Górowo Iławeckie () – miasto w powiecie bartoszyckim, w województwie warmińsko-mazurskim, położone na północ od Olsztyna, oddalone o około 10 km od granicy z Rosją (obwodem królewieckim).

Miasto jest siedzibą gminy wiejskiej Górowo Iławeckie.

Miasto jest lokalnym ośrodkiem handlowo-usługowym na obszarze wschodniej części Wzniesień Górowskich. Położone jest na siedmiu pagórkach, oraz nad rzeką Młynówką Górowską (zam. Górowską Młynówką) zawierając w granicach centrum i „Staw Garncarski” z wyspąZasiedlany w okresie wiosenno-letnim przez dzikie ptactwo: kaczki krzyżówki i łabędzie zarządzany przez lokalny oddział PZW. – daw. przeciwpożarowy. Miasto stanowi 0,25% powierzchni powiatu bartoszyckiego.

Górowo Iławeckie leży w historycznych Prusach DolnychMarian Biskup, Gerard Labuda: Dzieje zakonu krzyżackiego w Prusach. Gospodarka, społeczeństwo, państwo, ideologia. Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1986, s. 319. , na obszarze dawnej Natangii, 12 km na północ od WarmiiGranica z Warmią znajduje się około 12 km na południe w okolicach miejscowości Nerwiki i Pudlikajmy..

Według danych GUS z 1 stycznia 2024 r. Górowo Iławeckie liczyło 3627 mieszkańców.

Komunikacja W mieście była stacja kolejowa Górowo Iławeckie. W latach 90. XX w. zamknięto budynek stacji PKP wraz z poczekalnią PKS-u. Najbliższa stacja kolejowa jest oddalona o 30 km w Pieniężnie (połączenia pasażerskie dla kierunków Olsztyn Główny, Gutkowo, Braniewo, Szczytno, Chorzele) oraz przystanek oddalony o 45,9 km w Łankiejmach (obsługuje 12 połączeń pasażerskich w godzinach 5:02 – 21:43 dla kierunków: Olsztyn Główny, Ełk, Korsze).

Przewozy autobusowe realizowane są poprzez prywatnych przewoźników: „Delux” (Bartoszyce przez Wojciechy), „Przewozy BarTczak” i „Trans-Her” (Olsztyn przez Dobre Miasto).

Historia Historia Górowa Iławeckiego sięga średniowiecza. Do XIII wieku okolice te zamieszkiwali Prusowie z plemienia Natangów. W 1260 roku Natangowie wzięli udział w II powstaniu Prusów przeciwko Zakonowi krzyżackiemu. Z powstaniem tym związany jest Herkus Monte, jeden z przywódców powstania, który zginął w lesie na terenie gminy w 1273 roku.

Okolica późniejszego miasta należała do komturii w Bałdze, jednej z komturii Prus Dolnych w obrębie państwa zakonu krzyżackiego. Po zakończeniu podboju Prus w 1283 na terenie Prus Dolnych nastąpiło intensywne osadnictwo.

mały|lewo|Akt oddania się stanów pruskich królowi Polski Kazimierzowi IV Jagiellończykowi i Koronie Królestwa Polskiego, 1454, Archiwum Główne Akt Dawnych Osada targowa istniała w Górowie od początków XIV w., natomiast za początek miasta można przyjąć rok 1335, gdy dwaj wójtowie – Herman i Albert zaplanowali i wytyczyli rynek dla nowo powstającej osady. Wybór ten był związany z przecinaniem się w tym miejscu szlaków z Bartoszyc do Pieniężna i z Lidzbarku Warmińskiego do Królewca. Miasto oficjalnie zostało założone 5 lutego 1335 nadaniem osadzie praw miejskich przez komtura bałgijskiego Henryka de Muro. Wraz z prawami miejskimi osada otrzymała 100 włók i 10 morgów ziemi (ponad 1600 ha gruntów). W 2 połowie XIV wieku miasto otoczono murem obronnym oraz zbudowano Bramę Młyńską i Bramę Wysoką. Podczas wojny głodowej w 1414 miał miejsce najazd i zniszczenia dokonane przez wojska polskie. W 1440 r. miasto było współzałożycielem Związku Pruskiego, a w 1454 r. mieszczanie złożyli przysięgę królowi Polski Kazimierzowi Jagiellończykowi. W czasie wojny trzynastoletniej Krzyżacy spalili miasto. W latach 1535–1810 miasto było własnością prywatnąPiotr Skurzyński „Warmia, Mazury, Suwalszczyzna” Wyd. Sport i Turystyka – Muza S.A. Warszawa 2004 , s. 175.. W roku 1710 w wyniku dżumy zmarło 767 mieszkańców miasta.

