Pionki (do 1932 Zagożdżon i Pionki) – miasto w województwie mazowieckim, w powiecie radomskim. Siedziba wiejskiej gminy Pionki. Pionki są położone nad rzeką Zagożdżonką, na Nizinie Środkowomazowieckiej, w dawnej ziemi radomskiej historycznej MałopolskiAdam Duszyk: Radom i region w Centralnym Okręgu Przemysłowym. Radomskie Towarzystwo Naukowe, Radom 2007, s. 68..
Powstanie i rozwój miasta był związany z zakładami chemicznymi ZTS Pronit.
Według danych z Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2021 roku miasto liczyło 16 779 mieszkańców.
Miasto słynne z produkcji płyt gramofonowych w zakładach Pronit.
Położenie Pionki znajdują się w południowej części województwa mazowieckiego, na Równinie Kozienickiej. Są oddalone o ok. 25 km od centrum Radomia, o ok. 90km od centrum Lublina i o ok. 97 km od Warszawy. Miasto od strony północnej okala Puszcza Kozienicka.
Według danych z roku 2002 Pionki mają obszar ok. 18,34 km², w tym: użytki rolne: 17%, użytki leśne: 33%.
Miasto stanowi 1,2% powierzchni powiatu.
Historycznie należy do Małopolski. Leżało w ziemi sandomierskiej, następnie w województwie sandomierskim. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa radomskiego, zaś przed 1975 r. do woj. kieleckiego.
Sąsiednie gminy Jedlnia-Letnisko, Pionki, Garbatka-Letnisko, Zwoleń, Gózd
Historia thumb|Fragment osiedla robotniczego przy Państwowej Wytwórni Prochu (1918–1935) 1391 – pierwsza wzmianka o młynach Pionka i Zagożdżon. 1660 – lustracja wykazująca, iż młyny Zagożdżon i Pionka nie zostały uszkodzone podczas potopu szwedzkiego. 1775 – po raz pierwszy osadę młyńską Zagożdżon określono mianem wsi. 1885 – otwarcie linii kolejowej łączącej Pionki z Radomiem i Dęblinem. 1921 – powstał tartak w Zagożdżonie, późniejsze Zakłady Przemysłu Drzewnego w Pionkach. 1923 – początek budowy Państwowej Wytwórni Prochu w Zagożdżonie. 1925 – budowa nowego dworca kolejowego oraz siedziby kasy chorych w Zagożdżonie. 1926 – z inicjatywy Państwowej Wytwórni Prochu została powołana jednoklasowa szkoła powszechna (obecnie Publiczna Szkoła Podstawowa Nr 1). 1927 – naczelnym dyrektorem Państwowej Wytwórni Prochu został Jan Prot, pełniący tę funkcję do 1939, zasłużony działacz miejski. 1928 – oddano do użytku siedzibę poczty. 1929 – duże inwestycje w mieście: stadion sportowy, Staw Górny, linia energetyczna z Zagożdżonu przez Radom do Skarżyska; erygowana zostaje pierwsza parafia. 1929 – 3 grudnia powstała Publiczna Dokształcająca Szkoła Zawodowa przy Państwowej Wytwórni Prochu w Zagożdżonie. Pierwszym dyrektorem został inż. Wacław Werner. Późniejsze Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego. 1932 – zmiana nazwy Zagożdżonа na Pionki; połączenie wsi Pionki i Zagożdżon. 1933 – oddano do użytku budynek posterunku policji. 1936 – wrzesień, z inicjatywy mieszkańców Pionek, Kuratorium Okręgu Szkolnego Krakowskiego powołało Prywatne Koedukacyjne Gimnazjum Zrzeszenia Rodzicielskiego, późniejsze Liceum Ogólnokształcące im. Marii Dąbrowskiej. 1937 – z inicjatywy Państwowej Wytwórni Prochu i przy jej pomocy budowany jest Szpital Rejonowy. 1939 – bombardowania Państwowej Wytwórni Prochu oraz samych Pionek (m.in. uszkodzony został kościół). 1941–1944 – istniał obóz pracy przymusowej dla ludności żydowskiej. 1943 – w styczniu ma miejsce wielka akcja sabotażowa, w wyniku której wysadzono w powietrze 5 ton prochu. 1944 – rozstrzelanie przy ulicy Zwoleńskiej dziesięciu polskich patriotów. 1945 – 15 stycznia nastąpiło zakończenie okupacji niemieckiej. 1945 – w wyniku wojny życie utraciło w Pionkach około 2000 osób. 1951 – 2 czerwca na potrzeby miejscowego przemysłu powołano wydział chemiczny, organizacyjne podporządkowany Wieczorowej Szkole Inżynierskiej w Radomiu. Funkcjonował do 1 października 1957 roku. 1954 – 13 listopada Pionki uzyskały prawa miejskie. Dalsza rozbudowa miasta. 