Sławatycze – wieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie bialskim, w gminie Sławatycze. Leży na obszarze Równiny Kodeńskiej, nad Bugiem.
Dawniej miasto magnackie, w końcu XVIII wieku położone było w powiecie brzeskolitewskim województwa brzeskolitewskiegoВялікі гістарычны атлас Беларусі Т.2, Mińsk 2013, s. 116..
Wieś jest sołectwem, siedzibą gminy Sławatycze. Według Narodowego Spisu Powszechnego z roku 2011 wieś liczyła 1104 mieszkańców. Położona jest na Polesiu Lubelskim.
Historia thumb|Cerkiew prawosławna Opieki Matki Bożej thumb|Kościół MB Różańcowej W 981 r. tereny, na których położona jest miejscowość, zostały prawdopodobnie zdobyte na Lachach (Polakach) i opanowane przez Włodzimierza, który włączył je w skład Rusi Kijowskiej. W 1018 r. zostały ponownie przyłączone do państwa polskiego przez Bolesława Chrobrego jako część krainy geograficznej nazywanej w historiografii Grodami Czerwieńskimi. W 1038 r. Grody Czerwieńskie ponownie zawładnął dla Rusi Jarosław Mądry. Do Polski ziemie te na krótko powróciły w latach 70. XI wieku, kiedy to zostały przyłączone przez Bolesława Śmiałego. Od połowy XIII wieku tereny, na których położone są m.in. Sławatycze, były przedmiotem konfliktów polsko-ruskich, polsko-litewskich i rusko-litewskich. Do Polski tereny te powróciły po raz kolejny w 1282 r., kiedy to opanował je książę Leszek Czarny. W 2 połowie wieku XIII i 1 połowie wieku XIV wchodziły w skład Księstwa Halicko-Wołyńskiego.
Na skutek konfliktów wewnętrznych, agresywnej polityki Wielkiego Księstwa Litewskiego i zainteresowania tymi ziemiami książąt polskich Księstwo Halicko-Wołyńskie popadło w głęboki kryzys, który doprowadził do jego upadku i podziału między Polskę i Litwę. Tereny, na których leżą Sławatycze, były punktem zapalnym we wzajemnych relacjach Korony i Wielkiego Księstwa. Co prawda już w 1258 r. zostały przyłączone do Litwy przez syna Mendoga, Wojsiełka, ale ostatecznie hegemonię litewską na tych terenach potwierdził wielki książę Giedymin w 1320 r. W 1349 r. na krótko tereny te przyłączył do Polski Kazimierz Wielki, jednakże już w 1351 powróciły one do Litwy. Spowodowane to było dążeniami Krakowa do poprawy stosunków z Wielkim Księstwem, które w XIII i 1 połowie XIV wieku były z reguły bardzo napięte.
Zawiązanie unii personalnej Polski i Litwy ostatecznie potwierdziło przynależność tych ziem do Wielkiego Księstwa. Do końca XV w. Sławatycze stanowiły włość królewską. Z 1499 r. pochodzi pierwszy zapis źródłowy o Sławatyczach, w którym w kancelarii Jana I Olbrachta w dniu 12 września 1499 r. stwierdzono, że dobra sławatyckie przeszły na własność Ursuła Wołoszyna. Od unii lubelskiej (1569) wchodziły w skład Rzeczypospolitej Obojga Narodów (I Rzeczypospolitej), będąc jedną z miejscowości położonych w województwie brzeskolitewskim. Prawa miejskie otrzymały w 1577 r.
W latach 1546 -1616 Sławatycze znajdowały się w rękach książąt Prońskich. W 1629 r. właścicielem miasta w województwie brzeskolitewskim był Rafał LeszczyńskiWłasność ziemska w powiecie sandomierskim w roku 1629, w:Przegląd Nauk Historycznych 2012, r. XI, Nr 2, s. 51.. W XVII wieku dobra sławatyckie przeszły z rąk Leszczyńskich do Radziwiłłówhttps://sztetl.org.pl/pl/miejscowosci/s/725-slawatycze/96-historia-miejscowosci/67797-historia-miejscowosci.