Miasto rozwijało się, powstawały nowe zakłady rzemieślnicze, kwitło rzemiosło takie jak tkactwo, sukiennictwo czy garncarstwo. Pierwotni mieszkańcy trudnili się rzemiosłem zaś ludność z ubocza trudniła się rolnictwem. Było ono początkowo własnością zakonu krzyżackiego, a w latach 1482–1809 miastem lennym, prywatnym, należącym początkowo do rodziny Truchess-Waldburg, a następnie do rodziny von Schwerin. mały|lewo|Tablica upamiętniająca miejsce pobytu Napoleona w Górowie w 1807 W lutym 1807 r. kwaterowali tu Rosjanie i Francuzi, rekwirując zapasy żywności. W Górowie nocował cesarz Francuzów Napoleon Bonaparte.

Od 1818 miasto należało do powiatu Iława Pruska. Miasto podczas swej historii było wielokrotnie niszczone przez pożary, wojny, mieszkańców nękały epidemie. Zniszczone w czasie wojny głodowej (1414), wojny trzynastoletniej (1456), a następnie przez pożar w 1655. Na dobre zaczęło się rozwijać dopiero pod koniec XIX wieku. Wybudowano linię kolejową, zelektryfikowano i zgazyfikowano miasto, otwarto wodociągi, rozpoczęła działalność miejska gazownia i centrala telefoniczna. W czasie I wojny światowej miasto doznało poważnych zniszczeń, gdy wojska rosyjskie na kilka dni zajęły miasto. W czasie II wojny światowej w pobliskim Kamińsku działał pierwszy w Prusach Wschodnich obóz jeniecki (Stalag IA Stablack). Wojska 331 Dywizji Strzeleckiej 3 Frontu Białoruskiego zdobyły miasto 4 lutego 1945. Zastraszoną ludność czerwonoarmiści spędzili do piwnic domów, które następnie podpalili; natomiast gwałconym pod miastem kobietom odcinano języki.

W czerwcu 1945 roku miasto zostało przekazane polskiej administracji. Po II wojnie światowej pozostała w mieście ludność niemiecka (przeważająca większość uciekła przed nacierającą Armią Czerwoną) została wysiedlona, a ich miejsce zajęli polscy przesiedleńcy z Kresów Wschodnich (głównie z Wileńszczyzny, Grodzieńszczyzny, Nowogródczyzny i Polesia) oraz osadnicy z Polski centralnej. W 1947 roku trafił transport Ukraińców przesiedlonych w ramach akcji „Wisła”. Górowo stało się wielonarodowym i wielowyznaniowym ośrodkiem o zróżnicowanej kulturze. Do 1961 miasto było siedzibą powiatu, najpierw iławeckiego, później górowskiego. W latach 1945–1975 miasto należało do starego województwa olsztyńskiego, w 1975 roku stało się częścią mniejszego województwa olsztyńskiego, by po reformie administracyjnej przeprowadzonej w 1999 roku, znaleźć miejsce w nowo powstałym województwie warmińsko-mazurskim. mały|Kamienice przy górowskim rynku współcześnie W roku 2000 Górowska Młynówka przerwała tamę na utworzonych sztucznych zlewiskach wody w północnej części miasta, co doprowadziło do powodzi, w wyniku której śmierć poniosły trzy osoby.

W latach 1954–1972 miasto nie należało, ale było siedzibą władz gromady Górowo Iławeckie. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa olsztyńskiego.

Nazwa miasta Przed 1945 rokiem miasto nosiło niemiecką nazwę Landsberg. Po przyłączeniu miasta do Polski zapadła decyzja o nadaniu mu nowej, polskiej nazwy. Komisja nazewnicza, nawiązując do znaczenia nazwy niemieckiej, utworzyła formę Górowo, początkowo Górowo PruskieRozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ()., później zmienione na Górowo Iławeckie, co nawiązuje do historycznej stolicy powiatu (Iława Pruska, dziś Bagrationowsk).

Demografia Według danych z 31 grudnia 2014 r. miasto miało 4198 mieszkańców. Dane z 31 grudnia 2014:

Opis Ogółem Kobiety MężczyźniJednostka osób % osób % osób %Populacja 4198 100 2135 50,86 2063 49,14Gęstość zaludnienia[os./km²] 1264 643 621

Piramida wieku mieszkańców Górowa Iławeckiego w 2014 roku

690x480px

Mniejszości narodowe mniejszość niemiecka – Niemieckie Stowarzyszenie „Natangen”Niemieckie Stowarzyszenie „Natangen”. mniejszość ukraińska – Związek Ukraińców w Polsce Pozostałe mniejszości narodowe mieszkające w jednostkowej ilości na terenie miasta to Litwini, Białorusini i Rosjanie.

Struktura powierzchni Według danych z roku 2002 Górowo Iławeckie zajmuje obszar 3,32 km², w tym: użytki rolne: 46% użytki leśne: 2%

Ochrona przyrody Południowo-wschodnią część miasta położona jest w obszarze Natura 2000 OSO Ostoja Warmińska PLB280015, zaś na cmentarzu komunalnym przy ul. Wyszyńskiego rosną 4 pomniki przyrody: dąb szypułkowy obwód 400 cm jesion wyniosły obwód 305 cm jesion wyniosły obwód 340 cm klon zwyczajny obwód 275 cm.

