Maria z Montferratu, zw. La Marquise, fr. Marie de Montferrat, wł. Maria del Monferrato (ur. 1192 lub 1193, zm. 1212) – królowa Jerozolimy od 1205.
Jedyna córka Konrada z Montferratu i jego trzeciej żony Izabeli Jerozolimskiej. W chwili narodzin została następczynią tronu jerozolimskiego, a po śmierci matki w 1205 została formalnie królową. W 1210 poślubiła Jana z Brienne i została koronowana. Matka Izabeli II (Jolanty), żony cesarza Fryderyka II.
Pochodzenie i losy do śmierci matki Matce Marii, Izabeli, w 1190 po śmierci siostry Sybilli przypadły prawa do korony jerozolimskiej. W tym czasie była ona żoną Onufrego z Toronu, ale pod naciskiem części baronów małżeństwo unieważniono. 24 listopada 1190 Izabela poślubiła Konrada z Montferratu.
Konrad zginął 28 kwietnia 1192 zamordowany przez asasynów. W tym czasie Izabela była w ciąży. Już osiem dni po śmierci męża, 5 maja, wyszła za mąż za Henryka II z Szampanii. Maria z Montferratu urodziła się jako pogrobowiec. Dokładna data jej narodzin nie jest znana. Możliwe jest, że urodziła się w jeszcze 1192, jak i dopiero w 1193S. Runciman, Dzieje wypraw krzyżowych, t. 3, Warszawa 1998, s. 107, podaje, że w 1205 miała trzynaście lat, natomiast według R. Pernoud, Kobieta w czasach wypraw krzyżowych, Gdańsk 1995, s. 137, miała wtedy dwanaście lat. S. Lambert, Queen or Consort: Rulership and Politics in the Latin East, 1128-1228, w: Queens and Queenship in Medieval Europe: Proceedings of a Conference Held at King’s College London pod red. A. Duggan, 1997, s. 166, jako datę narodzin Marii podaje 1192/1193. Pojawił się też pogląd, że Maria urodziła się latem 1192; . Od tytułu ojca zwano ją „La Marquise”.
W 1194 ojczym Marii, Henryk II, zawarł ścisły sojusz z Amalrykiem, nowym królem Cypru. Przypieczętowały go zaręczyny Gwidona, syna Amalryka, z Marią z Montferratu. Jej dwie młodsze przyrodnie siostry – Alicję i Filipę z Szampanii – zaręczono z kolejnymi synami Amalryka: Janem i Hugonem. Zaręczyny następczyni tronu jerozolimskiego z następcą tronu cypryjskiego dawały nadzieję na unię obu państw w następnym pokoleniu. Jednak Gwidon, narzeczony Marii, zmarł w dzieciństwie.
W 1197 zmarł Henryk z Szampanii. W 1198 Izabela wyszła za mąż po raz czwarty, za Amalryka, króla Cypru. Owdowiała 1 kwietnia 1205, sama zaś zmarła niedługo później.
Z trzeciego małżeństwa z Henrykiem II z Szampanii Izabelę przeżyły dwie córki – Alicja i Filipa. Także z czwartego małżeństwa z Amalrykiem II, królem Cypru i Jerozolimy, przeżyły ją jedynie córki – Sybilla i Melisanda. W takiej sytuacji trzynastoletnia Maria jako następczyni matki została królową Jerozolimy. Godność bajlifa (regenta) objął przyrodni brat zmarłej władczyni – Jan z Ibelinu, senior z Bejrutu. Dawniej pytanie, czy wyznaczyła go przed śmiercią Izabela, czy też wybrali go baronowie, uważano za otwarteS. Runciman, Dzieje wypraw krzyżowych, t. 3, Warszawa 1998, s. 107.. Obecnie badacze stoją na stanowisku, że po śmierci Amalryka baronowie jerozolimscy wybrali Jana z Ibelinu na bajlifa, a królowa Izabela zaakceptowała ten wybórP. W. Edbury, The Kingdom of Cyprus and the Crusades, 1191-1374, Cambridge 1993, s. 41..