Według niektórych opracowań już w 1623 r. w Sławatyczach istniała dobrze zorganizowana społeczność żydowska, odgrywająca znaczącą rolę w życiu gospodarczym miasta. Można przypuszczać, że została ona częściowo unicestwiona w czasie powstania Kozaków (1648–1657) przeciwko Polsce, kiedy to wojska Chmielnickiego zajęły i okupowały tę część Rzeczypospolitej (w tym same Sławatycze), jednakże potem szybko odbudowała się. Źródła archiwalne z 1656 r. donoszą, że spośród trzydziestu placów znajdujących się przy rynku, aż dwadzieścia jeden było własnością osób wyznania mojżeszowego. Z kolei około 1700 r. pośród 1945 mieszkańców ówczesnych Sławatycz znajdowało się 1089 osób wyznania mojżeszowego, tj. niemal 56%. Społeczność żydowska w Sławatyczach korzystała z przywilejów nadanych przez królów polskich. Niektóre opracowania podają, że Żydzi zaczęli osiedlać się w Sławatyczach dopiero pod koniec XVIII stulecia, wydaje się jednak, iż informacja ta jest błędna lub dotyczy odrodzenia miejscowej społeczności po wojnach 2 połowy XVII i początku XVIII wiekuhttps://sztetl.org.pl/pl/miejscowosci/s/725-slawatycze/99-historia-spolecznosci/138031-historia-spolecznosci.
Przed rozbiorami Polski Sławatycze przeżywały okres rozwoju. W wyniku III rozbioru ziem polskich w 1795 r. Sławatycze zostały wcielone do monarchii Habsburgów (zabór austriacki). W wyniku wojny między Księstwem Warszawskim a Austrią i pokoju w Schönbrunnie Sławatycze zostały przyłączone do Księstwa Warszawskiego w 1809 r. (wchodziły w skład departamentu siedleckiego). Upadek cesarza Francuzów Napoleona Bonaparte spowodował okupację Księstwa Warszawskiego przez Rosjan, której początek datuje się na 1813 r. Formalnie Księstwo istniało do 1815 r., kiedy to kongres wiedeński podzielił je między mocarstwa rozbiorowe. Sławatycze znalazły się w nowo utworzonym Królestwie Polskim, organizmie politycznym związanym z Rosją unią personalną i powiązanym z nią gospodarczo i politycznie (zatem miejscowość znalazła się w zaborze rosyjskim). Autonomia Królestwa była przez kolejnych rosyjskich carów stopniowo zmniejszana i coraz bardziej jednoczono je bezpośrednio z Imperium Rosyjskim. Sławatycze jako miejscowość położona w Królestwie Kongresowym wchodziła w skład województwa podlaskiego, a po ukazie cara Mikołaja I Romanowa z 7 marca 1837 r., przemianowującym w Kongresówce województwa na gubernie, w skład guberni siedleckiej. Ludność miejscowości brała czynny udział w powstaniu styczniowym przeciwko rosyjskiemu panowaniu na tych ziemiach, co poskutkowało odebraniem praw miejskich i represjami carskimi. W 1867 r. zlikwidowano administracyjnie nazwę Królestwo Polskie, tworząc na jej miejsce nazwę Kraj Przywiślański, który był już bezpośrednią częścią Rosji bez jakiejkolwiek autonomii, co było jaskrawym dowodem postępującej rusyfikacji. Po upadku powstania styczniowego, w ramach represji ze strony władz carskich, Sławatycze utraciły prawa miejskie. Pod koniec lat 80. XIX wieku obok drewnianego parafialnego kościoła katolickiego znajdowała się parafialna cerkiew, szkoła początkowa, stacja pocztowa, apteka, a także synagoga dla społeczności żydowskiejhttps://sztetl.org.pl/pl/miejscowosci/s/725-slawatycze/96-historia-miejscowosci/67797-historia-miejscowosci.https://sztetl.org.pl/pl/miejscowosci/s/725-slawatycze/99-historia-spolecznosci/138031-historia-spolecznosci. Na podstawie ustawy z 6 lipca 1912 r. wschodnie tereny guberni siedleckiej i guberni lubelskiej zostały oderwane od Kraju Przywiślańskiego i przyłączone bezpośrednio do Cesarstwa Rosyjskiego pod nazwą guberni chełmskiej, co miało za zadanie jeszcze bardziej przyspieszyć rusyfikację tych ziem. W skład tej guberni wchodziły również Sławatycze.
I wojna światowa w znaczący sposób odbiła się na historii miejscowości. 1 sierpnia 1914 r. Rosja znalazła się w stanie wojny z II Rzeszą Niemiecką. Ofensywa niemiecka w 1915 r. spowodowała całkowite wyparcie Rosjan z Kongresówki i innych terenów dotychczasowego zaboru rosyjskiego. Sławatycze znalazły się pod okupacją państw centralnych. Pod koniec sierpnia 1915 r. przez miejscowość przemaszerowała I Brygada Legionów Polskich.