1955 – oddano do użytku ambulatorium dla przemysłowej służby zdrowia oraz oddział wewnętrzny szpitala rejonowego. 1957 – wybudowany został dom kultury. 1957 – Hufiec ZHP otrzymał własne pomieszczenia w których urządził harcówkę. 1959 – 1 kwietnia zostało utworzone Przedsiębiorstwo Montażowe „Montoerg”. 1959 – z inicjatywy „Pronitu” powołano Robotniczą Spółdzielnię Lokatorską „Jedność”, która stała się zalążkiem dzisiejszej Pionkowskiej Spółdzielni Mieszkaniowej. 1959 – przy „Pronicie” utworzono szkołę przyzakładową szkolącą: tokarzy, frezerów i ślusarzy-mechanikówZe względu na dużą liczbę chętnych szkoła otrzymała w 1963 roku do swojej dyspozycji zaadaptowany budynek na Kolonii Centralnej, a w 1968 roku szkoła nowy budynek przy ulicy Spokojnej → .. Późniejszy Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 im. Jędrzeja Śniadeckiego. 1961 – naukę rozpoczęto w nowo wybudowanej w Szkole Podstawowej nr 3 przy ul. Leśnej. 1967 – został powołany Zakład Doświadczalny Budowy i Montażu Instalacji Naukowo-Badawczych „Chemimetal” i Zakład Doświadczalny Budowy Aparatury Naukowo-Badawczej „Dozachem”. 1968 – 4 września naukę rozpoczęto w nowo wybudowanej Szkole Podstawowej nr 4 przy ul. SłowackiegoZ inicjatywy załóg pionkowskich zakładów pracy (które opodatkowały się w wysokości 0,5 proc. od poborów zasadniczych) stworzono społeczny komitet budowy szkoły → .. 1974 – 30 maja uchwałą Miejskiej Rady Narodowej ustalono herb miastaHerb miasta Pionki, stanowi go głowa daniela koloru brązowego i wyrastające z niej liście dębowe koloru zielonego, symbolizujące położenie miasta w Puszczy Kozienickiej. Nad nimi wizerunek tarczy strzelniczej, która w latach międzywojennych stanowiła znak firmowy Państwowej Wytwórni Prochu. Wszystkie te elementy umieszczono na czerwonym kartuszu. → .. 1975 – Pionki wchodzą w skład odtworzonego województwa radomskiego. 1975 – wybudowano nowy dom handlowy „Merkury”. 1976 – ukończona została przebudowa zbiornika wodnego „Staw Górny”. 1977 – pod torami linii kolejowej, obok dworca PKP Pionki Zachodnie oddano do użytku tunel dla pieszych. 1978 – po raz pierwszy popłynął do pionkowskich mieszkań gaz. 1978 – czerwiec, na stacji PKP Pionki Zachodnie zaczęły zatrzymywać się pociągi pospieszne. 1978 – 22 lipca uruchomiono miejską komunikację autobusową. 1998 – nieudana próba utworzenia powiatu pionkowskiego.
Zabytki mały|Zabytkowy budynek dawnej kasy chorych (czerwiec 2008) Budynek Kasy Chorych z 1925 Dworzec kolejowy z 1925 Budynek Urzędu Miasta z 1927 Neobarokowy kościół św. Barbary z 1929-32 Dom „Pod łabędziami” z 1930Dom „Pod łabędziami” – Pałacyk przeznaczony na mieszkanie dla Dyrektora Technicznego Państwowej Wytwórni Prochu został wzniesiony (w stylu nawiązującym do renesansowej willi włoskiej i dworu polskiego) w 1930 r. wg projektu Eugeniusz Czyża. Po wojnie w budynku mieściły się różne instytucje, obecnie jest tu Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Budynek Kasyna z 1930 Budynek Posterunku policji i Poczty z 1933
Demografia Dane z 2021 roku: Opis Ogółem Kobiety MężczyźniJednostka osób % osób % osób %Populacja 16779 100 8841 52,7 7938 47,3Gęstość zaludnienia[mieszk./km²] 914,9 482,1 432,8
Transport Kolejowy mały|Stacja kolejowa Pionki Miasto ma połączenie kolejowe, zarówno pasażerskie i towarowe, z dużymi ośrodkami kolejowymi w Radomiu i Dęblinie. Przebiega tędy linia kolejowa 26, przy której zlokalizowana jest stacja kolejowa Pionki i przystanek kolejowy Pionki Zachodnie, na którym zatrzymują się pociągi dalekobieżne.
Drogowy Bezpośrednio przez miasto przechodzą drogi wojewódzkie: 787 i 691, zaś w niewielkiej odległości od Pionek przebiega droga wojewódzka 737. Miasto ma połączenie z drogą krajową 12 (planowana w przyszłości jako S12) i ekspresową S7. Komunikacja miejska W Pionkach funkcjonuje bezpłatna komunikacja miejska – jedna linia autobusowa „A”.
