Szkoła Podchorążych Artylerii (SPArt.) – szkoła Wojska Polskiego kształcąca kandydatów na oficerów artylerii w latach 1923–1939.
Historia szkoły
W marcu 1919 rozpoczęto proces nauczania w Oficerskiej Szkole Artylerii w Rembertowie. Zadaniem szkoły było przede wszystkim dokształcanie oficerów artylerii, w zakresie znajomości francuskiej taktyki i francuskiego sprzętu artyleryjskiego. Utworzono wówczas dwa kilkumiesięczne kursy dowódców baterii i oficerów zwiadu artyleryjskiego. Jednorazowo w szkole kształciło się około 100 oficerów.
1 września 1919 w Toruniu zostały zorganizowane kursy dokształcania oficerów. Przetrwały one do stycznia 1920. Jesienią 1919 rozpoczęto szkolenie podstawowe oficerów artylerii. W tym celu 1 listopada 1919 w Poznaniu została utworzona Szkoła Podchorążych ArtyleriiRozkaz Ministra Spraw Wojskowych Nr 62/II WM z 28 sierpnia 1919 r.. W szkole kształciło się około 250 podchorążych. Nauka trwała początkowo 6 miesięcy. Pierwszym komendantem szkoły był major Edmund Knoll-Kownacki. W 1921 szkoła została rozwiązana.
W czerwcu 1920, w Poznaniu i w Toruniu, zostały zorganizowane Centra Wyszkolenia Artylerii. Zadaniem centrum było przede wszystkim dokształcanie oficerów w zakresie znajomości taktyki i sprzętu artyleryjskiego. Wykładowcami byli oficerowie francuscy.
W 1922, po przejściu Wojska Polskiego na stopę pokojową, przyjęto zasadę tworzenia szkół oficerskich dla poszczególnych rodzajów broni. W lipcu 1922, na bazie Obozu Szkolnego Saperów w Warszawie na Powązkach, została sformowana Główna Szkoła Artylerii i Inżynierii z zadaniem kształcenia na poziomie wyższym oficerów młodszych. Studia miały trwać trzy lata. W grudniu 1922 została zakończona wstępna organizacja szkoły, jednak ze względu na brak warunków kwaterunkowych w Warszawie, Wydział Artylerii przeniesiono do Torunia. Ze względu na trudności kierowania wydziałami w Warszawie i Toruniu GSAiI została rozwiązana.
Ze względu na zapotrzebowanie wojska na oficerów artylerzystów i saperów w maju 1923 utworzono dwie odrębne szkoły: Oficerską Szkołę Artylerii w Toruniu i Oficerską Szkołę Inżynierii w Warszawie. Oficerska Szkoła Artylerii (OSA) miała dwuletni program nauczania. Kształciła ok. 240 podchorążych, po 120 na roku. Nacisk położono na wykształcenie praktyczne. OSA przeszła w swym rozwoju szereg reorganizacji (1925, 1927, i 1928). Ostateczny program kształcenia został oparty na programie francuskiej Szkoły Artylerii w Fontainebleau, w której 66% programu zajmowały przedmioty praktyczne, 16% przedmioty ogólnowojskowe i ogólnokształcące i 11% przedmioty teoretyczne z zakresu artylerii i 7% przedmioty matematyczno-fizyczne.
23 lipca 1925 o godz. 8.30 w Toruniu, w czasie strzelania z 155 mm haubicy wz. 1917 nastąpiła niekontrolowana eksplozja, w wyniku której rannych zostało czterech żołnierzy; w następstwie odniesionych ran głowy zmarł porucznik Wojciech Brania z dywizjonu szkolnego; rannych zostało także trzech podchorążych, w tym jeden ciężko; nazajutrz komisja pod przewodnictwem pułkownika Eugeniusza Szpręglewskiego stwierdziła, że przyczyną eksplozji był wybuch pocisku w lufie haubicy; należy wspomnieć, że porucznik Brania, przed strzelaniem, zamienił się na funkcję przy obsłudze działa z porucznikiem Adamem Chorzewskim„Polska Zbrojna” Nr 203 z 26 lipca 1925 r. s. 4..