W kompleksie leśnym miasta położonym w jego północnej części, znajdują się kolejne 2 pomniki przyrody.

Gospodarka Górowo jest lokalnym ośrodkiem przemysłowym, handlowym i usługowym w szczególności branża usług remontowo-budowlanych. Przemysł drzewny – zakłady tartaczne, stolarnie oraz fabryka mebli.

Transport Przez miasto krzyżują się trasy: Droga wojewódzka nr 511 (Granica Państwa – Lidzbark Warmiński) Droga wojewódzka nr 512Dla ruchu ciężarowego objazd z Bartoszyc przez ul. Kaliningradzką, Lipową i Al. Wojska Polskiego do wyjazdu na Pieniężno. (Szczurkowo – Bartoszyce – Górowo Iławeckie – Pieniężno)

Odległości do ważnych ośrodków województwa Olsztyn (Urząd Wojewódzki, Urząd Marszałkowski, Sejmik Wojewódzki, Samorządowe Kolegium Odwoławcze) – 70 km Przejście graniczne: Bezledy – 16 km, Grzechotki – 56 km Bartoszyce (Starostwo, Szpital) – 23 km

Oświata thumb|Szkoła Podstawowa nr 1 Placówki oświatowe: Przedszkole Miejskie (ul. gen. Sikorskiego); Szkoła Podstawowa nr 1 (ul. Szkolna i ul. gen. Wład. Sikorskiego); Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 1: Branżowa Szkoła I Stopnia, Liceum Ogólnokształcące nr 1 (ul. Wyszyńskiego); Zespół Szkół z Ukraińskim Językiem Nauczania nr 2 (od 1999/2000)Zespół Szkół z Ukraińskim Językiem Nauczania Iławeckim jest największą placówką spośród wszystkich zakładów edukacyjnych dla przedstawicieli mniejszości ukraińskiej w Polsce.: Szkoła Podstawowa i Liceum (dawne LO nr 2, powstałe w 1990) przy ul. Szkolnej 6. Przy Zespole funkcjonuje Zespół Pieśni i Tańca „Dumka” Przy zespołach szkół miejskich funkcjonują: boisko, sala gimnastyczna, siłownia.

Ochrona zdrowia Wojewódzki Szpital Rehabilitacyjny (ul. Armii Krajowej); placówka Pogotowia Ratunkowego z Bartoszyc obok funkcjonującej Przychodni „Medyk” (ul. gen. Sikorskiego), dwie apteki: przy ul. Sikorskiego i „Ratuszowa” przy pl. Ratuszowym. dla zwierząt Lecznica Weterynaryjna przy ul. Olsztyńskiej.

Kultura thumb|Zabytkowa gazownia z roku 1908, obecnie Muzeum Gazownictwa Organizacją kultury w mieście zajmuje się Ośrodek Kultury (ul. T. Kościuszki), prowadzi on sekcje zainteresowań oraz organizuje imprezy sportowe i kulturalno-rozrywkowe w mieście, spośród których są „Dni Górowa” w czerwcu. Wspomaga on także harcerstwo, lokalny folklor (od 2005 roku działa przy nim zespół „Promień”); promuje regionalnych artystów m.in. Zespół Tańca i Pieśni „Dumka”Działający przy Zespole Szkół nr 2 z Ukraińskim Językiem Nauczania..

Mieszkańcy regionu mogą też korzystać z Biblioteki Publicznej działającej przy ul. gen. Sikorskiego 34.

Muzea Muzeum Gazownictwa, które ze swymi unikatowymi zbiorami zabytkowej gazowni koksowej z roku 1908 stanowi ciekawą propozycję dla miłośników historii i techniki (ul. Przemysłowa)Wejście od strony ul. Wyszyńskiego.. Muzeum Miejskie – którego opiekunem jest Stowarzyszenie historyczno-kolekcjonerskie „DREYSE”Wejście od strony skrzyżowania ul. gen. Wład. Sikorskiego z ul. Fryd. Chopina, suterena w podwórzu budynku Przychodni „Medyk”.. Uzupełnieniem stanowi ukraińska Izba Rzemieślnicza, przy pl. Ratuszowym. thumb|Ratusz Górowski z XIV wieku – siedzibą władz miejskich

Zabytki mały|Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa mały|Plebania, w której w 1807 nocował Napoleon Bonaparte mały|Starówka Górowska Położone na pagórkach miasteczko dobrze zachowało zabytki, należą do nich: Ratusz Górowski – budynek wybudowany w stylu gotyku pochodzi z XIV wieku, przebudowany w późniejszym okresie zatracił cechy stylowe. Budynek na planie prostokąta ma charakterystyczną drewnianą wieżyczkę i skwer. Średniowieczny układ urbanistyczny starego miasta z rynkiem pośrodku z którego naroży wychodzi 8 ulic. Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa – wybudowany w stylu neogotyckim, pochodzi z 1895 r.