Szkolnictwo Szkoły podstawowe Publiczna Szkoła Podstawowa nr 1 im. Stefana Żeromskiego, budynek a ul. Niepodległości 3, budynek b ul. Słowackiego 4 Publiczna Szkoła Podstawowa nr 2 im. Bolesława Prusa, ul. Kochanowskiego 14 Publiczna Szkoła Podstawowa nr 5 im. Jana Pawła II, ul. Targowa 9
Szkoły ponadpodstawowe Zespół Szkół im. Marszałka Józefa Piłsudskiego, Aleje Lipowe 23 (zał. 1936) Liceum Ogólnokształcące Technikum Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego im. M. Skłodowskiej-Curie, aleja Jana Pawła 7 http://www.czerwone.edu.pl/ Liceum Ogólnokształcące Technikum Branżowa Szkoła I Stopnia Szkoła Policealna Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 im. Jędrzeja Śniadeckiego, ul. Parkowa 6 Branżowa Szkoła I Stopnia Liceum dla Dorosłych Szkoła Policealna dla Dorosłych Szkoły Specjalne Zespół Wczesnego Wspomagania
Kultura Miejski Ośrodek Kultury w którym jest: Klub tańca Akademia Plastyki Akademia Muzyki Młodzieżowa Grupa Teatralna "Czerwoniutkie" Warsztaty Gitarowe Uniwersytet Trzeciego Wieku Zajęcia Hip-Hop
Organizacje Stowarzyszenie Pomocy Dzieciom Chorym i Niepełnosprawnym im. Henryka Jordana Pionkowski Hufiec Harcerzy „Darzbór” Pionkowskie Towarzystwo Opieki nad Zwierzętami Społeczne Ognisko Muzyczne w Pionkach Katolickie Stowarzyszenie Niepełnosprawnych Diecezji Radomskiej – Oddział Pionki Związek Strzelecki Strzelec Towarzystwo Przyjaciół Dzieci- Środowiskowe Ognisko Wychowawcze Polskie Towarzystwo Turystyczno Krajoznawcze Pionki Stowarzyszenie Centrum Wolontariatu w Pionkach Ochotnicza Straż Pożarna w Pionkach Stowarzyszenie Azyl Stowarzyszenie A Vista
Media Telewizja Lokalna Kurier Pionkowski Gazeta Internetowa Pionki24 Dwutygodnik samorządowy „Nad Zagożdżonką” Redakcja | Pionki Today
Osiedla mały|Urząd miejski (czerwiec 2008) W mieście zwyczajowo wyróżnia się osiedla: Centralna Kolonia – TERYT 0973754, Działki za stawem, Nowa Kolonia, Osiedle XXX-lecia, Osiedle Chemiczna – TERYT 0973760 Osiedle Dębowa Osiedle Leśników Podgaje Podgóry Stara Kolonia
Turystyka Jedną z głównych atrakcji turystycznych w regionie jest Puszcza Kozienicka, która graniczy z Pionkami. W lasach puszczy dominuje sosna z domieszką dębu, grabu i jodły. W tych lasach polowali polscy królowie. Przez puszczę przebiegają szlaki turystyczne umożliwiające wycieczki piesze i rowerowe. Planowane jest w przywrócenie kolejki wąskotorowej w lesie.
Sport mały|Miejska Hala Sportowa w Pionkach (grudzień 2006) Stadion Miejski w Pionkach Miejska Hala Sportowa w Pionkach Klub sportowy Proch Pionki (piłka nożna) Klub sportowy Champion Pionki (piłka nożna) Klub sportowy PTS Pionki (siatkówka) Klub sportowy HAMER Kozienice sekcja Pionki (strzelectwo)
Centrum Aktywności Lokalnej (CAL)
Wspólnoty wyznaniowe mały|Kościół św. Barbary (lipiec 2012) Kościół rzymskokatolicki: parafia św. Barbary parafia Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski parafia św. Maksymiliana Kolbego Świadkowie Jehowy: zbór Pionki (Sala Królestwa ul. Wspólna 21i) Kościół Starokatolicki Mariawitów: wierni przynależą do parafii Przemienienia Pańskiego w Wierzbicy
Współpraca międzynarodowa Miasta i gminy partnerskie: Breaza Wysznewe
Osoby związane z Pionkami Na pewnym etapie życia z miastem związani byli m.in. Kamila Porczyk, trzykrotna mistrzyni świata fitness, Jakub Klemm, Wojciech Pestka (poeta, prozaik i tłumacz) czy Janusz Pindera (polski dziennikarz i komentator sportowy, ekspert bokserki).
Honorowi obywatele Do 2016 tytuł honorowego obywatela miasta przyznano dwunastu osobom nadbryg. Gustaw Mikołaczyk Andrzej Mitan o. Efrem Osiadły marsz. Józef Piłsudski Janusz Pindera Elżbieta Płażyńska Maciej Płażyński Tomasz Rechberger gen. dyw. Leszek Soczewica Tomasz Szwed ks. Henryk Wójtowicz Zbigniew Wrocławski
Zasłużeni dla Miasta Pionki Strona internetowa urzędu miejskiego wymienia również 18 osób uznanych za zasłużone dla miasta Pionki: Witold Banaszak Stanisława Bień ks. Stanisław Bujnowski Stanisław Dąbrowski Jacenty Dejniak Zbigniew Dziubasik Janusz Górski Zenon Grzybowski Henryk Jakubowski Paweł Jaroszek Stefan Krupa Irena Kulawik Halina Larys Jerzy Lechowicz Jacek Malicki Andrzej Piaseczny Wacława Tortyna Lidia Żuchowska