Zaręczyny i ślub z Janem z Brienne thumb|240px|Koronacja Marii i jej męża Jana z Brienne Okres regencji Jana z Ibelinu był okresem spokoju w dziejach Królestwa Jerozolimskiego. Źródła podają sprzeczne podstawy jego rządów. Zdaniem jednych był regentem ze względu na małoletniość Marii, zdaniem innych ze względu na fakt, że jego siostrzenica nie była zamężnaS. Lambert, Queen or Consort: Rulership and Politics in the Latin East, 1128-1228, w: Queens and Queenship in Medieval Europe: Proceedings of a Conference Held at King’s College London pod red. A. Duggan, 1997, s. 166-167.
W 1208, gdy Maria miała siedemnaście lat, do Francji udało się poselstwo na czele z Florencjuszem, biskupem Akki, i Aymarem, seniorem Cezarei. Posłowie poprosili króla Francji Filipa II Augusta, aby wyznaczył odpowiedniego kandydata do ręki Marii. Wiosną 1210 król zawiadomił, że wybór padł na Jana z Brienne, rycerza z Szampanii, starszego od Marii. Według starszych opracowań Jan z Brienne był w tym czasie około sześćdziesięcioletnim mężczyznąS. Runciman, Dzieje wypraw krzyżowych, t. 3, Warszawa 1998, s. 135.. W nowszych wskazuje się, że w chwili ślubu miał około 35 latJ. Folda, Crusader Art in the Holy Land: From the Third Crusade to the Fall of Acre, 1187-1291, Cambridge 2005, s. 74., czyli różnica wieku między narzeczonymi wynosiła około 16 lat. Filip August i papież Innocenty III ofiarowali mu w wianie po 40 tysięcy funtów srebra.
13 września 1210 Jan przybył do Akki. Następnego dnia zawarł związek małżeński z Marią. Ślubu udzielił im patriarcha jerozolimski Albert. 3 października w Tyrze odbyła się uroczysta koronacja Marii i Jana.
Narodziny córki i śmierć W 1212 Maria urodziła córkę Izabelę, zwaną przez zachodnie źródła Jolantą. Krótko potem zmarła, przypuszczalnie na skutek komplikacji poporodowych. Formalnie następczynią Marii została jej córka, zaś Jan z Brienne sprawował rządy w jej imieniu jako regent.
Od Marii wywodziła się starsza linia królewska domu jerozolimskiego, która wygasła w 1268 na jej prawnuku Konradynie, księciu Szwabii i królu Jerozolimy, straconym w Neapolu. Po tym zdarzeniu prawa do korony jerozolimskiej przeszły na potomków przyrodniej siostry Marii, Alicji z Szampanii.
Maria w literaturze Maria z Montferratu była jedną z bohaterek powieści Bez oręża Zofii Kossak.
Genealogia
Wilhelm V z Montferratuur. ok. 1115 zm. 1191 Judyta austriackazm. po 1178 Amalryk Iur. 1136 zm. 11 VII 1174 Maria Komnenaur. ok. 1154 zm. przed II 1217 Konrad z Montferratuur. 1146 zm. 28 IV 1192 Izabela Iur. 1172 zm. 1205
Jan z Briennezm. 23 III 1237 OO 14 IX 1210 Maria z Montferratuur. 1192 lub 1193zm. 1212 Izabela II (Jolanta) ur. 1212 zm. 2 V 1228
Przypisy
Zobacz też władcy Montferratu
Bibliografia Edbury P. W., The Kingdom of Cyprus and the Crusades, 1191-1374, Cambridge 1993, s. 34, 41, 47-48. Folda J., Crusader Art in the Holy Land: From the Third Crusade to the Fall of Acre, 1187-1291, Cambridge 2005, s. 74. Lambert S., Queen or Consort: Rulership and Politics in the Latin East, 1128-1228, w: Queens and Queenship in Medieval Europe: Proceedings of a Conference Held at King’s College London pod red. A. Duggan, 1997, s. 166-167.
Richard J., Birrell J., The Crusades c. 1071-c. 1291, Cambridge 1999, s. 240. Runciman S., Dzieje wypraw krzyżowych, t. 3, Warszawa 1998, , s. 42, 89, 98, 107, 136, 305.
Kategoria:Królowe Jerozolimy Kategoria:Urodzeni w XII wieku Kategoria:Zmarli w 1212 Kategoria:Byłe Dobre Artykuły