Roman Zdzisław Wilhelmi (ur. 6 czerwca 1936 w Poznaniu, zm. 3 listopada 1991 w Warszawie) – polski aktor teatralny i filmowy. Jeden z najwybitniejszych polskich aktorów w historii. mały|Roman Wilhelmi i Leonard Pietraszak. Warszawa. Teatr Ateneum - sztuka „Tryptyk listopadowy” (1978)
Życiorys mały|Roman Wilhelmi (1980) thumb|Tablica upamiętniająca miejsce urodzin Wilhelmiego w Poznaniu Wildzie thumb|Grób Romana Wilhelmiego na cmentarzu w Wilanowie Urodził się 6 czerwca 1936 roku jako najstarszy syn Zdzisława i Stefanii Wilhelmich. Miał dwóch młodszych braci, Eugeniusza i Adama. W dzieciństwie został przeniesiony przez rodziców za niesforne zachowanie do szkoły powszechnej z internatem Kolegium Kujawskiego księży salezjanów w Aleksandrowie Kujawskim. Właśnie tam wystąpił w swojej pierwszej sztuce i odkrył zamiłowanie do aktorstwa. Po kilku latach wrócił do Poznania, gdzie ukończył liceum oraz średnią szkołę teatralną (szkołę instruktorów ruchu amatorskiego). Będąc piętnastolatkiem, wygrał konkurs recytatorski organizowany przez poznańskie radio.
Przed egzaminami na studia złamał rękę w łokciu, przez co nie mógł później jej w pełni wyprostować. Wydarzenie to poskutkowało koniecznością ukrywania tej niedoskonałości i poprzez to dobrym opanowaniem gestu. Studiował w PWST w Warszawie, którą ukończył w roku 1958. Na trzecim roku studiów występował już w Teatrze Polskim w roli pazia w sztuce Skowronek Jeana Anouilha. Zaraz po studiach ożenił się i zaczął grać w Teatrze Ateneum, którym kierował Aleksander Bardini. Zamieszkał wówczas, z braku innych możliwości, w pracowni krawieckiej tego teatru. U Bardiniego Wilhelmi wcześniej grał z powodzeniem Stanleya Kowalskiego w Tramwaju zwanym pożądaniem. Była to jedna z ról, którą odgrywał w ramach warsztatów dyplomowych. Jego żona, Danuta, wprowadziła się do niego dopiero po dwóch latach (zamieszkiwali w maszynowni teatru).
Przez pierwsze lata kariery otrzymywał jedynie niewielkie role. Pierwszą znaczącą rolą w teatrze było zagranie Murzyna – Wioski w sztuce Murzyni według Jeana Geneta. Pierwszą główną rolę w filmie odegrał w filmie Wiano w 1963 roku. Sam nie był zadowolony z odegrania tej roli, ponieważ była zbyt teatralna, niepasująca do realiów wsi. Później występował w licznych pierwszoplanowych rolach filmowych (Czterej pancerni i pies, Zaklęte rewiry, Kariera Nikodema Dyzmy), często charyzmatycznych.
W serialu Czterej pancerni i pies kręconym w drugiej połowie lat 60. zagrał tylko w pierwszych ośmiu odcinkach, gdyż zgodnie ze scenariuszem jego postać zginęła. Ze względu na popularność serialu twórcy zamierzali wskrzesić odgrywaną postać Olgierda Jarosza, jednak Wilhelmi odmówił, ponieważ w tym czasie otrzymał atrakcyjną propozycję w NRD. Popularność serialu zarówno dla niego, jak i dla pozostałych aktorów grających pierwszoplanowe role, nie przełożyła się na szybką karierę aktorską. Byli jednak prezentowani swoim fanom w różnych częściach Polski, co wiązało się z częstymi libacjami alkoholowymi. Na przełomie lat 60. i 70. nie dostawał w filmie żadnych ról poza serialami młodzieżowymi i dwiema niewielkimi rolami w filmach Stanisława Różewicza. Było to wynikiem założenia, że aktor grający popularną postać w Czterech pancernych nie mógł być kojarzony z negatywnymi bohaterami. W tym czasie za to rozwijała się jego kariera teatralna. W roku 1967 zagrał znaczące role w sztukach: , Męczeństwo i śmierć Jean Paul Marata... oraz Niemcy, a w kolejnych latach były to role w Dozorcy, Sonacie Belzebuba oraz rola Peera Gynta, która okazała się przełomowa dla jego kariery na scenie.
Zmarł na raka wątroby, pochowany na cmentarzu wilanowskim w Warszawie.
