thumb|Portalowy nagrobek wojewody Jana Tarły po scaleniu i konserwacji w 2010 Portalowyod łac. porta – wrota, drzwi. Pierwotnie nagrobek wystawiono wokół drzwi do zakrystii za: kenotaf wojewody Jana Tarły – symboliczny pomnik nagrobny Jana Tarły (1684-1750), jednego z głównych fundatorów Collegium Nobilium i dobrodzieja pijarów, w rzeczywistości pochowanego w kościele o.o. pijarów w Opolu Lubelskim, znajdujący się obecnie po lewej stronie w nawie bocznej Kościoła Matki Bożej Łaskawej w Warszawie.

Opis kenotafu Pomnik uważany za jedno z wybitnych dzieł rzeźby późnego baroku – rokoka, zaliczany do najlepszych osiągnięć rzeźby europejskiej XVIII wieku. Powstał w pracowni Jana Jerzego Plerscha w latach 1752–1753 dla kościoła o.o. pijarów św. Pryma, Felicjana i Matki Boskiej Zwycięskiej przy ul. Długiej w Warszawie. Portalowy nagrobek stanowił ozdobę – obramowanie drzwi do zakrystii kościelnej, składa się z trzech rodzajów marmuru. Nad drzwiami umieszczono łacińską tablicę epitafijną, podobiznę – medalion z płaskorzeźbą Jana Tarły utrzymywaną przez postać kobiecą - personifikację alegorii, dwa putta – pierwotnie z trąbką, postać kobiecą - alegorię wiary – pierwotnie wskazującą monstrancję. Pomnik wsparty na hermach z postaciami atlantów.

Historia Pierwotnie wystawiony w kościele św. Pryma, Felicjana i Matki Boskiej Zwycięskiej oo. pijarów przy ul. Długiej w Warszawie – z inicjatywy Stanisława Konarskiego SchP – bliskiego krewnego, bratanka, któremu Jan Tarło pomógł sfinansować studia za granicą. Pomnik sfinansowała wdowa, Zofia Tarło z Krasińskich – kasztelanka wiślicka. Jan Tarło był szczególnym dobroczyńcą o.o. pijarów, jednym z głównych fundatorów Collegium Nobilium. W kościele o.o. pijarów nagrobek pierwotnie był umiejscowiony wokół drzwi prowadzących do kościelnej zakrystii, w pobliżu głównego ołtarza. W symbolice eschatologicznej brama oznacza przejście do innego świata.

W 1834 roku po Powstaniu Listopadowym na polecenie namiestnika Iwana Paskiewicza carskie władze zaborcze przekazały kościół o.o. pijarów św. Pryma, Felicjana i Matki Boskiej Zwycięskiej Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej, zaś nagrobek rozebrano, usunięto i przeniesiono do kościoła pojezuickiego (po kasacie jezuitów w 1773 roku), przekazanego pijarom wyrzuconym z ich własnego kościoła.

Scalenie i rekonstrukcja pomnika w 1864 roku W 1864 roku, po 30 latach składowania pomnika w kościelnych podziemiach, montaż, uzupełnienie braków i konserwację pomnika w kościele pojezuickim przeprowadził Faustyn Cengler, prace sfinansował Ignacy Kazimierz hrabia Tarło.

Zniszczony w 1944 roku podczas wysadzenia kościoła w powietrze, częściowo ocalał, gdyż pod ścianą z nagrobkiem nie wybuchł ładunek. Przetrwały następujące elementy: fragment części przedniej, tablica i detale rzeźbiarskie zdeponowane po wojnie w różnych muzeach: Łazienkach Królewskich i Muzeum Historycznym m.st. Warszawy.

Scalenie i rekonstrukcja pomnika w 2010 roku Pomnik scalono i poddano konserwacji w 2010 roku. Konserwację pomnika poprzedziły prace studialne, które wykonali historycy sztuki: Jacek Gajewski i znawca baroku dr Jakub Sito. Pomnik zmontowano w wersji zbliżonej do wersji pierwotnej z XVIII w., która to wersja nie została udokumentowana przy pomocy zachowanej ikonografii. Uniknięto niektórych błędów kompozycji popełnionych podczas montażu pomnika w 1864 r., m.in. umieszczono centralnie podobiznę Jana Tarły i łacińską tablicę epitafijną w pierwotnym miejscu (podczas montażu w XIX w. podobiznę Jana Tarły umieszczono z prawej strony w górze ponad puttami, tablicę epitafijną umieszczono w miejscu po nieistniejących drzwiachw 1864 r. w kościele pojezuickim pomnik ustawiono na ścianie bez otworu drzwiowego. W 2010 pomnik zrekonstruowano w tym samym miejscu, co w 1864 r. - miejsce po drzwiach pozostało "zaślepione"., w jej miejscu umieszczono herb Tarłów Topór, dodając druga tablicę po polsku. Z tablicy polskiej, opisującej odnowienie i ustawienie pomnika w 1864 roku i herbu Topór zrezygnowano podczas konserwacji w 2010 roku. Po montażu pomnika w 1864 jedno putto znajdowało się w miejscu podobizny Jana Tarły, w 2010 roku przeniesiono je do góry. Nie odtworzono złotej monstrancji w górze pomnika i złotej trąbki trzymanej przez putto, których już nie było w montażu z 1864 r., ani złotej ramy tablicy epitafijnej. Postać kobiecą - alegorię z lewej strony medalionu z podobizną Jana Tarły zamocowano w pozycji znanej z montażu epitafium z 1864 roku – znajduje się w niewielkim oddaleniu od medalionu.

Atrybuty te wykonane ze złoconego mosiądzu zaginęły po 1831.

Prace konserwatorskie prowadziła pracowania Piotra Niemcewicza z Torunia, prace kamieniarskie pracownia Jacka Pawłowskiego z Kielc, brakujące głowy i rzeźby aniołów odtworzyła Elżbieta Kołodziejczyk-Macander z ASP. Po ukończeniu trwających około pół roku prac konserwatorskich, uroczyste poświęcenie nagrobka wojewody Jana Tarły odbyło się 8 grudnia 2010. Całkowity koszt prac konserwatorskich wyniósł 335 000 zł, w tym 200 000 zł dotacji Biura Stołecznego Konserwatora Zabytków.

Ilustracje

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Jana Tarły Kategoria:Architektura rokokowa w Polsce Kategoria:Pomniki w Warszawie