamieniając je na sale szkolne i w części na mieszkanie dla kierownika szkoły. Ten jedyny murowany budynek istniejący tu wówczas, służył szkole jeszcze przez prawie 80 lat (do 1978 r.). Wykształcenie, jakie dawała szkoła było jedynym, na które mogła sobie pozwolić tutejsza młodzież. Po ukończeniu szkoły, prawie wszystkie dzieci pozostawały w gospodarstwach rodziców, zajmując się pomocą w uprawie roli lub rzemiosłem. Ze wspomnień mieszkańców wsi wiemy, że pracowali w tym czasie w szkole nauczyciele: Stanisław Gąsior, Karolina Kiełbasówna, Karol Kostek i Bronisław Wrona.

Od 1860 do 1911 roku W okresie od 1860 roku do 1865 prawdopodobnie prowadzi szkołę Aleksander KotłowiczLiber mortuorum w 1871 r. w akcie zgonu jest wpis "pedagog ludi", natomiast od 1866 roku na posadzie nauczyciela jest wymieniony Jan KamińskiSzematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkiem Księstwem Krakowskiem, Lwów 1866, s. 26. Przez kolejne lata (1867–1875) są informacje o „nieobsadzonym stanowisku”. Zapis w Szematyzmie z 1876 roku wymienia nazwisko Jerzego Kamińskiego (prowadzącego szkołę, także w 1877 r.)Op.cit.Szematyzm..., Lwów 1876, s. 432, a w kolejnym roku 1878 szkołę prowadzi Antonina MaksymowiczOp.cit. Szematyzm..., Lwów 1878, s. 401. Przez kolejne dwa lata (1879–1880) prowadzącym jest Andrzej StopińskiOp.cit.,Szematyzm..., Lwów 1879, s. 406. W 1881 r. wymieniony jest Antoni BuczkowskiOp.cit.,Szematyzm..., Lwów 1881, s. 406 i w 1882 do 1886 roku, Leon PiątkiewiczOp.cit.,Szematyzm..., Lwów 1882, s. 407. Od 1887–1893 szkołę prowadzi Mariusz GąsiorOp.cit., Szematyzm..., Lwów 1887, s. 386. Przez dziesięć lat prowadzi szkołę Karolina Kiełbasa (1894–1903Op.cit.,Szematyzm..., Lwów 1894, s.437. Od 1904 tymczasowo jest w szkole Karol KostkaOp.cit.,Szematyzm..., Lwów 1904, s. 567 a w 1905 wspólnie z Maryją Śmietanówną. Od 1906 r. przez cztery lata szkołę prowadzi Bolesław Wrona wraz z żoną Joanną WronaOp.cit.,Szematyzm..., Lwów 1906, s. 593. W 1910 r. tymczasowo jest w szkole Andrzej Musiał wraz z Władysławem MłodeckimOp.cit.,Szemartyzm..., Lwów 1910, s. 644.

Od 1911 do 1939 roku W latach 1911–1936 kierował (najpierw „szkołą jednoklasową” a od 1913 r. „dwuklasową”), Wojciech RozparaOp.cit.,Szematyzm..., Lwów 1911, s. 689 wraz z żoną KatarzynąPierwsze zachowane informacje pochodzą z ok. 1904 roku, kiedy Wojciech Rozpara jest wymieniony jako „nauczyciel” w opisie historii szkoły w Umieszczu (gmina Tarnowiec), gdzie przebywał do 1905 roku: „Pierwszym nauczycielem w roku szkolnym 1904/1905 był Wojciech Rozpara. W tym czasie wybudowano budynek gospodarczy i zakupiono ogród o powierzchni 75 arów na potrzeby szkoły”. Kolejny zapis pochodzi z historii OSP w Kątach (gmina Nowy Żmigród), gdzie wymieniono Wojciecha Rozparę, jako twórcę ochrony przeciwpożarowej w Kątach: „Za oficjalnego twórcę ochrony przeciwpożarowej w Kątach uchodzi ówczesny kierownik szkoły Wojciech Rozpara. W 1908 roku z jego inicjatywy został powołany tzw. Korpus Wiejskiego Pogotowia Ogniowego przy Kółku Rolniczym w Kątach. W chwili powstania oddział ten liczył ośmiu członków. Jego komendantem był Antoni Gryziec”. Rozpara był człowiekiem bezgranicznie oddanym swojej pracy, aktywnym działaczem społecznym, a na dodatek wielkim miłośnikiem pszczelarstwa i sadownictwa. Swoją pasją zarażał innych. Wspólnie z małżonką powołał do istnienia „Koło Młodzieży Wiejskiej”, które zajmowało się krzewieniem życia kulturalnego w Sownie, poprzez inscenizacje teatralne, organizację festynów i zabaw oraz imprez okolicznościowych. Katarzyna Rozparowa udzielała także mieszkańcom Sowiny porad lekarskich oraz pomagała wszystkim, których nie było stać na wizytę lekarską. Następczynią Wojciecha Rozpary w latach 1936–1939, była Irena Styculanka. W życiu społecznym Sowiny odegrała mniejszą rolę, jednak we wspomnieniach mieszkańców wsi, przetrwała jako osoba kochająca swój zawód oraz oddana uczniom i szkole. W zapisach „Kroniki szkoły”, zanotowano informację, że określenie „kierownik szkoły” było w użyciu dopiero od 1911 r. od czasu przybycia do szkoły Wojciecha Rozpary (jednak Szematyzm podaje określenie „prowadzący”).

Od 1939 do 1947 roku W czasie okupacji hitlerowskiej i pierwszych latach powojennych, funkcję kierowniczą w szkole pełnił Józef Słowakiewicz. Pracował w tutejszej szkole wspólnie z małżonką – Janiną. Z kroniki Edwarda Zimnego wiadomo, że w tym trudnym dla Polski okresie, nauka w sowińskiej szkole była kontynuowana. Najdłuższa przerwa, o której jest mowa w zapiskach, trwała niespełna siedem miesięcy – od września 1944 r. do 12 marca 1945 r. Mimo propagandy, szykan i nieustannych zmian, związanych m.in. z usunięciem polskich podręczników ze szkół, zakazem nauczania historii, geografii oraz literatury ojczystej, uczniowie mieli możliwość uczęszczania na zajęcia. Jednak z powodu biedy, zimna, szerzących się chorób i braku rąk do pracy w gospodarstwach rolnych, w szkole panowała bardzo duża absencja.