Życie prywatne Pierwszy związek małżeński zawarł w 1958 roku z Danutą, późniejszą dziennikarką. Drugie małżeństwo zawarł z Mariką Kollar – węgierską tłumaczką, z tego związku pochodzi syn Rafał (ur. 1970). Po rozwodzie w 1976 roku trudna sytuacja Mariki zmusiła ją do emigracji z synem do AustriiTygodnik Życie na gorąco nr 42, 16 października 2014, s. 35.
Filmografia Filmy
Seriale
Etiudy filmowe 1964: Prawo w naszych rękach
Teatr Telewizji
Polski dubbing Filmy
Seriale
Nagrody i odznaczenia 1967: Odznaka 1000-lecia Państwa PolskiegoWieczór Tysiąclecia. Odznaki dla warszawskich artystów, "Trybuna Ludu", nr 66, 7 marca 1967, s. 5. 1967: Nagroda zespołowa dla realizatorów i wykonawców serialu pt. Czterej pancerni i pies 1979: Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski 1979: Nagroda Prezesa Rady Ministrów z dziedziny teatru II stopnia za kreacje aktorskie 1980: Nagroda Komitetu do spraw Radia i Telewizji I stopnia za rolę w serialu pt. Kariera Nikodema Dyzmy 1981: Złoty Ekran za osiągnięcie artystyczne w dziedzinie aktorstwa telewizyjnego ze szczególnym uwzględnieniem ról w serialu pt. Kariera Nikodema Dyzmy oraz w spektaklu pt. Proces
FPFF 1975: Nagroda aktorska za rolę w filmie pt. Zaklęte rewiry 1980: Nagroda aktorska za rolę w filmie pt. Ćma
Festiwal Teatrów Telewizyjnych w Olsztynie 1979: Nagroda za rolę w spektaklu pt. Czarownice z Salem
Kaliskie Spotkania Teatralne 1979: Nagroda za rolę męską w spektaklu pt. Lot nad kukułczym gniazdem 1980: Główna nagroda zespołowa w przeglądzie sztuk telewizyjnych za rolę w spektaklu pt. Czarownice z Salem
Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Moskwie 1981: Medal za najlepszą rolę męską oraz nagroda dziennikarzy radzieckich z APN „Nowosti” za rolę w filmie pt. Ćma
Międzynarodowy Festiwal Filmowy „Imafic '81” w Madrycie 1982: Nagroda za najlepszą rolę męską w filmie pt. Wojna światów – następne stulecie
Festiwal Filmów Fantastycznych Triest 1982: Nagroda za najlepszą rolę męską w filmie pt. Wojna światów – następne stulecie
Szczeciński Tydzień Teatralny 1983: Nagroda zespołowa Wydziału Kultury Uniwersytetu Warszawskiego oraz Puchar Stoczni Szczecińskiej za rolę w spektaklu pt. Dwoje na huśtawce
thumb|160px|Pomnik Romana Wilhelmiego w Poznaniu
Upamiętnienie Cykliczne Dni Romana Wilhelmiego w Poznaniu. Tablica pamiątkowa poświęcona Romanowi Wilhelmiemu na frontonie Sceny na Piętrze w Poznaniu (odsłonięta 3 listopada 2008). Skwer Romana Wilhelmiego w Poznaniu, w obrębie Starego Miasta (uroczystość nadania imienia miała miejsce 6 czerwca 2011). Pomnik Romana Wilhelmiego w Poznaniu (odsłonięty 3 listopada 2012). Tablica pamiątkowa poświęcona Romanowi Wilhelmiemu na budynku przy ul. Sikorskiego 1w 1936 ulica nazywała się Strumykowa nr 11 (miejsce jego urodzenia) w Poznaniu (odsłonięta 1 grudnia 2012)Wilda pamięta o Wilhelmim w: epoznan.pl z 2 grudnia 2012. W 2021 imię Romana Wilhelmiego nadano rondu na skrzyżowaniu ulic Alternatywy i Polskie Drogi w warszawskiej dzielnicy Ursynów.
Przypisy
Bibliografia Marcin Rychcik, I tak będę wielki, Agencja Rytm 2004 .
Linki zewnętrzne
Roman Wilhelmi o swoich rolach, wirtualny album
Kategoria:Absolwenci Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza Kategoria:Aktorzy związani z Poznaniem Kategoria:Artyści związani z Warszawą Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Ludzie urodzeni w Poznaniu Kategoria:Najlepsi aktorzy pierwszoplanowi na FPFF Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Odznaką 1000-lecia Państwa Polskiego Kategoria:Pochowani na Cmentarzu w Wilanowie Kategoria:Polscy aktorzy filmowi Kategoria:Polscy aktorzy teatralni Kategoria:Polscy aktorzy telewizyjni Kategoria:Urodzeni w 1936 Kategoria:Zmarli na raka wątroby Kategoria:Zmarli w 1991