Umiędzynarodowienie sprawy polskiej spowodowało ogłoszenie 5 listopada 1916 r. tzw. Manifestu Dwóch Cesarzy, ustanawiającego Królestwo Polskie, nazywane częściej w historiografii Królestwem Regencyjnym. Obszar tego quasi-państwa nie był jasno określony. Niemniej, powiaty bialski, włodawski, konstantynowski i chełmski, a więc również Sławatycze, wchodziły w skład obszaru operacyjnego armii niemieckiej, pod zwierzchnictwem Inspekcji Etapów Bug z dowództwem w Brześciu. Na mocy traktatu pokojowego (brzeskiego), jaki państwa centralne zawarły z Ukraińską Republiką Ludową 9 lutego 1918 r., wschodnia Lubelszczyzna (Chełmszczyzna i tzw. Południowe Podlasie) znaleźć się miała w granicach państwa ukraińskiego. Protesty polskie (w tym także Polaków z samych Sławatycz) i przegrana Niemiec w wojnie spowodowały, że nigdy nie doszło to do skutku.
W nocy z 6 na 7 listopada 1918 r. w Lublinie został utworzony Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej pod prezesurą Ignacego Daszyńskiego, roszczący sobie prawo do zwierzchnictwa nad ziemiami polskimi. 11 listopada 1918 r. Rada Regencyjna – najwyższa władza Królestwa Polskiego – przekazała zwierzchnictwo nad wojskiem Józefowi Piłsudskiemu. 14 listopada Rada rozwiązała się przekazując pełnię władzy cywilnej w ręce Piłsudskiego. 22 listopada rząd Jędrzeja Moraczewskiego wydał dekret ustanawiający urząd Tymczasowego Naczelnika Państwa jako władzy najwyższej w państwie polskim. Na mocy umowy zawartej przez dowództwo polskie z dowództwem Ober-Ost z 18 listopada 1918 r. miejscowość znalazła się na linii demarkacyjnej dzielącej oddziały polskie i niemieckie, co było przyczyną utarczek pomiędzy pozostającymi w napiętych stosunkach żołnierzami. 3 stycznia 1919 r. w rejonie Sławatycz zginął w zasadzce urządzonej przez Niemców oficer 1 pułku szwoleżerów ppor. Konstanty Żuliński (oddział pułku, w którym służył podporucznik, miał za zadanie patrolowanie powiatu włodawskiego oraz doprowadzenie do jasnego wytyczenia i przestrzegania linii demarkacyjnej). Oddziały niemieckie opuściły rejon Sławatycz w lutym 1919 r., na mocy umowy białostockiej i miejscowość stała się częścią odrodzonej Polski. W dobie wojny polsko-bolszewickiej miejscowość na kilka dni, w sierpniu 1920 r., znalazła się pod okupacją sowiecką. Kontrofensywa polska znad Wieprza spowodowała jednak rychłe wyparcie oddziałów bolszewickich. Osiągnięcie linii drogowej Sławatycze – Wisznice było jednym z istotnych elementów planu Naczelnego Wodza Józefa Piłsudskiego, który na celu miał oskrzydlenie i zniszczenie wojsk sowieckich atakujących Warszawę. W rejonie Sławatycz walczyły oddziały 3 Dywizji Piechoty Legionów pod dowództwem gen. Leona Berbeckiego. W okresie dwudziestolecia międzywojennego miejscowość leżała w województwie lubelskim.
Na początku lat 20. XX w. w Sławatyczach mieszkało około 900 Żydów, stanowiąc nieco mniej niż połowę mieszkańców osady. Byli oni drugą co do wielkości grupę po katolikach (Polakach). Duże wpływy miały partie i organizacje syjonistyczne, które stopniowo ograniczały wpływy ortodoksów. Pod zarządem gminy znajdowała się synagoga oraz położona w jej pobliżu mykwa, piekarnia macy oraz kirkut. Od 1922 r. w osadzie działały co najmniej trzy prywatne domy modlitwy. Trudne warunki ekonomiczne, a także wzrost nastrojów antysemickich w latach 30. XX w., spowodowały falę emigracji zarobkowej Żydów ze Sławatycz do innych miast, m.in. Warszawy, a także za granicę – do Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych, Kanady, Argentyny, Palestyny, a nawet do Żydowskiego Obwodu Autonomicznego w Birobidżanie w Związku Radzieckim. Mimo to miejscowa społeczność żydowska rozwijała się pod względem demograficznym. W 1939 r., tuż przed wybuchem wojny i niemiecko-sowieckiej agresji na Polskę, w Sławatyczach mieszkało 1541 Żydówhttps://sztetl.org.pl/pl/miejscowosci/s/725-slawatycze/99-historia-spolecznosci/138031-historia-spolecznosci.