Okręg XIII Białystok NSZ – jeden z okręgów w strukturze organizacyjnej Narodowych Sił Zbrojnych (NSZ).
Okręg powstał w 1942 roku w wyniku scalenia organizacji konspiracyjnych obozu narodowego: Związku Jaszczurczego oraz Konfederacji Zbrojnej. W roku 1943 w skład okręgu weszła część struktur Okręgu Białystok NOW. W 1944 roku liczył ok. 6 tys. żołnierzy.
W skład okręgu wchodziło dziesięć komend powiatowych. Były to: KP Augustów-Grajewo, KP Białystok Miasto, KP Białystok Powiat, KP Bielsk Podlaski, KP GrodnoKP Grodno rozbita została w kwietniu 1944 roku, KP Łomża, KP Ostrołęka, KP Ostrów Mazowiecka, KP Sokółka, KP Wysokie Mazowieckie.
Latem 1944 roku Okręg Białystok NSZ został przedzielony linią frontu. W strefie okupacji niemieckiej pozostała komenda Okręgu z kpt. Wacławem Nestorowiczem "Kaliną", a w strefie okupacji sowieckiej dowodził szef sztabu kpt. Roman Jastrzębski "Ślepowron". Ten drugi przystąpił do tworzenia nowej komendy. W sierpniu 1944 roku, w wyniku rozmów scaleniowych powstała komenda połączonych Okręgów NOW i NSZ. Dowództwo objął dotychczasowy komendant Okręgu Białystok NOW kpt. Mieczysław Grygorcewicz. Po jego aresztowaniu we wrześniu 1944 roku funkcję komendanta przejął kpt. Roman Jastrzębski. W październiku Jastrzębski usiłował podporządkować kierowane przez siebie struktury komendzie Okręgu Białystok Armii Krajowej. Jego działania spotkały się ze stanowczym sprzeciwem podwładnych i nie dały oczekiwanego rezultatu. W tym okresie depesze AK z Białegostoku informowały o napaściach NSZ-owców na żołnierzy i działaczy AKPiotr Matusak Powstanie warszawskie 1944:wybór dokumentów, Tom 1 str. 86.
W wyniku aresztowań, a także sporów kompetencyjnych powstałych po powrocie kpt. GrygorcewiczaGrygocewicz uciekł z rąk NKWD. "połączona" komenda zaprzestała swojej działalności. Z inicjatywy komendanta Okręgu Białystok AK, sformowano nową komendę NSZ. Na jej czele stanął por. Stanisław Kuchciński "Orłowski". On również bez powodzenia starał się przeprowadzić akcję scaleniową NSZ z AK. Do lipca 1945 roku, kpt. Kuchciński utracił kontrolę nad podległymi sobie strukturami NSZ. W listopadzie 1945 roku podporządkowały się one samorzutnie komendzie Okręgu Białystok Narodowego Zjednoczenia Wojskowego.
Komendanci okręgu mjr/płk NSZ Stanisław Nakoniecznikoff-KlukowskiMjr/płk NSZ Stanisław Nakoniecznikoff-Klukowski pełnił jednocześnie funkcję komendanta Okęgu II. (wrzesień/październik 1942 – kwiecień 1944) kpt./mjr/ppłk Wacław Nestorowicz "Kalina" (czerwiec 1944 – sierpień 1945) kpt. Roman Jastrzębski "Ślepowron" (wrzesień – listopad 1944) por./kpt. Stanisław Kuchciński "Orłowski" (grudzień 1944 – lipiec 1945).
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Okręgi Narodowych Sił Zbrojnych Kategoria:Wojsko Polskie w Białymstoku