mały|Tablica na kościele św. Jakuba i Filipa w Wilnie Stanisław Iszora (ur. 12 kwietnia 1838 w Cesarce, zm. 3 czerwca 1863 w Wilnie) – ksiądz katolicki, pierwsza ofiara terroru Michaiła Murawiowa na Litwie.
Życiorys Syn Stanisława, dziedzica majątku Cesarka pod Wiłkomierzem, i Marii Szantyr. Gimnazjum ukończył w Wilnie i wstąpił do Rzymskokatolickiej Akademii Duchownej w Petersburgu, przeniesionej tam z Wilna w 1842 roku. Był to jedyny na terenie zaboru rosyjskiego zakład kształcący duchownych rzymskokatolickich. Po wyświęceniu został w 1861 roku wikariuszem w parafii Żołudek w powiecie lidzkim.
Brał udział w pracach spiskowych. Gdy 8 lutego przybyła do wsi partia powstańcza Ludwika Narbutta, odczytał z ambony Manifest Rządu Narodowego, zachęcając do udziału w powstaniu, na co nie miał zgody nieobecnego proboszcza. Następnie, według jednej wersji zdarzeń, odszedł z tą partią jako jej kapelan, według drugiej, bardziej prawdopodobnej, w obawie przed represjami wyjechał do Wielkopolski. Na wieść o tym, że w wyniku denuncjacji przez kilku parafian został aresztowany proboszcz, Iszora oddał się 18 lutego w ręce policji w Lidzie i został osadzony w więzieniu w Wilnie. Sprawa procesu nie jest jasna. Najprawdopodobniej był sądzony dwukrotnie: w pierwszym procesie został skazany na 5 lat katorgi, mimo amnestii przewidzianej dla tych, którzy dobrowolnie oddali się w ręce władz, a w drugim, odbytym już po mianowaniu Murawiowa generał-gubernatorem Litwy, co nastąpiło dniu 1 maja 1863 roku, w wyniku wniesionej przez niego rewizji sąd wojskowy skazał Iszorę na śmierć przez rozstrzelanie. Murawiow zatwierdził wyrok 28 maja, w dwa dni po swoim przyjeździe do Wilna. Wyrok wykonano 3 czerwca 1863. „Kiedy ksiądz Stanisław Iszora stanął obok słupa, odczytano mu pośród grobowej ciszy wyrok śmierci, skazujący go na rozstrzelanie. – Bogu dzięki! – rzekł śmiało – a wam przebaczam z całego serca – przeżegnał się, potem z uśmiechem lud cały ręką pożegnał, a potem zawołał głośno na obok stojących oprawców: – W imię Boże! Jestem gotów!” – pisał ks. Władysław Czencz w relacji Pierwsza ofiara Murawiewa.
Murawiow tak pisze o tym w swoich pamiętnikach: Pragnąc dowieść Polakom, że rząd ich się nie obawia, zająłem się niezwłocznie rozpatrzeniem wyroków na ważniejszych przestępców… Zacząłem od księży, jako głównych działaczy buntu; w ciągu tygodnia rozstrzelano dwóch księżyM.N. Murawiow Pamiętniki, Kraków, 1899 str 42 (drugim księdzem, straconym w Wilnie kilka dni później był Rajmund Ziemacki). Po egzekucji, która odbyła się publicznie na placu Łukiskim w Wilnie, zwłoki Iszory zakopano na miejscu kaźni, jednak nocą mieszkańcy Wilna potajemnie wygrzebali ciało i pochowali je na Górze Zamkowej, a na miejscu tym gromadziły się liczne zastępy pobożnychH. Mościcki, Wilno, Warszawa 1921. Podczas prac archeologicznych przeprowadzonych na Górze Zamkowej w 2017 roku nie ujawniono szczątków księdza Iszory w zbiorowej mogile powstańców. Według jednej z teorii szczątki księdza pochowano na Górze Trzykrzyskiej, a wedle innej wersji – spoczęły na cmentarzu przy kościele Piotra i Pawła w Wilnie.
Upamiętnienie Poświęcona pamięci ks. Iszory tablica została umieszczona 4 czerwca 1933 w kościele św. Jakuba w Wilnie. W czerwcu 2003 r. umieszczono tablicę upamiętniającą księży Stanisława Iszorę, Rajmunda Ziemackiego i Adama Falkowskiego w kaplicy św. Barbary na cmentarzu katolickim w Lidzie.
Symboliczny grób znajduje się w kaplicy centralnej cmentarza na Rossie.
Przypisy
Bibliografia Encyklopedia Katolicka, Wyd TN KUL, Lublin 1997, tom 7, str 546 Polski Słownik Biograficzny, tom 10 (1962-1964) str 174-175 Rok 1863. Wyroki Śmierci. Wileńskie źródła archiwalne, Wydane pod redakcja Władysława Studnickiego. Wilno 1923. Nakładem i Drukiem Ludwika Chomińskiego. Eligiusz Kozłowski, Pierwsza Ofiara Murawiewa, Kierunki, nr 4 z 27 stycznia 1963
Kategoria:Absolwenci i studenci Cesarskiej Rzymskokatolickiej Akademii Duchownej w Petersburgu Kategoria:Duchowni diecezji wileńskiej Kategoria:Duchowni katoliccy w powstaniu styczniowym Kategoria:Ludzie związani z Wilnem (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Polscy duchowni katoliccy – ofiary represji politycznych w zaborze rosyjskim Kategoria:Straceni przez rozstrzelanie Kategoria:Więźniowie więzienia na Łukiszkach Kategoria:Urodzeni w 1838 Kategoria:Zmarli w 1863 Kategoria:Więźniowie w Imperium Rosyjskim