Uładzimir Prakopawicz Niaklajeu (, , Władimir Prokofjewicz Nieklajew; ur. 11 lipca 1946 w Smorgoniach) – białoruski poeta, prozaik i działacz społeczno-polityczny, laureat szeregu nagród zawodowych i państwowych za twórczość literacką; od 25 lutego 2010 przewodniczący kampanii społecznej „Mów prawdę!”; kandydat na prezydenta Białorusi w wyborach prezydenckich w 2010; w dniu wyborów pobity do nieprzytomności, a następnie porwany ze szpitala przez nieznanych sprawców.

Życiorys Urodził się w Smorgoniach, w obwodzie mołodeczańskim Białoruskiej SRR, ZSRR. Jego ojciec, Prokofij Nikołajewicz, Rosjanin, urodzony na Syberii, po drugiej wojnie światowej został skierowany do zachodniej Białorusi, do Krewa, aby tworzyć tam kołchoz. Matka, Anastasija Iwanauna z domu Mahier, była Białorusinką. Dzieciństwo Niaklajeu spędził w Krewie, gdzie ukończył pierwszą klasę szkoły. Dalsze wykształcenie pobierał w Szkole Średniej Nr 1 w Smorgoniach. Ponadto uczęszczał na zajęcia muzyczne, uczył się gry na cymbałach i kontrabasie i grał w orkiestrze muzyki ludowej im. Ogińskiego.

W latach 1961–1966 uczył się w Mińskim Technikum Łączności. W tym okresie zajmował się także boksem i walką, pobierając naukę od Wasilija Siulżyna, przyszłego mistrza świata. Przerwał zajęcia z powodu poważnego złamania. Po ukończeniu technikum pracował w wyuczonym zawodzie we Władywostoku, Tajszecie i Norylsku. Powrócił na Białoruś w 1967 i do 1971 pracował w mińskim atelier telewizyjnym jako mechanik radiowy. Jednocześnie, w 1967, rozpoczął studia zaoczne na kierunku filologicznym Mińskiego Instytutu Pedagogicznego, który ukończył w 1973, a także w 1971 zapisał się na studia stacjonarne na Wydziale Poezji Instytutu Literackiego w Moskwie, jednak rok później zmienił je na formę zaoczną i powrócił do Mińska.

Działalność literacka Od r. 1962 zajmował się dziennikarstwem, pracując w czasopismach Znamia Junosti, Teatralny Minsk, w dzienniku Krynica, tygodniku Litaratura i Mastactwa. Pełnił także funkcję starszego redaktora głównej redakcji programów literacko-dramatycznych Telewizji Białoruskiej.

Działalność literacką rozpoczął w języku rosyjskim w 1970, po białorusku zaczął pisać w 1972. Od 1973 był członkiem Związku Pisarzy ZSRR. Wchodził w skład Rady Twórczej i Naukowej Młodzieży przy Komitecie Centralnym Komsomołu Białorusi, a także Białoruskiego Zjednoczenia Teatralnego. W 1998 zastąpił Wasila Zujenkę na stanowisku przewodniczącego Związku Pisarzy Białoruskich, pozostając nim do 2001.

20 czerwca 1999, ogłosiwszy zerwanie z białoruskimi władzami, wyemigrował do Polski, a następnie do Finlandii. W 2001 powrócił do Mińska. W 2005 został wybrany na przewodniczącego białoruskiego PEN-Clubu. Ze stanowiska dobrowolnie zrezygnował 10 kwietnia 2009, obejmując stanowisko wiceprzewodniczącego. Zastąpił go Andrej Chadanowicz.

Twórczość Niaklajeu na język polski tłumaczyli: Jarosław Anders, Jakub Biernat, Adam Pomorski, Czesław Seniuch i Bohdan Zadura.

Udział w wyborach prezydenckich w 2010 i w wydarzeniach po nich

thumb|Uładzimir Nieklajeu podczas kampanii prezydenckiej - prezentacja publikacji Sto twarzy bezrobocia, 4 czerwca 2010 thumb|Uładzimir Nieklajeu na spotkaniu z blogerami z Mińska, 6 października 2010 Uładzimir Nieklajeu był kandydatem na urząd Prezydenta Białorusi w wyborach prezydenckich w 2010; w dniu wyborów został pobity do nieprzytomności, a następnie porwany ze szpitala przez nieznanych sprawców. 20 grudnia wieczorem władze ujawniły informację, że został zatrzymany i jest przetrzymywany w izolatce śledczej Komitetu Bezpieczeństwa Państwowego. Jednak, w odróżnieniu od innych zatrzymanych kandydatów na urząd prezydenta nie pozwolono spotkać się z nim ani adwokatowi, ani rodzinie. Pojawiły się hipotezy, że Niaklajeu jest w bardzo złym stanie, lub nawet, że zmarł. Dopiero 23 grudnia 2010 po południu, trzy dni po porwaniu ze szpitala, niezależnym mediom białoruskim udało się dotrzeć do wyznaczonej z urzędu adwokat Niaklajeua, Neli Padsadnej. Była ona pierwszą osobą, która zadeklarowała, że widziała Niaklajeua już po zatrzymaniu, tzn. 20 grudnia wieczorem. Według jej informacji, Nieklajeu zachowywał się normalnie i nie narzekał na stan zdrowia. 22 grudnia 2010 minister spraw wewnętrznych Anatol Kulaszou zapewnił, że zarówno Uładzimir Niaklajeu, jak i inny zatrzymany kandydat na urząd prezydenta, Andrej Sannikau, są absolutnie zdrowi, absolutnie normalnie, komfortowo się czują.

