Prawo lokacyjne – średniowieczne zbiory przywilejów i statutów, jakimi podmiot lokujący obdarzał założone miasto lub wieś. Zwykle poszczególne lokacje dokonywały się na podstawie pewnego wzorcowego, wypracowanego w jakimś innym miejscu, modelu, np. prawo magdeburskie.
Źródła Przepisy lokacyjne doczekały się w Rzeszy uregulowania w dokumencie znanym jako Zwierciadło saskie. Elementy prawa polskiego zachowały się w księdze henrykowskiej, księdze elbląskiej, a także Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księdze uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 wymieniającej szereg miejscowości lokowanych na prawie polskim iure polonico na historycznym ŚląskuLiber fundationis episcopatus Vratislaviensis onlineH. Markgraf, J. W. Schulte, "Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis", Breslau 1889.
Polska mały|Akt lokacyjny Goleniowa W dawnej Polsce, począwszy od XIII wieku, zakładano wsie lub miasta na prawie polskim iure polonico, połączone zwykle z wprowadzeniem niwowego układu pól i regularnej zabudowy. Później także przenoszono istniejące miejscowości z prawa polskiego na niemieckie. Akt lokacyjny wsi określał prawa i obowiązki zasadźcy i chłopów. Lokacja miast na prawie niemieckim gwarantowała zwykle w przywileju lokacyjnym prawa mieszczan, przyczyniając się m.in. do rozwoju gospodarki towarowo-pieniężnej i uniezależnienia miasta od feudałów; chłopi otrzymywali dziedziczne prawo do ziemi, wieś – autonomiczny sąd.
W zależności od charakteru i obowiązków osady nadawano jej różne prawa.
Najczęściej stosowane prawa prawo chełmińskie prawo lubeckie – pochodzące z Rzeszy prawo, na bazie którego powstało najpierw portowe miasto Lubeka prawo magdeburskie – najpowszechniejsze, zwane także prawem niemieckim, oparte było na wzorcowym modelu lokacyjnym, za jaki uważano statuty nadane miastu Magdeburg prawo polskie – prawo Polski od X wieku do 1320 r. prawo pruskie – stosowane w dominium warmińskim oraz państwie krzyżackim. prawo średzkie – stworzone na podstawie lokacji Środy Śląskiej, która z kolei powstała na bazie praw miasta Halle (Henryk I Brodaty ze względu na konflikt z arcybiskupstwem Magdeburga nie chciał korzystać z tamtejszego prawa) prawo wołoskie
Zobacz też lokacja Lokacje łanów opuszczonych
Przypisy
Kategoria:Średniowieczne prawo miejskie Kategoria:Historia gospodarcza Polski
Kategoria:Historia prawa wiejskiego