Gęsiec, gęsiec gambijski (Plectropterus gambensis) – gatunek dużego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych (Anatidae), spokrewniony z gęsiami i kaczkami. Odróżnia się od nich jednak odrębnymi cechami anatomicznymi i dlatego włącza się go do osobnej podrodziny Plectropterinae lub umieszcza w plemieniu Plectropterini w obrębie podrodziny kaczek. Jedyny przedstawiciel rodzaju Plectropterus. Występuje w Afryce Subsaharyjskiej. Nie jest zagrożony.
Etymologia Plectropterus: plēktron – „kogucia ostroga”; -πτερος -pteros – „-skrzydły”, od πτερον pteron – „skrzydło”. gambensis: Gambia. Anatigralla: , anatis – „kaczka”; grallae – „szczudła”, od archaicznego gradula – „kroczek”, od gradus – „krok”.
Zasięg występowania Gęsiec występuje w zależności od podgatunku: P. gambensis gambensis (Linnaeus, 1766) – Gambia do Etiopii na południe do Angoli i Mozambiku. P. gambensis niger P.L. Sclater, 1877 – Namibia i Zimbabwe do RPA.
Wygląd zewnętrzny 180px|mały|lewo|Dymorfizm między płciami przejawia się m.in. większymi naroślami w części twarzowej u samców Dorosłe gęśce osiągają 75–115 cm długości i przeciętnie 4–6,8 kg masy ciała, choć czasem ich masa wynosi nawet 9 kg, przy czym samce są wyraźnie większe niż samice. Należą do największych afrykańskich ptaków wodnych i uchodzą za jedne z największych gęsi. Większość ich ubarwienia jest czarna, z białą częścią twarzową i dużymi białymi plamami na skrzydłach. Długie nogi są cielistej barwy. Nominatywny podgatunek P. g. gambensis ma rozległe białe pole na brzuchu i po bokach ciała, ale podgatunek P. g. niger, który występuje w południowym biegu rzeki Zambezi, na brzuchu posiada jedynie małe białe plamki.
Kaczor różni się od kaczki nie tylko rozmiarem, ale i większą twarzową czerwoną łatką, która rozszerza się za czerwonym dziobem, oraz naroślą u podstawy górnej szczęki.
Ekologia i zachowanie Gęsiec występuje na bagnach, rzekach, jeziorach, zbiornikach wodnych itp., szczególnie gdy są otoczone rozproszonymi drzewami i położone w pobliżu łąk lub gruntów ornych.
Gęśce zwykle nie wydają żadnych dźwięków, ale gdy lecą, można usłyszeć cienki gwizd. Duże gniazdo ukryte jest zazwyczaj w roślinności w pobliżu wody, ale ptaki wykorzystują też szczeliny w drzewach, inne szczeliny oraz stare gniazda warug. W zniesieniu 6–14 jaj. Ostroga na zagięciu skrzydeł może im służyć do prowadzenia walki.
Ten płodny i towarzyski gatunek żeruje na pastwiskach jedząc rośliny łąkowe, ale środek dnia przeznacza na odpoczynek nad wodą.
Status zagrożenia i ochrona Gęsiec jest jednym z gatunków, którego dotyczy porozumienie o ochronie migracji ptaków wodnych Afryki i Eurazji (AEWA). Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje go za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. W 2023 roku organizacja Wetlands International szacowała liczebność światowej populacji na 300–500 tysięcy osobników (co przelicza się na 200–333 tysięcy osobników dorosłych), zaś jej trend oceniła jako stabilny.
Przypisy Systematyka i nazwy polskie za:
Bibliografia Ian Sinclair, Phil Hockey and Warwick Tarboton, SASOL Birds of Southern Africa (Struik 2002) .
Linki zewnętrzne
Kategoria:Kaczkowate Kategoria:Ptaki Afryki Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1766 roku Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza