Matysiakowie – cykliczne słuchowisko radiowe, serial radiowy, emitowany w soboty o godzinie 13.15 na antenie Programu I Polskiego Radia.

thumb|Upamiętnienie słuchowiska na nagrobku Jerzego Janickiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie thumb|Skwer radiowej Rodziny Matysiaków, Warszawa Powiśle thumb|Wystawa w Muzeum Teatru Polskiego Radia poświęcona słuchowisku, mieszcząca się w pokoju wystylizowanym na koniec lat 60. XX wieku

Historia Pomysłodawcami słuchowiska byli Stanisław Stampf’l, Jerzy Janicki, Stanisław Ziembicki, Władysław Żesławski.

Półgodzinne słuchowisko zostało zapoczątkowane w sobotę 15 grudnia 1956 na antenie Programu II o godzinie 20:35 (zwiastun czy premierowy odcinek nadano około południa, a kontynuacja była wieczorem). Jest to najstarsze i najdłużej kontynuowane słuchowisko w Polsce, które w początkowych latach emisji słuchało 12 milionów osób. W XXI w. Matysiakowie nadawani są w soboty o 13:10, w 25-minutowych odcinkach (w 2023 była to godzina 13:15).

Postanowieniem prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego z 10 grudnia 2001 grupa osób została odznaczona krzyżami Orderu Odrodzenia Polski oraz Krzyżami Zasługi za osiągnięcia w twórczości radiowej, a szczególnie przy realizacji powieści „Matysiakowie”. 18 grudnia 2011, Zarząd Polskiego Radia przyznał zespołowi autorów i realizatorów tej powieści – Dżennet Połtorzyckiej-Stampf’l, Januszowi Adamowi Dziewiątkowskiemu, Stanisławie Grotowskiej, Waldemarowi Modestowiczowi, Ewie Szałkowskiej i Marii Chludzińskiej – nagrodę Honorowy Złoty Mikrofon za „wybitne osiągnięcia artystyczne, wieloletni żywy kontakt ze słuchaczami, za inicjatywy uruchamiające ogromną aktywność społeczną”.

23 sierpnia 2014 roku został wyemitowany 3000. odcinek tego serialu.

W krótkim czasie po emisji radiowej odcinki udostępniane są na internetowej stronie słuchowiska. Archiwalne słuchowiska są dostępne jako streszczenia od odcinka 2379 (z 7 września 2002), oraz jako streszczenia i nagrania od odcinka 2603 (z 6 stycznia 2007). Witryna WWW słuchowiska podaje także drzewo genealogiczne głównych bohaterów oraz opisy/życiorysy postaci (i grających je obecnie aktorek i aktorów).

Opis

Powieść jest tworzona w konwencji nieruchomego mikrofonu umieszczonego na stałe w mieszkaniu fikcyjnej tytułowej rodziny przy ul. Dobrej 21 na warszawskim Powiślu. Jej twórcą i głównym scenarzystą był zmarły w 2007 roku Jerzy Janicki, tam właśnie mieszkający. Na antenie nie podaje się nazwisk twórców i aktorów. Stałe role są zazwyczaj grane przez aktorów aż do ich śmierci (chyba że znikają z innych powodów, na przykład kiedyś politycznych) i dużo rzadziej kontynuowane przez aktorów o podobnym tembrze głosu.

Mikrofon nie jest jednakże ukryty. Jak w reportażu, postacie zdają sobie sprawę z tego, że są nagrywane, a nawet zapraszają do wysłuchania odcinka i czasami o tym wspominają w trakcie programu. Niekiedy w audycji pojawiały się osoby niebędące aktorami, grając samych siebie (np. Zofia Wóycicka z Towarzystwa Przyjaciół Powiśla)

W czasach przed wolnymi sobotami powieść była wieczorna, emitowana o 19:30 w Programie I i powtarzana w niedzielę o tej samej godzinie w Programie II. W latach 90. XX w. program przesunięto na 18:05. Z początkiem XXI wieku była emitowana o 14:30, następnie zaczynała się już o 13:05 i została skrócona z 30 do 25 minut. Od 2008 audycja zaczynała się w soboty o 17:05. Z początkowych milionów słuchaczy pozostało kilkaset tysięcy. W 2007 po śmierci Jerzego Janickiego, twórcy powieści, rozważano nawet zakończenie emisji audycji.

Serial nie jest operą mydlaną w ścisłym znaczeniu tego terminu. Jest emitowany tylko w tempie jednego odcinka na tydzień. Nie prowadził promocji produktów i nigdy nie był wypełniaczem między reklamami. Przez ogromną większość lat swojego istnienia był emisją wieczorną, w najlepszym czasie antenowym, a nie popołudniową. Sentymentalne dzieje postaci grają rolę drugorzędną – początkowo Jerzy Janicki nawet często mylił się w sprawach personalnych, wprowadzając niekonsekwencje do następnych odcinków, lecz wobec protestów uważnych i biorących losy postaci bardzo dosłownie słuchaczy, stworzona została wewnętrzna „biblia” opisująca każdą z nich. Postacie nie starają się zaimponować słuchaczom swoim statusem społecznym czy majątkowym – rodzina była robotnicza. Scenariusze, pisane w ciągu tygodnia poprzedzającego czwartkowe albo piątkowe nagranie, są publicystycznie związane z życiem i bieżącymi wydarzeniami w kraju, a niekiedy i w dzielnicy; niegdysiejsza wieczorna godzina nadawania była nawet porą Dziennika Telewizyjnego. Często jedna z postaci wyjaśniając coś innej, zdaje się tak naprawdę dawać rady słuchaczom albo ich przestrzegać, np. przed kredytami w systemie argentyńskim. Brak odzwierciedlenia powodzi z 1997 wynikł z tego, że wystąpiła ona w okresie wakacyjnym, kiedy kilka odcinków nagrywa się z wyprzedzeniem aby pozwolić głównym aktorom wyjechać na urlopy.

Matysiakowie otrzymali prawie 3 miliony listów i mnóstwo prezentów, w tym sprzętu AGD, które są rozdawane, np. do domów dziecka i organizacji dobroczynnych.

Imieniem Matysiaków został nazwany istniejący od 1966 Dom pomocy społecznej (dom rencisty) przy ul. Arabskiej 3 na Saskiej Kępie, a także popularny w czasach PRL bar mleczny przy ul. Świętokrzyskiej w Warszawie. Imieniem Radiowej Rodziny Matysiaków nazwano także skwer u zbiegu ul. Dobrej i ul. Bednarskiej, położony na warszawskim Powiślu.

Dokładny adres mieszkania Matysiaków to ul. Dobra 21 m. 6, 00-384 Warszawa. Nie istnieje on jednak w rzeczywistości: na ulicy Dobrej brak jest numerów nieparzystych 21, 23 i 25, a w miejscu, gdzie mogłyby się one znajdować, jest skrzyżowanie z ulicą Tamka.

Wydawnictwa RiTV wydały w okresie 1973–1976 cztery tomy powieści.

Ekipa Scenariusze: kiedyś: Jerzy Janicki (1956–2007), Stanisław Stampf’l (zmarł), Stanisław Ziembicki (zmarł), Władysław Żesławski (kiedyś), Dżennet Połtorzycka-Stampf’l (od 1960 do 2015 r.; wdowa po Stanisławie Stampf’lu), Janusz Adam Dziewiątkowski (2007–2018), Magdalena Wleklik (2017-2018), Hanna Bielawska Adamik (2013–2016), Małgorzata Karolina Piekarska (2018–2019); obecnie: Adam Bauman (od 2015) i Ireneusz Wróbel (od 2016), Marta Rebzda (od 2021), Rafał Wojasiński (od 2025) Reżyseria: Zdzisław Nardelli (1956–1978), Stanisława Grotowska (1978–2009), Waldemar Modestowicz (od 2009) Realizacja akustyczna: Stanisława Grotowska (1956–1978), Alina Langiewicz, Ewa Szałkowska, Paweł Szaliński i Maciej Kubera (obecnie) Inspicjentka: Zofia Bajda-Szymańska (zmarła), Maria Chludzińska (zmarła), Teresa Skoczylas (obecnie)

Obsada Losy rodziny Matysiaków przez cały okres nadawania audycji odtwarzało ponad 250 osób.

Kiedyś Krzysztof Banaszyk (ur. 1970, zm. 2024) – Piotr Matysiak, syn Gienka Matysiaka z Elżbietą, urodzony w odcinku z 26.08.1972, mąż Lusi Matysiak; wcześniej w tej roli Jacek Rozenek, obecnie (2023) Michał Sitarski Robert Jarociński – Piotr Matysiak, syn Gienka Matysiaka z Elżbietą, urodzony w odcinku z 26.08.1972, mąż Lusi Matysiak; Ryszard Barycz (ur. 1924, zm. 2010) – Antoni Borkiewicz; przejął rolę po Czesławie Wołłejko Andrzej Blumenfeld (ur. 1951, zm. 2017) od listopada 2009 – Eugeniusz „Gienek” Matysiak Jerzy Bończak (ur. 1949), do 1981 Stefan Friedmann – Eugeniusz „Gienek” Matysiak Tadeusz Borowski (ur. 1941, zm. 2022) – Stanisław „Stach” Matysiak; przejął rolę po Januszu Bukowskim Henryk Boukołowski (ur. 1937, zm. 2020) – Feliks Grabowski, zegarmistrz, lokator od odcinka z 14.12.1963, jego żona umiera w odcinku z 01.11.1980 Janusz Bukowski (ur. 1941, zm. 2005) – Stanisław „Stach” Matysiak; przejął rolę po Tadeuszu Janczarze; rola przejęta przez Tadeusza Borowskiego Krystyna Ciechomska (ur. 1921, zm. 2012) – Aniela Grzelakowa, „nieco zgorzkniała”; rolę przejęła po Barbarze Drapińskiej, swej siostrze-bliźniaczce Jolanta Wołłejko (ur. 1942) – Ola Szymkowska (od 2005) Jan Ciecierski (ur. 1899, zm. 1987) – Józef Matysiak, mąż Heleny, robotnik wykwalifikowany; w odcinku z 28.01.1978 obwieszczono, że przechodzi na emeryturę od 01.02.1978; zmarł w odcinku z 21.02.1987 Barbara Drapińska (ur. 1921, zm. 2000) – Aniela Grzelakowa; rola przejęta przez jej siostrę-bliźniaczkę Krystynę Ciechomską Wiesław Drzewicz (ur. 1927, zm. 1996) – Krzysztoń, dozorca domu na Dobrej Bożena Dykiel (1948–2026) – Iza Jędrzejczakowa, siostra Tadeusza Szymkowskiego Andrzej Fedorowicz (ur. 1942) – Eugeniusz „Gienek” Matysiak Tadeusz Fijewski (ur. 1911, zm. 1978) – Wojciech Grzelak, przyjaciel i kolega Józefa z fabryki, umarł w odcinku z 18.11.1978 Stefan Friedmann (ur. 1941, odtwarzana postać ur. 1944) – do bojkotu w okresie stanu wojennego; Eugeniusz „Gienek” Matysiak, syn Helenki i Józefa, początkowo nastolatek; ojciec Justyny (z Dorotą) i Piotra (z Elżbietą); rola przejęta przez Jerzego Bończaka (Gienek powrócił z Niemiec w odcinku z 28.03.1987) Andrzej Gawroński (ur. 1935, zm. 2020) – Stanisław „Stach” Matysiak Tadeusz Grabowski (ur. 1924, zm. 2012) – Zygmunt Kotlarz; wcześniej w tej roli Jerzy Tkaczyk Tadeusz Janczar (ur. 1926, zm. 1997) – Stanisław „Stach” Matysiak, syn Helenki i Józefa, mąż Wisi od 1959, muzyk, ojciec Kasi (Piekarskiej); rola przejęta przez Janusza Bukowskiego Stanisław Jaworski (ur. 1895, zm. 1970) – Klemens Kolasiński, zmarł w odcinku z 31.10.1970 Emilian Kamiński (ur. 1952, zm. 2022) – Stefan Rączka, brat Haliny i szwagier Iwony Rączkowej Aleksandra Karzyńska (ur. 1927, zm. 2021) – Danka Grzelakowa, córka Helenki i Józefa, 1. mąż Bronek Grzelak, drugi mąż Lucjan Będkowski Barbara Klimkiewicz (ur. 1936, zm. 2010) – Sokorska – do bojkotu w okresie stanu wojennego; Elżbieta Matysiakowa, pierwsza żona Gienka Matysiaka, poznana w odcinku z 23.02.1963, ślub w odcinku z 27.12.1969, matka Piotra, razem z Gienkiem w stanie wojennym wyjechała do Chociebuża (NRD); aktorka rzeczywiście wyjechała do Niemiec Rafał Kobyliński (ur. 1970, syn Barbary Klimkiewicz) – do bojkotu w okresie stanu wojennego; Piotr Matysiak, syn Gienka Matysiaka i Elżbiety; Krystyna Królówna (ur. 1939, zm. 2022) – Monika Biegłowska Łukasz Lewandowski (ur. 1974) – Adam Grzelak (ur. 1989), syn Ali i Józia Grzelaków, brat Marty; rola przejęta przez Grzegorza Drojewskiego Ludmiła Łączyńska (ur. 1923, zm. 2019) – Jadwiga „Wisia” Matysiakowa, żona Stacha od 1959, matka Kasi Piekarskiej; najczęstsza postać i „fundament” słuchowiska Sławomira Łozińska (ur. 1953) – Dorota Matysiakowa, druga żona Gienka Matysiaka (ślub 22.04.1990 obwieszczony w odcinku z 21.04.1990), matka Justyny; zrezygnowała po kilkunastu latach; rola przejęta przez Ewę Kanię w 2001 Wanda Łuczycka (ur. 1907, zm. 1996) – Stefania Frączakowa Kazimierz Mazur (ur. 1948, zm. 2022) – Mietek Piekarski Melania Migalska – Krysia Piekarska (ur. 1994), córka Tomasza i Kasi, nastolatka; rolę przejęła w 2011 roku Aleksandra Kowalicka Zuzanna Migalska – Justyna Matysiak, córka Doroty i Gienka; rolę obsadza od 2014 Aleksandra Radwan Józef Nowak (ur. 1925, zm. 1984) – Bronek Grzelak, 1. mąż Danki, przybrany ojciec Józia, zmarł w odcinku z 04.02.1984 Stanisława Perzanowska (ur. 1898, zm. 1982) – Helena Matysiakowa, żona Józefa, ślub w 1931 (złote wesele w odcinku z 18.04.1981), gospodyni domowa, matka Stacha, Gienka i Danki, zmarła w odcinku z 29.05.1982 Lech Ordon (ur. 1928, zm. 2017) – mecenas Heliodor Breit Tadeusz Pluciński (ur. 1926, zm. 2019) od lipca 2009 – Stanisław „Stach” Matysiak Eugeniusz Robaczewski (ur. 1931, zm. 2003) – Lucjan Będkowski, 2. mąż Danki Matysiak, zmarł w odcinku z 06.12.2003 Jacek Rozenek (ur. 1969) – Piotr Matysiak, syn Gienka Matysiaka z Elżbietą, urodzony w odcinku z 26.08.1972, mąż Lusi Matysiak; kolejno w tej roli Krzysztof Banaszyk Przemysław Stippa (ur. 1981) – Jacek Borkiewicz Janina Seredyńska (ur. 1917, zm. 1990) – Zosia Matysiak, krewna z wsi, uczennica szkoły krawieckiej, późniejsza żona Antka Borkiewicza (od odcinka z 25.10.1975), matka Magdy i Jacka, zmarła w odcinku z 26.01.1991