9 sierpnia 1928 roku Oficerska Szkoła Artylerii została przemianowana na Szkołę Podchorążych ArtyleriiDziennik Rozkazów Ministra Spraw Wojskowych Nr 22 z 9 sierpnia 1928 r., poz. 249., która kształciła około 440 podchorążych.
Kadra szkoły
Komendanci OSA / SPArt. płk art. Stanisław Ostrowski (1 VI 1923 - 17 II 1927) płk art. Henryk Kreiss (17 II 1927 - 10 X 1930) płk art. Michał Roch Gnoiński (od 10 X 1930) płk art. Adam Tymoteusz Sawczyński (do VIII 1939)
Zastępca komendanta SPArt. ppłk art. Eugeniusz Ignacy Luśniak (1932-1935) ppłk art. Witold Sztark (od XI 1935) ppłk art. Jan Jaremski (1939)
Dyrektorzy nauk OSA / SPArt. płk art. Mikołaj Kulwieć (1923) płk art. inż. Paweł Niewiadomski (1923-1927) mjr / ppłk dypl. art. Tadeusz Sheybal (1927 - III 1929) mjr dypl. Wincenty Żmigrodzki (1929-1930) mjr / ppłk art. Władysław Kaliszek (I 1930 - 1935) ppłk art. Witold Sztark (do XI 1935 → zastępca komendanta) mjr art. Jan Jaremski (od XI 1935) ppłk Jan Pałubicki (VII 1938 – IX 1939)
Oficerowie: ppłk Edmund Zimmer (dowódca dywizjonu szkolnego 1931–1932)
Pokojowa obsada personalna szkoły w marcu 1939 roku: komendant – płk Sawczyński Adam Tymoteusz z-ca komendanta – ppłk Jan Leon Jaremski adiutant – kpt. Maciejowski Zygmunt lekarz medycyny – ppor. lek. Frankiewicz Eugeniusz lekarz weterynarii – ppor. pdsc. Karwowski Roman Jan dyrektor nauk – ppłk Jan Pałubicki wykładowca taktyki ogólno-organizacyjnej – kpt. dypl. Madaliński Leon Rejnhold(*) wykładowca taktyki piechoty – mjr piech. Szul Józef wykładowca mechaniki i budowy sprzętu – ppłk Kaczyński Wiktor wykładowca historii wojen – kpt. adm. (art.) Wieliczko-Wielicki Michał wykładowca geografii wojskowej – kpt. dypl. Madaliński Leon Rejnhold(*) wykładowca matematyki – mjr adm. (art.) Wilanowicz Zdzisław wykładowca matematyki – kpt. adm. (art.) inż. Wiśniewski Zygmunt I wykładowca balistyki i uzasadnionych praw strzelania – ppłk Rodewald Emil Tadeusz wykładowca balistyki i uzasadnionych praw strzelania – kpt. Kuczyński Tadeusz Bonawentura asystent – kpt. Kęsy Władysław asystent – por. Janusz Aleksander Władysław pomocnik komendanta ds. gospodarczych – kpt.adm. (art.) Łamek Czesław oficer mobilizacyjny – kpt. adm. (art.) Szrajbert Zygmunt oficer administracyjno-materiałowy – kpt. adm. (art.) Gęstwicki Paweł Bolesław oficer żywnościowy – por. adm. (art.) Ilnicki Aleksander Adam Stanisław oficer gospodarczy – kpt. int. Zasławski Stanisław dowódca baterii luzaków – kpt. Demirski Józef dowódca plutonu i instruktor jazdy – por. Dąbrowski Antoni Teodor dowódca plutonu i instruktor jazdy – por. Gierałtowski