Reakcje na pobicie i zatrzymanie 19 grudnia 2010 Przewodniczący Parlamentu Europejskiego prof. Jerzy Buzek w szczególnie ostrych słowach potępił pobicie Uładzimira Niaklajeua: Ten tchórzliwy atak na bezbronnego kandydata na Prezydenta Białorusi jest skandaliczny i haniebny. Jestem w szoku po tym, jak dowiedziałem się z zeznań świadków podanych przez media, że Pan Uładzimir Niaklajeu został pobity przez siły policyjne. Tego typu zachowanie jest nie do zaakceptowania dla społeczności międzynarodowej. Żądam od Prezydenta Łukaszenki, by natychmiast powstrzymał wszystkie siły policyjne od wykonywania tego rodzaju działań i ukarał wszystkich za to odpowiedzialnych. Ten incydent stawia w najgorszym możliwym świetle wybory prezydenckie przeprowadzone dziś na Białorusi. Obywatele Białorusi zasługują na demokratyczne państwo. Wyrażam głęboki szacunek dla wszystkich tych, którzy prowadzą pokojową walkę, by to urzeczywistnić, jak Pan Niaklajeu. Życzę mu szybkiego powrotu do pełni zdrowia; 20 grudnia 2010 Białoruski PEN Club wydał oświadczenie, w którym ostro potępił przemoc wobec Uładzimira Niaklajeua, zażądał niezwłocznego wyjaśnienia jego losu, okazania mu wszechstronnej pomocy lekarskiej, a także zbadania okoliczności jego pobicia i porwania; 20 grudnia 2010 Polski PEN Club wydał oświadczenie, w którym nazwał wydarzenia 19 grudnia w Mińsku mianem bestialstwa i zaapelował do władz Białorusi o bezzwłoczne uwolnienie poety i zapewnienie mu opieki medycznej, a także o wstrzymanie brutalnych represji wobec działaczy i wyborców opozycji oraz dziennikarzy i o zagwarantowanie swobód obywatelskich w imię ideałów Międzynarodowej Karty PEN; 23 grudnia 2010 białoruscy pisarze: Walancin Akudowicz, Swiatłana Aleksijewicz, Uładzimir Arłou, Natalla Babina, Ryhor Baradulin, Hienadź Buraukin, Lawon Wolski, Anatol Wiarcinski, Nił Hilewicz, Andrej Dyńko, Siarhiej Zakonnikau, Wiktar Kazko, Aleś Paszkiewicz, Barys Piatrowicz, Aleś Razanau, Michaił Skobła, Andrej Skurko i Andrej Chadanowicz, we wspólnym oświadczeniu opublikowanym w gazecie „Nasza Niwa”, zażądali od władz Białorusi, by zapewniły Uładzimirowi Niaklajeuowi pomoc medyczną i niezwłocznie go uwolniły: jesteśmy głęboko oburzeni brutalnym pobiciem i aresztowaniem naszego kolegi, wybitnego poety, lidera kampanii społecznej „Mów prawdę!”, kandydata na urząd Prezydenta Białorusi Uładzimira Niaklajeua (...) W tej chwili chodzi o uratowanie jego życia. Uładzimir Niaklajeu powinien znajdować się nie w izolatce śledczej, a w szpitalu, pod ścisłą opieką lekarzy; 23 grudnia 2010 Ukraińskie Centrum Międzynarodowego PEN-Clubu z oburzeniem przyjęło fakt pobicia i zatrzymania przez białoruskie władze znanego poety Uładzimira Niaklajeua, a także wezwało białoruskie władze do wstrzymania brutalnych represji i zagwarantowania wolności obywatelskich wszystkim działaczom opozycji, dziennikarzom i wyborcom; 23 grudnia 2010 wybitny rosyjski poeta Jewgienij Jewtuszenko zwrócił się poprzez rosyjską telewizję z apelem do białoruskich władz: prawie, ledwo-ledwo co nie zabili jednego z najlepszych białoruskich poetów. Chce się po prostu krzyczeć, by mnie usłyszeli. By wszyscy niewinni ludzie, którzy byli zatrzymani w Mińsku, byli uwolnieni. I, oczywiście, Niaklajeu powinien być złączony ze swoją rodziną, ze swym narodem, z literaturą; 26 grudnia rosyjscy pisarze: Andriej Bitow, Boris Wasiljew, Aleksandr Gelman, Wiktor Jerofiejew, Leonid Żuchowicki, Kiriłł Kowaldży, Walerij Popow, Eduard Uspienski, Siergiej Fiłatow zażądali od władz Białorusi natychmiastowego uwolnienia Uładzimira Nieklajeua i zatrzymania represji wobec opozycji: Jesteśmy oburzeni tym, co stało się w nocy po wyborach prezydenta Republiki Białorusi (...) Szczególną trwogę budzi w nas los jednego z najwybitniejszych pisarzy, znanego działacza społecznego Republiki Białorusi – Uładzimira Niaklajeua (...) Takie obchodzenie się z pisarzem nie może nie wywoływać niepokoju rosyjskiego i światowego społeczeństwa; 27 grudnia 2010 Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy w ostrych słowach potępił władze Białorusi w związku z represjami wobec Niaklajeua: bezprecedensowa w brutalności akcja przeciwko naszemu koledze, pisarzowi i działaczowi społecznemu, którego jedyną bronią było słowo, wzbudziła w nas jednoznaczną reakcję odrzucenia i potępienia (...) Dyktatura panująca w bratniej Białorusi szesnaście lat, jest skazana. Jej liderów czeka los zbrodniczych dyktatorów, którzy doczekali się sprawiedliwej kary ludu.