Marian dowódca plutonu i instruktor jazdy – por. Jankowski Józef Franciszek dowódca plutonu i instruktor jazdy – por. Kulikowski Antoni dowódca I dywizjonu szkolnego – mjr Koszucki Feliks Fabian instruktor terenoznawstwa i topografii artyleryjskiej – kpt. Wójcicki Jan Ignacy instruktor łączności – kpt. Magnuski Stanisław instruktor WF – kpt. Więckowski Bogdan Seweryn dowódca 1 baterii szkolnej – kpt. Daćków Władysław Feliks z-ca dowódcy – kpt. Franciszek Dmowski †1940 Katyń dowódca I plutonu – por. Zarudzki Miron Jan dowódca II plutonu – por. Morawski Wiktor Jerzy dowódca 2 baterii szkolnej – kpt. Jastrzębski Stanisław z-ca dowódcy – kpt. Hutter Zygmunt dowódca I plutonu – por. Wiśniowski Bronisław Kazimierz dowódca II plutonu – por. Wojtarowicz Stefan dowódca 3 baterii szkolnej – kpt. Dormus Jerzy Henryk z-ca dowódcy – kpt. Pasternakiewicz Jerzy Wojciech dowódca I plutonu – por. Dąbroś Zygmunt Eustachy dowódca II plutonu – por. Swałdek Roman dowódca II dywizjonu szkolnego – mjr Czerniakowski Włodzimierz instruktor terenoznawstwa i topografii artyleryjskiej – kpt. Slęk Zbigniew Tadeusz instruktor łączności – kpt. Panufnik Ładysław instruktor WF – kpt. Sawicki Paweł dowódca 4 baterii szkolnej – kpt. Rewicz Marian z-ca dowódcy – kpt. Nowak Edward Jan dowódca I plutonu – por. Koraszewski Zbigniew Jan dowódca II plutonu – por. Wojciechowski Wiktor dowódca 5 baterii szkolnej – kpt. Herdegen Witold Ludwik Maria †1940 Katyń z-ca dowódcy – kpt. Krzemiński Józef Feliks dowódca I plutonu – por. Dzieńkowski Stefan dowódca II plutonu – kpt. Pawełek Michał dowódca 6 baterii szkolnej – kpt. Piechocki Tadeusz z-ca dowódcy – kpt. Otfmowski Józef Zbigniew dowódca I plutonu – por. Gibbel Ludwik Antoni dowódca II plutonu – por. Grzyb Henryk Józef dowódca dywizjonu ćwiczebnego – ppłk Janowski Tadeusz Antoni adiutant dywizjonu – kpt. Gawełczyk Henryk Zdzisław oficer zwiadowczy – kpt. Pawlak Piotr Józef oficer łączności – vacat dowódca 1 baterii ćwiczebnej – kpt. Cichoszewski Tadeusz oficer baterii – kpt. Kaczmarski Józef Ludwik oficer baterii – por. Olszewski Jerzy dowódca 2 baterii ćwiczebnej – kpt. Lipko Ludwik oficer baterii – por. Jakimow Teodor oficer baterii – por. Koziczak Eugeniusz
Absolwenci I Promocja 24 września 1924 24 września 1924 Prezydent RP Stanisław Wojciechowski mianował 65 absolwentów szkoły na stopień podporucznika ze starszeństwem z 1 lipca 1923 roku w korpusie oficerów artylerii, a minister spraw wojskowych wcielił ich do oddziałów macierzystych. Nowo mianowanym oficerom uposażenie podporucznika przysługiwało z dniem 1 września 1924.
II Promocja 2 października 1925 ze starszeństwem z 1 lipca 1925 ppor. art. Julian Stanisław Wojda (lok. 1) ppor. art. Ignacy Bukowski (lok. 2) ppor. art. Zygmunt Frankiewicz (lok. 3) ppor. art. Albert Szaad (lok. 41) ppor. art. Wiktor Badowski (lok. 87)
III Promocja 15 sierpnia 1926 27 lipca 1926 prezydent RP mianował 101 absolwentów podporucznikami ze starszeństwem z 15 sierpnia 1926 w korpusie oficerów artylerii, a minister spraw wojskowych wcielił ich do oddziałów macierzystych. ppor. art. Wacław Górecki (lok. 1) ppor. art. Adam Ziętkowski (lok. 2) ppor. art. Stefan Marian Jędrzejewski (lok. 3) ppor. art. Marian Saturnin Wołągiewicz (lok. 4) ppor. art. Tadeusz Sokołowski (lok. 5) ppor. art. Marian Utnik (lok. 9) ppor. art. Witold Kirchmayer (lok. 10) ppor. art. Mieczysław Wilczewski (lok. 101)
IV Promocja 15 sierpnia 1927Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 21 z 15 sierpnia 1927 roku, s. 247-248. Podane lokaty są wspólne dla absolwentów Oficerskiej Szkoły Artylerii i Oficerskiej Szkoły dla Podoficerów.„W dzień promocji wychowanków Oficerskiej Szkoły Artylerji 1925/27”, Pomorska Drukarnia Rolnicza 1927 str. 82Rocznik Oficerski 1928 – Ministerstwo Spraw Wojskowych, Warszawa 1928, str. 497 ppor. art. Jan Mickunas (lok. 1) ppor. art. Wacław Tym (lok. 4) ppor. art. Franciszek Oleszczuk (lok. 12) ppor. art. Julian Zapała (lok. 107)
V Promocja 15 sierpnia 1928Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 13 z 15 sierpnia 1928 roku, s. 271-272. Podane lokaty są wspólne dla absolwentów Oficerskiej Szkoły Artylerii i Oficerskiej Szkoły dla Podoficerów. Aleksander Biernacki (lok. 1) Bohdan Zieliński (lok. 14) Kazimierz Pfaffenhoffen-Chłędowski (lok. 32) Rudolf Schreiber (lok. 103) Kazimierz de Latour (lok. 119) Józef Plewa (lok. 125)
VI Promocja 15 sierpnia 1929 Stanisław Burhardt (lok. 1)
VII Promocja 15 sierpnia 1930 ppor. art. Stanisław Snarski (lok. 1) ppor. art. Stanisław Weber (lok. 3) ppor. art. Wojciech Borzobohaty (lok. 10) ppor. art. Zygmunt Janke (lok. 22) ppor. art. Aleksander Rode (lok. 56) ppor. art. Jan Tabortowski (lok. 58) ppor. art. Adam Stabrawa (lok. 71) ppor. art. Bohdan Piątkowski (lok. 77) ppor. art. Jan Anasiewicz (lok. 78) ppor. art. Zbigniew Rawicz-Twaróg (lok. 96)
VIII Promocja 15 sierpnia 1931 Kazimierz Motz (lok. 1)
IX Promocja 15 sierpnia 1932 Jan Wojciechowski (lok. 1)
Promocja 15 sierpnia 1933 ppor. art. Roman Proszek (lok. 58) ppor. art. Leon Światopełk-Mirski (lok. 100) ppor. art. Władysław Jan Nowak (lok. 112)
Promocja 15 sierpnia 1934 ppor. art. Czesław Grombczewski (lok. 1) ppor. art. Wojciech Kalenkiewicz (lok. 5) ppor. art. Stefan Janus (lok. 34) ppor. art. Jerzy Lewszecki (lok. 81)
Promocja 15 października 1935 ppor. art. Andrzej Malewski (lok. 1) ppor. art. Apoloniusz Zawilski ppor. art. Aleksander Chełstowski
Promocja 15 października 1936 ppor. art. mgr Stefan Zwierzyński (lok. 1) ppor. art. Józef Roman (lok. 5) ppor. art. Alfred Zawadzki (lok. 14) ppor. art. Zbigniew Specylak (lok. 89)
Promocja 1 października 1937 ppor. art. Wincenty Kwieciński (lok. 1) ppor. art. Antoni Józef Florczak (lok. 2) ppor. art. Józef Stachowski (lok. 3) ppor. art. Wiesław Adam Annusewicz (lok. 4) ppor. art. Leon Czengery (lok. 5) ppor. art. Jerzy Herse (lok. 6)