Życie prywatne Uładzimir Nieklajeu wyznaje prawosławie. Jest żonaty, ma dwie córki.

Twórczość literacka thumb|Uładzimir Nieklajeu w Sztokholmie, podczas odbierania Nagrody Tucholskiego przyznanej przez szwedzki PEN Club; 5 lutego 2014 thumb|Uładzimir Niaklajeu podczas prezentacji swojej książki „Знічы кахання”; 29 grudnia 2019 Adkryccio (Mińsk, 1976); Wynachodcy wiatrou (Mińsk, 1979); Znak achowy (Mińsk, 1983); Miestnoje wriemia (Mińsk, 1983); Naskroź (1985); Hałubinaja poszta (Mińsk, 1987), wyd. polskie Poczta gołębia (wydanie dwujęzyczne w języku polskim i białoruskim; poezje; tłum. Adam Pomorski; Wydawnictwo KEW Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego we Wrocławiu, Wrocław 2011, ); Pożegnalny gest Zygmunta - Развітальны жэст Зыгмунта (wydanie dwujęzyczne w języku polskim i białoruskim; wiersze, poematy i tłumaczenia; tłumaczył Czesław Seniuch; opracował i wstępem opatrzył Jazep Januszkiewicz; Oficyna Literatów i Dziennikarzy "Pod Wiatr", Warszawa 2011, ); Autamat z haziroukaj z siropam i bez (Mińsk, 2012), wydanie w języku polskim: Automat z wodą gazowaną z syropem lub bez. Powieść mińska (tłum. Jakub Biernat; Wydawnictwo Kolegium Europy Wschodniej, Wrocław, 2015). Sam - Сaм (wydanie dwujęzyczne w języku polskim i białoruskim; poezje; Wydawnictwo KEW Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego we Wrocławiu, Wrocław-Wojnowice 2023, ); Święte źródło (opowiadania; Centrum Kultury Białoruskiej w Białymstoku, Białystok 2026; równoległe wydanie w języku białoruskim Святая крыніца).

Odznaczenia Medal 100-lecia Białoruskiej Republiki Ludowej – 2019 Medal Franciszka Skaryny – Zjednoczony Gabinet Przejściowy Białorusi, 2024 Order „Znak Honoru” – ZSRR

Nagrody Nagroda Leninowskiego Komsomołu – ZSRR Nagroda „Za wolność myśli” im. Wasila Bykaua – od Ruchu „Za Wolność” (19 czerwca 2011, Białoruś)

Uwagi

Bibliografia

Przypisy

Kategoria:Białoruscy działacze społeczni Kategoria:Białoruscy poeci Kategoria:Członkowie białoruskiego PEN-Centrum Kategoria:Członkowie Związku Pisarzy Białoruskich Kategoria:Członkowie Związku Pisarzy ZSRR Kategoria:Kandydaci na urząd Prezydenta Białorusi Kategoria:Laureaci Nagrody Leninowskiego Komsomołu Kategoria:Odznaczeni Medalem 100-lecia Białoruskiej Republiki Ludowej Kategoria:Odznaczeni Orderem „Znak Honoru” Kategoria:Odznaczeni Medalem Franciszka Skaryny (ZGPB) Kategoria:Ofiary porwań i uprowadzeń Kategoria:Białorusini pochodzenia rosyjskiego Kategoria:Urodzeni w 1946